ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਵਸ੍ਥਂ ਜਗਦ੍ਵੈ ਸਚਰਾਚਰਮ੍। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾऽਵਸ੍ਥਿਤਂ ਚੈਵ ਚਤੁष੍ਪਾਦਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੩.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਭੂਰ੍ਲੋਕੋऽਥ ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਃ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕੋऽਥ ਮਹਸ੍ਤਥਾ। ਜਨਸ੍ਤਪਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਂਤਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍ ।। ੨੩.

ਭੂਲੋਕ, ਫਿਰ ਭੁਵਰਲੋਕ, ਸਵਰਲੋਕ ਤੇ ਮਹਲੋਕ; ਜਨਲੋਕ, ਤਪਲੋਕ, ਸ਼ਾਂਤਲੋਕ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਰੁਦਰਲੋਕ ਹੈ।

ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕੋ ਹਿ ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਮਹਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤਤ੍ਰ ਲੋਕਃ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪਰਨ੍ਤਦ੍ਯੋਗਿਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੩.

ਸਵਰਲੋਕ ਤੀਜਾ ਹੈ, ਚੌਥਾ ਮਹਲੋਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਥੇ ਜੋ ਲੋਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਰਵੋਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਮਮਾ ਨਿਰਹਂਕਾਰਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤਾਃ। ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਵਿਦੋ ਯੁਕ੍ਤਾ ਧ੍ਯਾਨਤਤ੍ਪਰਯੁਞ੍ਜਕਾਃ ।। ੨੩.

ਜੋ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਲੀਂਨ ਹਨ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚਤੁष੍ਪਦਾ ਹ੍ਯੇषਾ ਤ੍ਵਯਾ ਦृष੍ਟਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ। ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪਸ਼ਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਤੁष੍ਪਦਾਃ। ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚੈषਾਂ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵੈ ਪਯੋਧਰਾਃ ।। ੨੩.

ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵੇਖਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ; ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਥਣ ਹੋਣਗੇ।

ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਮ ਮੁਖਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਃ। ਜੀਵਃ ਪ੍ਰਾਣਭृਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤਨੈਰ੍ਘृਤਮ੍ ।। ੨੩.

ਜਿਵੇਂ ਸੋਮ, ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਵਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਥਣਾਂ ਤੋਂ ਘਿਉਂ ਪੀਂਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੋਮਮਯਂ ਚੈਤਦਮृਤਂ ਚੈਵ ਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਚਤੁष੍ਪਾਦਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਵੇਤਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ ਤੇਨ ਤਤ੍ ।। ੨੩.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੋਮ ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਉਹਦੀ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਵੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੈ।

ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚੈਵਂ ਕ੍ਰਿਯਾਭੂਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਪਾਦਾ ਵੈ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੀ। ਦृष੍ਟਾ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਚੈषਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਲੋਕਭਾਵਿਨੀ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈ ਦ੍ਵਿਪਦਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤਨਾਸ਼੍ਚ ਨਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੨੩.

ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਨੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ, ਦੋ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚੈਵਮਜਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੀ। ਦृष੍ਟਾ ਤ੍ਵਯਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਧਰਾ ਪਰਾ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਮਜਾਨਾਂ ਵੈ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੩.

ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਨੇ ਅਜਨਮਾ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਅਜਨਮਾ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਰੂਪ ਮਿਲੇਗਾ।

ਅਜਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। ਅਮੋਘਰੇਤਾਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਮੁਖੇ ਚਾਸ੍ਯ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਮੇਧ੍ਯਃ ਪਸ਼ੁਰੂਪੀ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ।। ੨੩.

ਅਤੇ ਉਹ ਅਜਨਮਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਹਰ ਥਾਂ ਅਟੱਲ ਰਹੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਪਸ਼ੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਪਸਾ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਯੇ ਵੈ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਈਸ਼ਿਤ੍ਵੇ ਚ ਸ਼ਿਵਤ੍ਵੇ ਚ ਸਰ੍ਵਗਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ ।। ੨੩.

ਜੋ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਅਟੱਲ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਰਜਸ੍ਤਮੋਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾਨੁष੍ਯਕਮ੍ਬੁਵਿ। ਮਤ੍ਸਮੀਪਂ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੨੩.

ਜੋ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪ੍ਰਯਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰਾਹ ਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੨੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਵਲੋਂ ਕਹੇ ਗਏ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹ ਵਜੋਂ ਬੋਲਿਆ।

ਭਗਵਨ੍ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੀ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਇਮਾਸ੍ਤਵ ਮਹਾਦੇਵ ਤਨਵੋ ਲੋਕਵਨ੍ਦਿਤਾਃ ।। ੨੩.

ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹਨ।

ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਮਹਾਭੁਜ। ਕਸ੍ਯਾਂ ਵਾ ਯੁਗਸਮ੍ਭੂਤ੍ਯਾਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ।। ੨੩.

ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਮਹਾਂ ਆਤਮਾ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਕਿਹੜੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿੱਚ, ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਣਗੇ?

ਕੇਨ ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਯੋਗੇਨ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੇਨ ਕੇਨ ਵਾ । ਤਨਵਸ੍ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਃ ।। ੨੩.

ਕਿਹੜੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜਾਂ ਕਿਹੜੀ ਧਿਆਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਇਹ ਰੂਪ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਤਪਸਾ ਨੈਵ ਯੋਗੇਨ ਦਾਨਧਰ੍ਮਫਲੇਨ ਵਾ। ਨ ਤੀਰ੍ਥਫਲਯੋਗੇਨ ਕ੍ਰਤੁਭਿਰ੍ਵਾ ਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ ।। ੨੩.

ਨਾ ਤਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਨਾ ਦਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਨਾ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਸਹੀ ਦਾਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ।

ਨ ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਪਨੈਰ੍ਵਾਪਿ ਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਵੇਦਨੈਃ । ਸ਼ਕ੍ਯੋऽਹਂ ਮਾਨੁਰ੍षੈਦ੍ਰष੍ਟੁਮृਤੇ ਧ੍ਯਾਨਾਤ੍ਪਰਂ ਨ ਹਿ ।। ੨੩.

ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਨ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ; ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚਤਮ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਸਾਧ੍ਯੋ ਨਾਰਾਯਣਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਭਵਿष੍ਯਤੀਹ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਵਾਰਾਹੋ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ।। ੨੩.

ਸਾਧਿਆ, ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇਥੇ ਵਾਰਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣਗੇ।

ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਨੇਤ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ। ਤਦਾ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਜ੍ਞਰੂਪੀ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। षਡਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੀਰ੍षਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਸ੍ਥਾਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਰੀਰਵਾਨ੍ ।। ੨੩.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ, ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਯਜਨ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਛੇ ਅੰਗ, ਤਿੰਨ ਸਿਰ, ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੈਵ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍। ਏਤਸ੍ਯ ਪਾਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਕ੍ਰਤਵਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੩.

ਚਾਰੇ ਯੁੱਗ—ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿ—ਉਸਦੇ ਚਾਰੇ ਪੈਰ ਹਨ; ਯਜਨ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਹਨ।

ਭੁਜਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ऋਤੁਃ ਸਨ੍ਧਿਮੁਖਾਨਿ ਚ। ਦ੍ਵੇ ਮੁਖੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਅਯਨੇ ਨੇਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੩.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਹਨ; ਰੁੱਤਾਂ ਜੋੜ ਹਨ; ਦੋ ਮੂੰਹ, ਦੋ ਅਯਨ ਅਤੇ ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ ਹਨ।

ਸ਼ਿਰਾਂਸਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਫਾਲ੍ਗੁਨ੍ਯਾषਾਢਕृਤ੍ਤਿਕਾਃ। ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਭੌਮਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਯਾਨਿ ਤੁ। ਸਮ੍ਭਵਃ ਪ੍ਰਲਯਸ਼੍ਚੈਵ ਆਸ਼੍ਰਮੌ ਦ੍ਵੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤੌ ।। ੨੩.

ਤਿੰਨ ਸਿਰ, ਸੰਧੀਆਂ, ਫਾਲਗੁਨੀ, ਆਢ੍ਹ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ; ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ—ਅਕਾਸ਼, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ; ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਦੋ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸ ਯਦਾ ਕਾਲਰੂਪਾਭੋ ਵਰਾਹਤ੍ਵੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ। ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਯਦਾ ਸਾਧ੍ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੩.

ਜਦ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਹ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭੂ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਗੇ।

ਤਦਾ ਤ੍ਵਮਪਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੩.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਜੋਗ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਪ੍ਲਵੇ ਚੈਵ ਸ਼ਯਾਨਂ ਪੁਰੁषਂ ਹਰਿਮ੍। ਯਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਧ੍ਯਾਨਯੁਕ੍ਤਂ ਮਹਾਮੁਨਿਮ੍ ।। ੨੩.

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਬੇੜੀ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ—

ਤਦਾਵਾਂ ਮਮ ਯੋਗੇਨ ਮੋਹਿਤੌ ਨष੍ਟਚੇਤਸੌ। ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਿਨੌ ਰਾਤ੍ਰਾਵਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।। ੨੩.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਭੁੱਲ ਜਾਵੋਗੇ, ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹੋਗੇ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕੋਗੇ।

ਏਕੈਕਸ੍ਯੋਦਰਸ੍ਥਾਂਸ੍ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚਰਾਚਰਾਨ੍। ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਪਰਮਂ ਗਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਨਾਦ੍‌ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤੁ ਮਾਨੁषੌ ।। ੨੩.

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜਗਤ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਵੇਖ ਲਵੋਗੇ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝ ਲਵੋਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋ—

ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪਝਸਂਭੂਤਃ ਪਝਨਾਭਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਪਦ੍ਮਾਙ੍ਕਿਤਸ੍ਤਦਾ ਕਲ੍ਪੇ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਪੁष੍ਕਲਾਮ੍ ।। ੨੩.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੂੰ ਕਮਲ ਵਿਚੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਕਮਲ-ਨਾਭੀ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।