ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤੋ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਉषਿਤ੍ਵਾ ਵਿਮਲੌਜਸਃ। ਯੋਗਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਨਾਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਹਿਤੈषਿਣਃ ।। ੨੩.

ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਆਤਮਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋ ਗਏ।

ਧਰ੍ਮਯੋਗਬਲੋਪੇਤਾ ऋषੀਣਾਂ ਦੀਰ੍ਘਸਤ੍ਰਿਣਾਮ੍। ਉਪਦਿਸ਼੍ਯ ਤੁ ਤੇ ਯੋਗਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਰੁਦ੍ਰਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੨੩.

ਧਰਮ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੰਬੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

ਏਵਮੇਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਅਨ੍ਯੇऽਪਿ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਧ੍ਯਾਨਯੁਕ੍ਤਾ ਜਿਤੋਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ।। ੨੩.

ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ, ਹੋਰ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—

ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪਾਪਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਵਿਰਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚ੍ਚਸਃ। ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਮਹਾਦੇਵਂ ਰੁਦ੍ਰਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਪੁਨਰ੍ਭਵਾਃ ।। ੨੩.

ਉਹ ਸਾਰੇ, ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਰੁਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।

ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਤੇ ਕਲ੍ਪੇ ਪੀਤਵਰ੍ਣੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ। ਪੁਨਰਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸਿਤਕਲ੍ਪੋ ਹਿ ਨਾਮਤਃ ।। ੨੩.

ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਕਲਪ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਸਵਯੰਭੂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਨਵਾਂ ਚੱਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਫੈਦ ਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤਦਾਵृਤ੍ਤੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕੇ । ਸ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮਃ ਪ੍ਰਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਦੁਃਖਿਤਃ ।। ੨੩.

ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵਯ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।

ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਸ੍ਯ ਵੈ ਪ੍ਰਭੋਃ । ਕृष੍ਣਃ ਸਮਭਵਦ੍ਵਰ੍ਣੋ ਧ੍ਯਾਯਤਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ।। ੨੩.

ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਤੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਥਾਪਸ਼੍ਯਨ੍ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਂ ਕੁਮਾਰਕਮ੍। ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਂ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ ।। ੨੩.

ਫਿਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਕੁਮਾਰਕਾ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

ਕृष੍ਣਾਮ੍ਬਰਵਰੋष੍ਣੀषਂ ਕृष੍ਣਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਿਨਮ੍। ਕृष੍ਣੇਨ ਮੌਲਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕृष੍ਣਸ੍ਰਗਨੁਲੇਪਨਮ੍ ।। ੨੩.

ਉਹ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਪੱਗ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਾਲਾ ਯਜਨੋਪਵੀਤ, ਕਾਲੀ ਚੋਟੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਕਾਲੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮਮਰਂ ਘੋਰ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਮ੍। ਵਵਨ੍ਦੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਂ ਕृष੍ਣਪਿਙ੍ਗਲਮ੍ ।। ੨੩.

ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਅਮਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਕਾਲੇ-ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਪਰਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਹृਦਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਨਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਸ੍ਤੁ ਯਤੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਅਘੋਰੇਤਿ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਏਵਾਨੁਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ।। ੨੩.

ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਮਨ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਯਤੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 'ਅਘੋਰ' ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ।

ਏਵਂ ਵੈ ਧ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ। ਮੁਮੋਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਰੁਦ੍ਰਃ ਅਟ੍ਟਹਾਸਂ ਮਹਾਸ੍ਵਨਮ੍ ।। ੨੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ, ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉੱਚੀ ਤੇ ਗੂੰਜਦਾਰ ਹਾਸੀ ਛੱਡੀ।

ਅਥਾਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ਕृष੍ਣਾਃ ਕृष੍ਣਸ੍ਰਗਨੁਲੇਪਨਾਃ । ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਮ੍ਬਭੂਵੁਃ ਕੁਮਾਰਕਾਃ ।। ੨੩.

ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਕੁਮਾਰਕਾ ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਕਾਲੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਕृष੍ਣਾਃ ਕृष੍ਣਾਮ੍ਬਰੋष੍ਣੀषਾਃ ਕृष੍ਣਾਸ੍ਯਾਃ ਕृष੍ਣਵਾਸਸਃ। ਤੈਸ਼੍ਚਾਟ੍ਟਹਾਸਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਹੂਙ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁष੍ਕਲਃ। ਨਮਸ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰੁਦੀਰਿਤਃ ।। ੨੩.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸਨ, ਕਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਕਾਲਾ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਕਾਲਾ ਮੁੰਹ ਤੇ ਕਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਸਾ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਗੂੰਜ ਉਠੀ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਡੂੰਘੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਤਤੋ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਯੋਗਾਤ੍ਤਤ੍ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਉਪਾਸਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸ਼ਿष੍ਯੇਬ੍ਯਃ ਪ੍ਰਦਦੁਸ੍ਤਤਃ ।। ੨੩.

ਫਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜੋਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।

ਯੋਗੇਨ ਯੋਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮਨਸਾ ਸ਼ਿਵਮ੍। ਅਮਲਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੨੩.

ਜੋਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਜੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

ਏਵਮੇਤੇਨ ਯੋਗੇਨ ਯੇ ਚਾਪ੍ਯਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ। ਸ੍ਮਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਧਾਨਜ੍ਞਾ ਗਨ੍ਤਾਰੋ ਰੁਦ੍ਰਮਵ੍ਯਯਮ੍ ।। ੨੩.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਹੋਰ ਦੂਜੇ ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਇਸ ਜੋਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਟੱਲ ਰੁਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ।

ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਤੇ ਕਲ੍ਪੇ ਕृष੍ਣਰੁਪੇ ਭਯਾਨਕੇ। ਅਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ਕਲ੍ਪੋ ਵਿਸ਼੍ਵਰੁਪਸ੍ਤੁ ਨਾਮਤਃ ।। ੨੩.

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਲਪ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਕਾਲੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਨਵਾਂ ਕਲਪ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।

ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਸਂਹਾਰੇ ਪੁਨਃ ਸृष੍ਟੇ ਚਰਾਚਰੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਸ੍ਯ ਧ੍ਯਾਯਤਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ। ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾ ਮਹਾਨਾਦਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ।। ੨੩.

ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਮੁੱਕ ਗਈ ਤੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਫਿਰ ਬਣੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਧੁਨੀ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸਰਸਵਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

ਵਿਸ਼੍ਵਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਧਰਂ ਵਿਸ਼੍ਵਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਿਨਮ੍। ਵਿਸ਼੍ਵੋष੍ਣੀषਂ ਵਿਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾਨਂ ਮਹਾਭੁਜਮ੍ ।। ੨੩.

ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਜਨੇਊ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਹ ਹਨ।

ਅਥ ਤਂ ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵੈ ਪਿਤਾਮਹਃ। ਵਵਨ੍ਦੇ ਦੇਵਮੀਸ਼ਾਨਂ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਗਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ।। ੨੩.

ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਯਮਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ।

ਓਮੀਸ਼ਾਨਂ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਮਹਾਦੇਵ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਏਵਂ ਧ੍ਯਾਨਗਤਂ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਣਮਨ੍ਤਂ ਪਿਤਾਮਹਮ੍। ਉਵਾਚ ਭਗਵਾਨੀਸ਼ਃ ਪ੍ਰੀਤੋऽਹਂ ਤੇ ਕਿਮਿਚ੍ਛਸਿ ।। ੨੩.

'ਓਮ, ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਪਿਤਾਮਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?'

ਤਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਣਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਾਗ੍ਭਿਃ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਉਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰੀਤਃ ਪ੍ਰੀਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ।। ੨੩.

ਫਿਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦਿਲੋਂ ਬੋਲਿਆ।

ਯਦਿਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਗਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਕਸ਼੍ਚਾਯਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੨੩.

'ਇਹ ਜੋ ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ—ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਕੌਣ ਹੈ?'

ਕੈषਾ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਚਤੁष੍ਪਾਦਾ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੀ। ਚਤੁਃਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੀ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਰਾ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਨ੍ਤਾ ਚਤੁਃਸ੍ਤਨੀ ।। ੨੩.

'ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੈਰ, ਚਾਰ ਮੁੰਹ, ਚਾਰ ਸਿੰਗ, ਚਾਰ ਜਬੜੇ, ਚਾਰ ਦੰਦ ਤੇ ਚਾਰ ਛਾਤੀਆਂ ਹਨ?'

ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਾ ਚਤੁਰ੍ਨੇਤ੍ਰਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੁਪਾ ਕਥਂ ਸ੍ਮृਤਾ। ਕਿਨ੍ਨਾਮਧੇਯਾ ਕੋऽਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਕਿਂਵੀਰ੍ਯਾ ਵਾਪਿ ਕਰ੍ਮਤਃ ।। ੨੩.

'ਚਾਰ ਹੱਥ, ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ, ਸੁਭਾਉ ਕੀ ਹੈ, ਤਾਕਤ ਕਿੰਨੀ ਹੈ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀ ਹਨ?'

ਰਹਸ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਾਵਨਂ ਪੁष੍ਠਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍। ਸ਼੍ਰृਣੁष੍ਵੈਤਤ੍ਪਰਂ ਗੁਹ੍ਯਮਾਦਿਸਰ੍ਗੇ ਯਥਾ ਤਥਮ੍ ।। ੨੩.

'ਸਾਰੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੇਦ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਸੀ, ਸੁਣ।'

ਅਯਂ ਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਕਲ੍ਪੋ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸ੍ਤ੍ਵਸੌ ਸ੍ਮृਤਃ। ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵਾਦਯੋ ਦੇਵਾਃ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਨ੍ਮਨਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੨੩.

'ਇਹ ਜੋ ਕਲਪ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਵਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਛੱਬੀ ਮਨੂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।'

ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨਮਿਦਂ ਚਾਪਿ ਯਦਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਭੋ। ਤਦਾਪ੍ਰਭृਤਿ ਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋ ਹ੍ਯਯਮ੍ ।। ੨੩.

'ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਇਹ ਤੈਤੀਵਾਂ ਕਲਪ ਹੈ।'