ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਂਹਾਰੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਆਸੀਤ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮਃ ਕਲ੍ਪਃ ਪਦ੍ਮੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ। ਵਾਰਾਹਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨੧.

ਜਦੋਂ ਆਖਰੀ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੱਤਵਾਂ ਕਲਪ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਦਮ ਸੀ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਇਜ! ਹੁਣ ਜੋ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਹਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਕਿਯਤਾ ਚੈਵ ਕਾਲੇਨ ਕਲ੍ਪਃ ਸਮ੍ਭਵਤੇ ਕਥਮ੍। ਕਿਂ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਪृਚ੍ਛਤਾਮ੍ ।। ੨੧.

ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਕਲਪ ਦੀ ਮਿਆਦ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਮਾਸੇਨ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੨੧.

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

ਕੋਟੀਨਾਂ ਦ੍ਵੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਵੈ ਅष੍ਟੌ ਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਕੋਟ੍ਯੋ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚ ਸਪ੍ਤਤਿਃ। ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਯ ਤੁ ਸਂਖ੍ਯਾਯਾਮੇਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ।। ੨੧.

ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ, ਫਿਰ ਅੱਠ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸੌ-ਸੌ, ਬਾਹਠ ਕਰੋੜ, ਅਤੇ ਸੱਤਰ ਨਿਯੁਤ—ਇਹ ਸਭ ਅੱਧੇ ਕਲਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੌ ਚ ਗੁਣਚ੍ਛੇਦੌ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਂ ਲਬ੍ਦਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਸ਼ਤਂ ਚੈਵ ਤੁ ਕੋਟੀਨਾਂ ਕੋਟੀਨਾਮष੍ਟਸਪ੍ਤਤਿਃ। ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਨਵਤਿਰ੍ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚ ।। ੨੧.

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਗੁਣਾ ਤੇ ਭਾਗ ਲਾ ਕੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਮਾਪ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਇਕ ਸੌ ਕਰੋੜ, ਫਿਰ ਅਠੱਤਰ ਕਰੋੜ, ਦੋ ਲੱਖ, ਅਤੇ ਨੱਬੇ ਨਿਯੁਤ।

ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਯਾਵਦ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਾਨ੍ਤਰਮ੍। ਏष ਕਲ੍ਪਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਦ੍ਧਦ੍ਵਿਗੁਣੀਕृਤਃ ।। ੨੧.

ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਮੁਤਾਬਕ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇਹੀ ਕਲਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਧੇ ਕਲਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਨਾਗਤਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਮੇਤਦੇਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾਯਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਮਤਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੨੧.

ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਈਸ਼ਵਰੀ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਿਯੁਤਾਨ੍ਯष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਥਾऽਸ਼ੀਤਿਸ਼ਤਾਨਿ ਚ। ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚਵਾਨ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਤਾਨਿ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ।। ੨੧.

ਅੱਠਵੰਜਾ ਨਿਯੁਤ, ਅੱਸੀ ਸੌ, ਅਤੇ ਚੌਰਾਸੀ ਪ੍ਰਯੁਤ—ਇਹੀ ਮਾਪ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰੋਗਮਾਃ। ਏਤਤ੍ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ।। ੨੧.

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੂ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ—ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਮਾਪ ਇਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।

ਏਵਂ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਤੇषਾਂ ਮਾਨੁषਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ। ਪ੍ਰਣਵਾਨ੍ਤਾਸ਼ਚਵ ਯੇ ਦੇਵਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਦੇਵਗਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਸ਼ਚਵ ਯੇ ਨਿਤ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਪਂ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਗਣਾਃ ।। ੨੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਨਵੰਤਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ 'ਪ੍ਰਣਵ' ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਧਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਆਦਿ ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਗਣ ਕਲਪ ਭਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

ਅਯਂ ਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਕਲ੍ਪੋ ਵਾਰਾਹਃ ਸ ਤੁ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਨਵਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ ।। ੨੧.

ਹੁਣ ਜੋ ਕਲਪ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਇੰਭੂ ਆਦਿ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹਨ।

ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਰਾਹਕਲ੍ਪੋਯਂ ਨਾਮਤਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ। ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕਾਰਣਾਦ੍ਦੇਵੋ ਵਰਾਹ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ।। ੨੧.

ਇਸ ਕਲਪ ਨੂੰ 'ਵਾਰਾਹ' ਨਾਂ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ 'ਵਰਾਹ' ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੱਸ।

ਕੋ ਵਾ ਵਰਾਹੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਕਸ੍ਯ ਯੋਨਿਃ ਕਿਮਾਤ੍ਮਕਃ। ਵਰਾਹਃ ਕਥਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨ ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮ ਵੇਦਿਤੁਮ੍ ।। ੨੧.

ਭਗਵਾਨ ਵਰਾਹ ਕੌਣ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਸ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਉਹਦੀ ਸੁਰਤ ਕੀਹ ਹੈ? ਵਰਾਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

ਵਰਾਹਸ੍ਤੁ ਯਥੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰ੍ਥੇ ਚ ਕਲ੍ਪਿਤਃ। ਵਾਰਾਹਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਕਲ੍ਪਃ ਕਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਨਾ ਚ ਯਾ ।। ੨੧.

ਵਰਾਹ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮੇ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਕਲਪ ਨੂੰ 'ਵਾਰਾਹ' ਕਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, 'ਕਲਪ' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ—

ਕਲ੍ਪਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਯ ਚ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍। ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਦृष੍ਟਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੨੧.

ਕਲਪਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਫਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

ਭਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਃ ਕਲ੍ਪੋ ਲੋਕਾਦੌ ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਪੁਰਾ। ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨਤ੍ਰ ਹ੍ਯਾਨਨ੍ਦਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨੧.

ਭਵ ਪਹਿਲਾ ਕਲਪ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨਮਿਦਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਾ ਦਿਵ੍ਯਸਮ੍ਭਵਮ੍। ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਭੁਵਃ ਕਲ੍ਪਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੧.

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਵਯ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਦਿਵਯ ਮੂਲ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕਲਪ 'ਭੁਵ' ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ 'ਤਪ' ਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਵਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪਂਚਮੋ ਰਮ੍ਭ ਏਵ ਚ। ऋਤੁਕਲ੍ਪਸ੍ਤਥਾ षष੍ਠਃ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰਤੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੧.

ਚੌਥਾ ਕਲਪ 'ਭਵ' ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਵਾਂ 'ਰੰਭਾ' ਹੈ। ਛੇਵਾਂ 'ਰਿਤੁ' ਕਲਪ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ 'ਕ੍ਰਤੁ' ਕਲਪ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅष੍ਟਮਸ੍ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਨਵਮੋ ਹਵ੍ਯਵਹਨਃ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੋ ਦਸ਼ਮਃ ਕਲ੍ਪੋ ਭੁਵਸ੍ਤ੍ਵੇਕਾਦਸ਼ਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੧.

ਅੱਠਵਾਂ ਕਲਪ 'ਵਹਨਿ' ਹੈ, ਨੌਂਵਾਂ 'ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ' ਹੈ। ਦਸਵਾਂ ਕਲਪ 'ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ' ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਰਵਾਂ 'ਭੁਵਸ' ਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸ਼ਿਕੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੁਸ਼ਿਕਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਃ। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਸ੍ਤੁ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਸ੍ਵਰਃ। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਨਾਦੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਯਤ੍ਰ ਚੋਤ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੨੧.

ਬਾਰਵਾਂ ਕਲਪ 'ਉਸ਼ਿਕ' ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰਵਾਂ 'ਕੁਸ਼ਿਕ' ਹੈ। ਚੌਦਵਾਂ 'ਗੰਧਰਵ' ਕਲਪ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸੁਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਧੁਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ऋषਭਸ੍ਤੁ ਤਤਃ ਕਲ੍ਪੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਂਚਦਸ਼ੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ऋषਯੋ ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਭੂਤਾਃ ਸ੍ਵਰੋ ਲੋਕਮਨੋਹਰਃ ।। ੨੧.

ਪੰਦਰਵਾਂ ਕਲਪ '਋ਸ਼ਭ' ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ। ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

षਡ੍ਜਸ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ਃ ਕਲ੍ਪਃ षਡ੍ਜਨਾ ਯਤ੍ਰ ਚਰ੍षਯਃ। ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚ ਵਸਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਿਦਾਘੋ ਵਰ੍ष ਏਵ ਚ ।। ੨੧.

ਸੋਲਵਾਂ ਕਲਪ '਷ੜਜ' ਹੈ, ਜਿਥੇ ਛੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ 'ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ', 'ਵਸੰਤ', 'ਨਿਦਾਘ' ਤੇ 'ਵਰਸ਼ਾ' ਵੀ ਹਨ।

ਸ਼ਰਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਮਾਨਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ षਡ੍ਜ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਕਲ੍ਪੇ ਤੁ षੋਡਸ਼ੇ ।। ੨੧.

'ਸ਼ਰਦ' ਤੇ 'ਹੇਮੰਤ'—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਲਵੇਂ ਕਲਪ '਷ੜਜ' ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੋਏ।

ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤੈਸ਼੍ਚ ਤੈਃ षਡਭਿਃ ਸਦ੍ਯੋ ਜਾਤੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ षਡ੍ਜਃ ਸ੍ਵਰਸ੍ਤੂਦਧਿਸਨ੍ਨਿਭਃ ।। ੨੧.

ਉਹ ਛੇ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੁਰੰਤ ਜਨਮਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, '਷ੜਜ' ਸੁਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਤਤਃ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਃ ਕਲ੍ਪੋ ਮਾਰ੍ਜਾਲੀਯ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ। ਮਾਰ੍ਜ੍ਜਾਲੀਯਂ ਤੁ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ ।। ੨੧.

ਫਿਰ ਸਤਾਰਵਾਂ ਕਲਪ 'ਮਾਰਜਾਲੀਯ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਮਾਰਜਾਲੀਯ' ਉਹ ਕਰਤਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਮੋ ਨਾਮ ਕਲ੍ਪੋऽष੍ਟਾਦਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਮੋ ਨਾਮ ਸ੍ਵਰੋ ਧੈਵਤਪੂਜਿਤਃ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਮਧ੍ਯਮੋ ਵੈ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ ।। ੨੧.

ਅਠਾਰਵਾਂ ਕਲਪ 'ਮੱਧਯਮ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 'ਮੱਧਯਮ' ਸੁਰ, ਜੋ 'ਧੈਵਤ' ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਤਤਸ੍ਤ੍ਵੇਕੋਨਵਿਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਕਲ੍ਪੋ ਵੈਰਾਜਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਵੈਰਾਜੋ ਯਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ੍ ਮੁਨੁਰ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਃ ।। ੨੧.

ਉਨੀਵਾਂ ਕਲਪ 'ਵੈਰਾਜਕ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਗਵਾਨ 'ਵੈਰਾਜ', ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਦਧੀਚਿਰ੍ਨ੍ਨਾਮ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ। ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਬਭੂਵ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੨੧.

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮ ਵਾਲਾ, 'ਦਧੀਚ' ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਣਿਆ, ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੋਇਆ।

ਅਕਾਮਯਤ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਯਜਮਾਨਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਸ੍ਵਰਃ ਸ੍ਰਿਗ੍ਧਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦਧੀਚਿਨਃ ।। ੨੧.

ਗਾਯਤਰੀ ਨੇ ਯਜਮਾਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾ ਸੁਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਦਧੀਚ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।