ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ऋषੀਣਾਮਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯਵਾਸਿਨਾਮ੍ । ऋषਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਧਰਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਨ੍ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ ।। ੨੧.

ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਨੈਮੀਸ਼ ਆਰਣਯ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ, ਬਹੁਤ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਵਰਣਿ ਸੀ।

ਤੇषਾਂ ਸੋਪ੍ਯਗ੍ਰਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਾਯੁਂ ਵਾਕ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦਃ। ਸਾਤਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇ ਸਤ੍ਰਯਾਜਿਨਾਮ੍। ਵਿਨਯੇਨੋਪਸਂਗਮ੍ਯ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਮ੍ ।। ੨੧.

ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜੋ ਉਥੇ ਸਤ੍ਰਯਾਜੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

ਵਿਭੋ ਪੁਰਾਣਸਂ ਬਦ੍ਧਾਂ ਕਥਾਂ ਵੈ ਵੇਦਸਂਮਿਤਾਮ੍। ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਹੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ।। ੨੧.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਲਲਾਟਾਨ੍ਨੀਲਲੋਹਿਤਮ੍। ਕਥਂ ਤਤ੍ਤੇਜਸਂ ਦੇਵਂ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੨੧.

ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਨੀਲ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?

ਕਥਂ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਜਜ੍ਞੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਲਸਂਭਵਃ। ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਜਸ੍ਯ ਕਥਂ ਪੁਨਃ ।। ੨੧.

ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਿਆ? ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁੜ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ?

ਕਥਂ ਚ ਵਿष੍ਣੋ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰੀਤਿਰਨੁਤ੍ਤਮਾ। ਸਰ੍ਵੇ ਵਿष੍ਣੁਮਯਾ ਦੇਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿष੍ਣੁਮਯਾ ਗਣਾਃ ।। ੨੧.

ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰੀਤ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ? ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿਚ ਰਮੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਭ ਗਣ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿਚ ਰਮੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਨ ਚ ਵਿष੍ਣੁਸਮਾ ਕਾਚਿਦ੍ਗਤਿਰਨ੍ਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਤਤਂ ਦੇਵਾ ਗਾਯਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਭਵਸ੍ਯ ਸਕਥਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਕੁਰੁਤੇ ਹਰਿਃ ।। ੨੧.

ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਹਰੀ ਕਿਵੇਂ ਭਵ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਾਯੁਃ ਸਾਵਰ੍ਣਿਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਅਹੋ ਸਾਧੁ ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਧੋ ਪृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋ ਹ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਃ ।। ੨੧.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਯੂ ਨੇ ਸਾਵਰਣੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵਾਹ ਭਾਈ! ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।"

ਭਵਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੋऽਭਵਦ੍ਯਥਾ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦ੍ਮ ਯੋਨਿਤ੍ਵਂ ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਚ ।। ੨੧.

ਭਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਰੁਦਰ ਬਣਿਆ—

ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵਸ੍ਯ ਚ । ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਕੁਰੁਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਚ। ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮਮ ।। ੨੧.

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਭਵ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਆਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਜੋ ਸਦਾ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਫ਼ਸੀਲ ਨਾਲ ਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਂਹਾਰੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਆਸੀਤ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮਃ ਕਲ੍ਪਃ ਪਦ੍ਮੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ। ਵਾਰਾਹਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨੧.

ਜਦੋਂ ਆਖਰੀ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੱਤਵਾਂ ਕਲਪ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਦਮ ਸੀ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਇਜ! ਹੁਣ ਜੋ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਹਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਕਿਯਤਾ ਚੈਵ ਕਾਲੇਨ ਕਲ੍ਪਃ ਸਮ੍ਭਵਤੇ ਕਥਮ੍। ਕਿਂ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਪृਚ੍ਛਤਾਮ੍ ।। ੨੧.

ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਕਲਪ ਦੀ ਮਿਆਦ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਮਾਸੇਨ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੨੧.

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

ਕੋਟੀਨਾਂ ਦ੍ਵੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਵੈ ਅष੍ਟੌ ਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਕੋਟ੍ਯੋ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚ ਸਪ੍ਤਤਿਃ। ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਯ ਤੁ ਸਂਖ੍ਯਾਯਾਮੇਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ।। ੨੧.

ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ, ਫਿਰ ਅੱਠ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸੌ-ਸੌ, ਬਾਹਠ ਕਰੋੜ, ਅਤੇ ਸੱਤਰ ਨਿਯੁਤ—ਇਹ ਸਭ ਅੱਧੇ ਕਲਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੌ ਚ ਗੁਣਚ੍ਛੇਦੌ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਂ ਲਬ੍ਦਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਸ਼ਤਂ ਚੈਵ ਤੁ ਕੋਟੀਨਾਂ ਕੋਟੀਨਾਮष੍ਟਸਪ੍ਤਤਿਃ। ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਨਵਤਿਰ੍ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚ ।। ੨੧.

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਗੁਣਾ ਤੇ ਭਾਗ ਲਾ ਕੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਮਾਪ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਇਕ ਸੌ ਕਰੋੜ, ਫਿਰ ਅਠੱਤਰ ਕਰੋੜ, ਦੋ ਲੱਖ, ਅਤੇ ਨੱਬੇ ਨਿਯੁਤ।

ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਯਾਵਦ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਾਨ੍ਤਰਮ੍। ਏष ਕਲ੍ਪਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਦ੍ਧਦ੍ਵਿਗੁਣੀਕृਤਃ ।। ੨੧.

ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਮੁਤਾਬਕ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇਹੀ ਕਲਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਧੇ ਕਲਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਨਾਗਤਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਮੇਤਦੇਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾਯਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਮਤਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੨੧.

ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਈਸ਼ਵਰੀ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਿਯੁਤਾਨ੍ਯष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਥਾऽਸ਼ੀਤਿਸ਼ਤਾਨਿ ਚ। ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚਵਾਨ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਤਾਨਿ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ।। ੨੧.

ਅੱਠਵੰਜਾ ਨਿਯੁਤ, ਅੱਸੀ ਸੌ, ਅਤੇ ਚੌਰਾਸੀ ਪ੍ਰਯੁਤ—ਇਹੀ ਮਾਪ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰੋਗਮਾਃ। ਏਤਤ੍ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ।। ੨੧.

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੂ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ—ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਮਾਪ ਇਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।

ਏਵਂ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਤੇषਾਂ ਮਾਨੁषਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ। ਪ੍ਰਣਵਾਨ੍ਤਾਸ਼ਚਵ ਯੇ ਦੇਵਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਦੇਵਗਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਸ਼ਚਵ ਯੇ ਨਿਤ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਪਂ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਗਣਾਃ ।। ੨੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਨਵੰਤਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ 'ਪ੍ਰਣਵ' ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਧਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਆਦਿ ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਗਣ ਕਲਪ ਭਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

ਅਯਂ ਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਕਲ੍ਪੋ ਵਾਰਾਹਃ ਸ ਤੁ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਨਵਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ ।। ੨੧.

ਹੁਣ ਜੋ ਕਲਪ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਇੰਭੂ ਆਦਿ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹਨ।

ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਰਾਹਕਲ੍ਪੋਯਂ ਨਾਮਤਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ। ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕਾਰਣਾਦ੍ਦੇਵੋ ਵਰਾਹ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ।। ੨੧.

ਇਸ ਕਲਪ ਨੂੰ 'ਵਾਰਾਹ' ਨਾਂ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ 'ਵਰਾਹ' ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੱਸ।

ਕੋ ਵਾ ਵਰਾਹੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਕਸ੍ਯ ਯੋਨਿਃ ਕਿਮਾਤ੍ਮਕਃ। ਵਰਾਹਃ ਕਥਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨ ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮ ਵੇਦਿਤੁਮ੍ ।। ੨੧.

ਭਗਵਾਨ ਵਰਾਹ ਕੌਣ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਸ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਉਹਦੀ ਸੁਰਤ ਕੀਹ ਹੈ? ਵਰਾਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

ਵਰਾਹਸ੍ਤੁ ਯਥੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰ੍ਥੇ ਚ ਕਲ੍ਪਿਤਃ। ਵਾਰਾਹਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਕਲ੍ਪਃ ਕਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਨਾ ਚ ਯਾ ।। ੨੧.

ਵਰਾਹ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮੇ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਕਲਪ ਨੂੰ 'ਵਾਰਾਹ' ਕਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, 'ਕਲਪ' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ—

ਕਲ੍ਪਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਯ ਚ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍। ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਦृष੍ਟਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੨੧.

ਕਲਪਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਫਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

ਭਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਃ ਕਲ੍ਪੋ ਲੋਕਾਦੌ ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਪੁਰਾ। ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨਤ੍ਰ ਹ੍ਯਾਨਨ੍ਦਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨੧.

ਭਵ ਪਹਿਲਾ ਕਲਪ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨਮਿਦਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਾ ਦਿਵ੍ਯਸਮ੍ਭਵਮ੍। ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਭੁਵਃ ਕਲ੍ਪਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੧.

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਵਯ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਦਿਵਯ ਮੂਲ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕਲਪ 'ਭੁਵ' ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ 'ਤਪ' ਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਵਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪਂਚਮੋ ਰਮ੍ਭ ਏਵ ਚ। ऋਤੁਕਲ੍ਪਸ੍ਤਥਾ षष੍ਠਃ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰਤੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੧.

ਚੌਥਾ ਕਲਪ 'ਭਵ' ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਵਾਂ 'ਰੰਭਾ' ਹੈ। ਛੇਵਾਂ 'ਰਿਤੁ' ਕਲਪ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ 'ਕ੍ਰਤੁ' ਕਲਪ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅष੍ਟਮਸ੍ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਨਵਮੋ ਹਵ੍ਯਵਹਨਃ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੋ ਦਸ਼ਮਃ ਕਲ੍ਪੋ ਭੁਵਸ੍ਤ੍ਵੇਕਾਦਸ਼ਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੧.

ਅੱਠਵਾਂ ਕਲਪ 'ਵਹਨਿ' ਹੈ, ਨੌਂਵਾਂ 'ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ' ਹੈ। ਦਸਵਾਂ ਕਲਪ 'ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ' ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਰਵਾਂ 'ਭੁਵਸ' ਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।