ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਪਿ ਚਾਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਾਂ ਧ੍ਯਾਯਮਾਨਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੀਮ੍। ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਖ੍ਯਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ।। ੨੦.

ਇੱਥੇ, ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ, ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਨੈਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦਿਆਂ—

ਇਤ੍ਯੇਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮੋਙ੍ਕਾਰਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਯਸ੍ਤੁ ਵੇਦਯਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਥਾ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਵਾ ਪੁਨਃ ।। ੨੦.

ਇਹ ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਓਂਕਾਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ—

ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਬਨ੍ਧਨਬਨ੍ਧਨਃ। ਅਚਲਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਿਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਃ। ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਵੈ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮੋਙ੍ਕਾਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ।। ੨੦.

ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਡੋਲ, ਗੁਣ-ਰਹਿਤ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਓਂਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਯਥਾ ਰੁਦ੍ਰਨਮਸ੍ਕਾਰਃ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਫਲੋ ਧ੍ਰੁਵਃ। ਅਨ੍ਯਦੇਵਨਮਸ੍ਕਾਰੋ ਨ ਤਤ੍ ਫਲਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੨੦.

ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫਲ ਹੈ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਰਿषਵਣਂ ਯੋਗੀ ਉਪਾਸੀਤ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਦਸ਼ਾਵਿਸ੍ਤਾਰਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਥਾ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨੦.

ਇਸ ਲਈ, ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਚੋਵੀਂ ਵਾਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਦਸ ਵਾਰੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਵੀ।

ਓਙ੍ਕਾਰਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਕਾਲੇ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਹਿਤਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਤੇਨ ਤੇਨ ਤੁ ਵਿष੍ਣੁਤ੍ਵਂ ਨਮਸ੍ਕਾਰਂ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੨੦.

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਓਂਕਾਰ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੁਆਰਾ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨਮਸ੍ਕਾਰਸ੍ਤਥਾ ਚੈਵ ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਤੁਵਤੇ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਪ੍ਰਣਵਂ ਸ੍ਤੁਵਤੇ ਯਜ੍ਞੋ ਯਜ੍ਞਂ ਸਂਸ੍ਤੁਵਤੇ ਨਮਃ। ਨਮਸ੍ਤੁਵਤਿ ਵੈ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰਪਦਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ।। ੨੦.

ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ, ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਣਵ ਯਜਨ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯਜਨ ਨਮਸਕਾਰ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਮਸਕਾਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਅਵਸਥਾ।

ਇਤ੍ਯੇਤਾਨਿ ਰਹਸ੍ਯਾਨਿ ਯਤੀਨਾਂ ਵੈ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਯਸ੍ਤੁ ਵੇਦਯਤੇ ਧ੍ਯਾਨਂ ਸ ਪਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਪਦਮ੍ ।। ੨੦.

ਇਹ ਰਾਜ਼, ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਨ; ਜੋ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ऋषੀਣਾਮਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯਵਾਸਿਨਾਮ੍ । ऋषਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਧਰਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਨ੍ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ ।। ੨੧.

ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਨੈਮੀਸ਼ ਆਰਣਯ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ, ਬਹੁਤ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਵਰਣਿ ਸੀ।

ਤੇषਾਂ ਸੋਪ੍ਯਗ੍ਰਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਾਯੁਂ ਵਾਕ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦਃ। ਸਾਤਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇ ਸਤ੍ਰਯਾਜਿਨਾਮ੍। ਵਿਨਯੇਨੋਪਸਂਗਮ੍ਯ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਮ੍ ।। ੨੧.

ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜੋ ਉਥੇ ਸਤ੍ਰਯਾਜੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

ਵਿਭੋ ਪੁਰਾਣਸਂ ਬਦ੍ਧਾਂ ਕਥਾਂ ਵੈ ਵੇਦਸਂਮਿਤਾਮ੍। ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਹੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ।। ੨੧.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਲਲਾਟਾਨ੍ਨੀਲਲੋਹਿਤਮ੍। ਕਥਂ ਤਤ੍ਤੇਜਸਂ ਦੇਵਂ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੨੧.

ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਨੀਲ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?

ਕਥਂ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਜਜ੍ਞੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਲਸਂਭਵਃ। ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਜਸ੍ਯ ਕਥਂ ਪੁਨਃ ।। ੨੧.

ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਿਆ? ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁੜ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ?

ਕਥਂ ਚ ਵਿष੍ਣੋ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰੀਤਿਰਨੁਤ੍ਤਮਾ। ਸਰ੍ਵੇ ਵਿष੍ਣੁਮਯਾ ਦੇਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿष੍ਣੁਮਯਾ ਗਣਾਃ ।। ੨੧.

ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰੀਤ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ? ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿਚ ਰਮੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਭ ਗਣ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿਚ ਰਮੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਨ ਚ ਵਿष੍ਣੁਸਮਾ ਕਾਚਿਦ੍ਗਤਿਰਨ੍ਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਤਤਂ ਦੇਵਾ ਗਾਯਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਭਵਸ੍ਯ ਸਕਥਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਕੁਰੁਤੇ ਹਰਿਃ ।। ੨੧.

ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਹਰੀ ਕਿਵੇਂ ਭਵ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਾਯੁਃ ਸਾਵਰ੍ਣਿਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਅਹੋ ਸਾਧੁ ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਧੋ ਪृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋ ਹ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਃ ।। ੨੧.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਯੂ ਨੇ ਸਾਵਰਣੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵਾਹ ਭਾਈ! ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।"

ਭਵਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੋऽਭਵਦ੍ਯਥਾ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦ੍ਮ ਯੋਨਿਤ੍ਵਂ ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਚ ।। ੨੧.

ਭਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਰੁਦਰ ਬਣਿਆ—

ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵਸ੍ਯ ਚ । ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਕੁਰੁਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਚ। ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮਮ ।। ੨੧.

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਭਵ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਆਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਜੋ ਸਦਾ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਫ਼ਸੀਲ ਨਾਲ ਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਂਹਾਰੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਆਸੀਤ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮਃ ਕਲ੍ਪਃ ਪਦ੍ਮੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ। ਵਾਰਾਹਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨੧.

ਜਦੋਂ ਆਖਰੀ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੱਤਵਾਂ ਕਲਪ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਦਮ ਸੀ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਇਜ! ਹੁਣ ਜੋ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਹਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਕਿਯਤਾ ਚੈਵ ਕਾਲੇਨ ਕਲ੍ਪਃ ਸਮ੍ਭਵਤੇ ਕਥਮ੍। ਕਿਂ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਪृਚ੍ਛਤਾਮ੍ ।। ੨੧.

ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਕਲਪ ਦੀ ਮਿਆਦ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਮਾਸੇਨ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੨੧.

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

ਕੋਟੀਨਾਂ ਦ੍ਵੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਵੈ ਅष੍ਟੌ ਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਕੋਟ੍ਯੋ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚ ਸਪ੍ਤਤਿਃ। ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਯ ਤੁ ਸਂਖ੍ਯਾਯਾਮੇਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ।। ੨੧.

ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ, ਫਿਰ ਅੱਠ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸੌ-ਸੌ, ਬਾਹਠ ਕਰੋੜ, ਅਤੇ ਸੱਤਰ ਨਿਯੁਤ—ਇਹ ਸਭ ਅੱਧੇ ਕਲਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੌ ਚ ਗੁਣਚ੍ਛੇਦੌ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਂ ਲਬ੍ਦਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਸ਼ਤਂ ਚੈਵ ਤੁ ਕੋਟੀਨਾਂ ਕੋਟੀਨਾਮष੍ਟਸਪ੍ਤਤਿਃ। ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਨਵਤਿਰ੍ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚ ।। ੨੧.

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਗੁਣਾ ਤੇ ਭਾਗ ਲਾ ਕੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਮਾਪ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਇਕ ਸੌ ਕਰੋੜ, ਫਿਰ ਅਠੱਤਰ ਕਰੋੜ, ਦੋ ਲੱਖ, ਅਤੇ ਨੱਬੇ ਨਿਯੁਤ।

ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਯਾਵਦ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਾਨ੍ਤਰਮ੍। ਏष ਕਲ੍ਪਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਦ੍ਧਦ੍ਵਿਗੁਣੀਕृਤਃ ।। ੨੧.

ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਮੁਤਾਬਕ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇਹੀ ਕਲਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਧੇ ਕਲਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਨਾਗਤਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਮੇਤਦੇਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾਯਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਮਤਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੨੧.

ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਈਸ਼ਵਰੀ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਿਯੁਤਾਨ੍ਯष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਥਾऽਸ਼ੀਤਿਸ਼ਤਾਨਿ ਚ। ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚਵਾਨ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਤਾਨਿ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ।। ੨੧.

ਅੱਠਵੰਜਾ ਨਿਯੁਤ, ਅੱਸੀ ਸੌ, ਅਤੇ ਚੌਰਾਸੀ ਪ੍ਰਯੁਤ—ਇਹੀ ਮਾਪ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰੋਗਮਾਃ। ਏਤਤ੍ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ।। ੨੧.

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੂ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ—ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਮਾਪ ਇਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।