ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਵੇਤਕਲ੍ਪੋ ਯਦਾ ਹ੍ਯਾਸੀਦਹਂ ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਤਤੋऽਭਵਮ੍। ਸ਼੍ਵੇਤੋष੍ਣੀषਃ ਸ਼੍ਵੇਤਮਾਲ੍ਯਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਮ੍ਬਰਧਰਃ ਸ਼ਿਵਃ ।। ੨੩.

ਜਦੋਂ ਚਿੱਟਾ ਯੁਗ ਸੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਚਿੱਟਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਚਿੱਟੀ ਪੱਗ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ।

ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ੍ਥਿਮਾਂਸਰੋਮਾ ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਤ੍ਵਕ੍ ਸ਼੍ਵੇਤਲੋਹਿਤਃ। ਤੇਨ ਨਾਮ੍ਨਾ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤਕਲ੍ਪਸ੍ਤਦਾ ਹ੍ਯਸੌ ।। ੨੩.

ਚਿੱਟੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ ਤੇ ਵਾਲ, ਚਿੱਟੀ ਚਮੜੀ, ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ — ਇਸੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਯੁਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਙ੍ਗਃ ਸ਼੍ਵੇਤਲੋਹਿਤਃ। ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਾ ਤਦਾ ਹ੍ਯਾਸੀਦ੍ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਾ ।। ੨੩.

ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਰੀਰ ਵੀ ਚਿੱਟਾ ਸੀ, ਲਹੂ ਵੀ ਚਿੱਟਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਗਾਇਤਰੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਚਿੱਟੀ ਸੀ।

ਯਸ੍ਮਾਦਹਂ ਚ ਦੇਵੇਸ਼ ਤ੍ਵਯਾ ਗੁਹ੍ਯੇ ਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਵਿਜ੍ਞਾਤਃ ਸ੍ਵੇਨ ਤਪਸਾ ਸਦ੍ਯੋ ਜਾਤਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਸਦ੍ਯੋ ਜਾਤੇਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਤਦ੍ ਗੁਹ੍ਯਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੨੩.

ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਾਇਆ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਾਣਿਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ 'ਤੁਰੰਤ ਜੰਮਿਆ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁਪਤ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਗੁਹ੍ਯਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਂ ਯੇ ਵੇਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ। ਤਤ੍ਸਮੀਪਙ੍ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੨੩.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੁਪਤਤਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਣਗੇ, ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਯਦਾऽਹਂ ਚ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਾਸਂ ਲੋਹਿਤੋ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ। ਮਮਕृਤੇਨ ਵਰ੍ਣੇਨ ਕਲ੍ਪੋ ਵੈ ਲੋਹਿਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੩.

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਫਿਰ, ਨਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਲਾਲ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯੁਗ ਲਾਲ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।

ਤਦਾ ਲੋਹਿਤਮਾਸਾਸ੍ਥਿਲੋਹਿਤਕ੍ਸ਼ੀਰਸਨ੍ਨਿਭਾ । ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਨਵਤੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਗੌਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ।। ੨੩.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਾਲ ਹੱਡੀਆਂ, ਲਾਲ ਦੁੱਧ ਵਰਗੀਆਂ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਛਾਤੀ ਵਾਲੀ, ਗਾਇਤਰੀ ਗਾਉਂ ਕਹੀ ਗਈ।

ਤਤੋऽਸ੍ਯ ਲੋਹਿਤਤ੍ਵੇਨ ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਚ ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੇ। ਵਾਮਤ੍ਵਾਚ੍ਚੈਵ ਯੋਗਸ੍ਯ ਵਾਮਦੇਵਤ੍ਵਮਾਗਤਃ ।। ੨੩.

ਫਿਰ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਤੇ ਰੰਗ ਦੇ ਉਲਟਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਜੋਗ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ, ਵਾਮਦੇਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਆ ਗਈ।

ਤਥਾਪਿ ਹਿ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵ ਤ੍ਵਯਾऽਹਂ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਨਾ। ਵਿਜ੍ਞਾਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤ ਵਰ੍ਣੇਨ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਣੋਤ੍ਤਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਤੋऽਹਂ ਵਾਮਦੇਵੇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਯਾਤੋ ਮਹੀਤਲੇ ।। ੨੩.

ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ, ਨਿਯਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

ਯੇ ਚਾਪਿ ਵਾਮਦੇਵਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਨ੍ਤੀਹ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ। ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਚੇਮਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀਂ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਮਾਤਰਂ ਵਿਭੋ ।। ੨੩.

ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਾਮਦੇਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਰੁਦਰਾਣੀ ਗਾਇਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ,

ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਵਿਰਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸਃ। ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਂ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੨੩.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।

ਯਦਾ ਤੁ ਪੁਨਰੇਵਾਯਂ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣੋ ਭਯਾਨਕਃ। ਮਤ੍ਕृਤੇਨ ਚ ਵਰ੍ਣੇਨ ਮਤ੍ਕਲ੍ਪਃ ਕृष੍ਣ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੩.

ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਰੂਪ ਫਿਰ ਕਾਲਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੰਗ ਕਰਕੇ 'ਕਾਲਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

ਤਤ੍ਰਾऽਹਂ ਕਾਲਸਂਕਾਸ਼ਃ ਕਾਲੋ ਲੋਕਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਃ । ਵਿਜ੍ਞਾਤੋऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾ ਬ੍ਰਹਮਨ੍ ਘੋਰੋ ਘੋਰਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।। ੨੩.

ਉਥੇ ਮੈਂ ਕਾਲ ਵਾਂਗ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਾਲ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਘੋਰਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਂ ਯੇ ਮਾਂ ਵੇਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਭੂਤਲੇ। ਤੇषਾਮਘੋਰਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਮਵ੍ਯਯਃ ।। ੨੩.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਡਰ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਤ੍ਵਮਾਨ੍ਨਂ ਯੇ ਮਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਭੂਤਲੇ । ਤੇषਾਂ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ਚ ਸੌਮ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਸਦੈਵ ਤੁ ।। ੨੩.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਕੋਮਲ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ।

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੋ ਵੈ ਕਲ੍ਪੋऽਯਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ। ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾ ਤਥਾ ਚੇਯਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸਮੁਦਾਹृਤਾ ।। ੨੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਰੂਪ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੀ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਰੂਪਾਸ੍ਤਥਾ ਚੇਮੇ ਸਂਵृਤ੍ਤਾ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰਕਾਃ। ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੇ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪਾਦਾ ਵੈ ਲੋਕਸਂਮਤਾਃ ।। ੨੩.

ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਮੇਰੇ ਹੀ ਚੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ; ਚਾਰ ਰੂਪ ਨਾਮੀ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਚੌਥੇ ਪੈਰ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵ ਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਤ੍ਵਂ ਮੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ਚ ਮੇਧ੍ਯਾ ਚ ਵਰ੍ਣਤਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੩.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜਨਮ ਮੇਰੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ; ਸਾਰਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਚਾਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਰੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।

ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਥਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੇਤ੍ਤਾ ਚ ਵੇਦ੍ਯਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਵੈ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੩.

ਮੁਕਤੀ, ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ—ਇਹ ਚਾਰ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ।

ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਾਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਆਸ਼੍ਰਮਾਸ਼੍ਚਤੁਰਸ੍ਤਥਾ। ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਪਾਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰਕਾਃ ।। ੨੩.

ਚਾਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹਨ; ਧਰਮ ਦੇ ਵੀ ਚਾਰ ਪੈਰ ਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਵਸ੍ਥਂ ਜਗਦ੍ਵੈ ਸਚਰਾਚਰਮ੍। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾऽਵਸ੍ਥਿਤਂ ਚੈਵ ਚਤੁष੍ਪਾਦਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੩.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਭੂਰ੍ਲੋਕੋऽਥ ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਃ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕੋऽਥ ਮਹਸ੍ਤਥਾ। ਜਨਸ੍ਤਪਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਂਤਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍ ।। ੨੩.

ਭੂਲੋਕ, ਫਿਰ ਭੁਵਰਲੋਕ, ਸਵਰਲੋਕ ਤੇ ਮਹਲੋਕ; ਜਨਲੋਕ, ਤਪਲੋਕ, ਸ਼ਾਂਤਲੋਕ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਰੁਦਰਲੋਕ ਹੈ।

ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕੋ ਹਿ ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਮਹਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤਤ੍ਰ ਲੋਕਃ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪਰਨ੍ਤਦ੍ਯੋਗਿਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੩.

ਸਵਰਲੋਕ ਤੀਜਾ ਹੈ, ਚੌਥਾ ਮਹਲੋਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਥੇ ਜੋ ਲੋਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਰਵੋਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਮਮਾ ਨਿਰਹਂਕਾਰਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤਾਃ। ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਵਿਦੋ ਯੁਕ੍ਤਾ ਧ੍ਯਾਨਤਤ੍ਪਰਯੁਞ੍ਜਕਾਃ ।। ੨੩.

ਜੋ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਲੀਂਨ ਹਨ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚਤੁष੍ਪਦਾ ਹ੍ਯੇषਾ ਤ੍ਵਯਾ ਦृष੍ਟਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ। ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪਸ਼ਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਤੁष੍ਪਦਾਃ। ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚੈषਾਂ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵੈ ਪਯੋਧਰਾਃ ।। ੨੩.

ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵੇਖਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ; ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਥਣ ਹੋਣਗੇ।

ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਮ ਮੁਖਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਃ। ਜੀਵਃ ਪ੍ਰਾਣਭृਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤਨੈਰ੍ਘृਤਮ੍ ।। ੨੩.

ਜਿਵੇਂ ਸੋਮ, ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਵਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਥਣਾਂ ਤੋਂ ਘਿਉਂ ਪੀਂਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੋਮਮਯਂ ਚੈਤਦਮृਤਂ ਚੈਵ ਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਚਤੁष੍ਪਾਦਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਵੇਤਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ ਤੇਨ ਤਤ੍ ।। ੨੩.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੋਮ ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਉਹਦੀ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਵੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੈ।

ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚੈਵਂ ਕ੍ਰਿਯਾਭੂਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਪਾਦਾ ਵੈ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੀ। ਦृष੍ਟਾ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਚੈषਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਲੋਕਭਾਵਿਨੀ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈ ਦ੍ਵਿਪਦਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤਨਾਸ਼੍ਚ ਨਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੨੩.

ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਨੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ, ਦੋ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚੈਵਮਜਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੀ। ਦृष੍ਟਾ ਤ੍ਵਯਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਧਰਾ ਪਰਾ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਮਜਾਨਾਂ ਵੈ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੩.

ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਨੇ ਅਜਨਮਾ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਅਜਨਮਾ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਰੂਪ ਮਿਲੇਗਾ।