ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਥਾ ਦੀਪੋ ਨਿਵਾਤਸ੍ਯੋ ਨੇਙ੍ਗਤੇ ਸੋਪਮਾ ਸ੍ਮृਤਾ। ਪ੍ਰਾਗੁਦਕ੍ਪ੍ਰਵਣੇ ਦੇਸ਼ੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯੋਗਵਿਤ੍ ।। ੧੯.

ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ ਤੇ ਦੀਵਾ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਹੀ ਉਪਮਾ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਢਲਾਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਜੋਗ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਜੋਗ ਕਰੇ।

ਪ੍ਰਾਣੇ ਚ ਰਮਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੋਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇ ਤਥਾ। ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਮਨਸਿ ਬੁਦ੍ਧੌ ਚ ਤਥਾ ਵਕ੍ਸ਼ਸਿ ਧਾਰਯੇਤ੍। ਨ ਤਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਯੋਗਾਦ੍ਵਾਯੁਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੧੯.

ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਹ ਵਿੱਚ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਵਿੱਚ, ਕੰਨਾਂ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ; ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਹਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ।

ਕਾਲਘਰ੍ਮਝ੍ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸਮੂਹ़ਞ੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਯੋਗਧਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੯.

ਸਮਾਂ, ਗਰਮੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਬਾਰਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ—ਇਹੀ ਜੋਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ਤਮष੍ਟ ਸ਼ਤਂ ਵਾਪਿ ਧਾਰਣਾਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਧਾਰਯੇਤ੍। ਨ ਤਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਯੋਗਾਦ੍ਵਾਯੁਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ।। ੧੯.

ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੌ ਜਾਂ ਸੌ-ਅਠ ਵਾਰੀ ਟਿਕਾਓ; ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਹਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ।

ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਾਪੂਰਯੇਦ੍ਦੇਹਮੋਙ੍ਕਾਰੇਣ ਸਮਾਹਿਤਃ। ਅਥੋਙ੍ਕਾਰਮਯੋ ਯੋਗੀ ਨ ਕ੍ਸ਼ਰੇਤ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰੀ ਭਵੇਤ੍ । ੧੯.

ਫਿਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਓਂ ਨਾਲ ਭਰੋ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਓਂ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਜੋਗੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਓਙ੍ਕਾਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਏष ਤ੍ਰਿਮਾਤ੍ਰੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਞ੍ਚਾਤ੍ਰ ਸਸ੍ਵਰਮ੍ ।। ੨੦.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਓਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਲਕੜਨ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਅੱਖਰ ਸੁਰ ਨਾਲ ਹੈ।

ਪ੍ਰਥਮਾ ਵੈਦ੍ਯੁਤੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤਾਮਸੀ ਸ੍ਮृਤਾ। ਤृਤੀਯਾ ਨਿਰ੍ਗੁਣੀ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਮਕ੍ਸ਼ਰਗਾਮਿਨੀਮ੍ ।। ੨੦.

ਪਹਿਲੀ ਮਾਤਰਾ 'ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ 'ਤਾਮਸ' ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜੀ 'ਗੁਣ ਰਹਿਤ' ਜਾਣੋ, ਜੋ ਅਮਰ ਅੱਖਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੀਤਿ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਗਾਨ੍ਧਾਰਸ੍ਵਰਸਮ੍ਭਵਾ। ਪਿਪੀਲਿਕਾਸਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਮੂਰ੍ਦ੍ਨਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੨੦.

ਇਹ 'ਗੰਧਰਵੀ' ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗਾਂਧਾਰ ਸੁਰ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਪੀੜੀ ਦੇ ਛੂਹਣ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ, ਜਦੋਂ ਲਾਗੂ ਕਰੀਏ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮੋਙ੍ਕਾਰਂ ਪ੍ਰਤਿਨਿਰ੍ਵਾਤਿ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ । ਤਥੋਙ੍ਕਾਰਮਯੋ ਯੋਗੀ ਹ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰੇ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰੀ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੦.

ਜਦੋਂ ਓਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਓਂ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਜੋਗੀ ਅਮਰ ਅਮਰਤਾ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਵੋ ਧਨੁਃ ਸ਼ਰੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤੇਨ ਚੇਦ੍ਵਧ੍ਯਂ ਸ਼ਰਵਤ੍ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੦.

ਓਂ ਧਨੁ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਤੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲਕੜਨ ਹੈ; ਜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੱਜੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਉਸ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਗੁਹਾਯਾਂ ਨਿਹਿਤਂ ਪਦਮ੍। ਓਮਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ਰਯੋ ਵੇਦਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋऽਗ੍ਨਯਃ। ਵਿष੍ਣੁਕ੍ਰਮਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ऋਕ੍ਸਾਮਾਨਿ ਯਜੂਂषਿ ਚ ।। ੨੦.

ਓਂ, ਇਕ-ਅੱਖਰ ਬ੍ਰਹਮ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰਵੋਚ ਪਦ ਹੈ; ਓਂ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ, ਤੇ ਰਿਗ, ਸਾਮ ਤੇ ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ।

ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਚਤਸ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ। ਤਤ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਯੋ ਯੋਗੀ ਤਸ੍ਯ ਸਾਲੋਕ੍ਯਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੨੦.

ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਮਾਪ ਪੂਰੀ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਜੋ ਜੋਗੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਕਾਰਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰੋ ਜ੍ਞੇਯ ਉਕਾਰਃ ਸ੍ਵਰਿਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਮਕਾਰਸ੍ਤੁ ਪ੍ਲੁਤੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਰਿਮਾਤ੍ਰ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਃ ।। ੨੦.

'ਅ' ਅੱਖਰ ਛੋਟਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, 'ਉ' ਮੱਧਮ ਹੈ, 'ਮ' ਲੰਮਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਪਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਕਾਰਸ੍ਤ੍ਵਥ ਭੂਰ੍ਲੋਕ ਉਕਾਰੋ ਭੁਵਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਸਵ੍ਯਞ੍ਜਨੋ ਮਕਾਰਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਲ੍ਲੋਕਸ਼੍ਚ ਵਿਧੀਯਤੇ ।। ੨੦.

'ਅ' ਭੂਲੋਕ ਹੈ, 'ਉ' ਭੁਵਰਲੋਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਮ' ਸਵਰਗਲੋਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਓਙ੍ਕਾਰਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾਃ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਮ੍। ਭੁਵਨਾਨ੍ਤਞ੍ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਤਤ੍ਪਦਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੦.

'ਓਂ' ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਾਤ੍ਰਾਪਦਂ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕੋ ਹ੍ਯਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਵਂ ਪਦਮ੍। ਏਵਨ੍ਧ੍ਯਾਨਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਤਤ੍ਪਦਂ ਸਮੁਪਾਸਤੇ ।। ੨੦.

ਮਾਪ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਰੁਦਰ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਦ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸ ਪਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਯਾਨਰਤਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮ੍। ਉਪਾਸ੍ਯਂ ਹਿ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਪਦਮਿਚ੍ਛਤਾ ।। ੨੦.

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅੱਖਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਦ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹृਸ੍ਵਾ ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤਤੋ ਦੀਰ੍ਘਾ ਤ੍ਵਨਨ੍ਤਰਮ੍। ਤਤਃ ਪ੍ਲੁਤਵਤੀ ਚੈਵ ਤृਤੀਯਾ ਉਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੨੦.

ਪਹਿਲੀ ਮਾਪ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਲੰਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਜੀ, ਜੋ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਏਤਾਸ੍ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਯਾਵਚ੍ਚੈਵ ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਧਾਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਵਦੇਵ ਹਿ ।। ੨੦.

ਇਹ ਮਾਪਾਂ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਰਮਵਾਰ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਨਾ ਹੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨਾਤ੍ਮਨਿ ਯਃ ਸਦਾ । ਅਤ੍ਰਾष੍ਟਮਾਤ੍ਰਮਪਿਚੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਤ੍ਫਲਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੨੦.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਅੱਠਵੀਂ ਮਾਪ ਵੀ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਸੇ ਮਾਸੇऽਸ਼੍ਵਮੇਧੇਨ ਯੋ ਯਜੇਤ ਸ਼ਤਂ ਸਮਾਃ । ਨ ਸ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਯਦਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੨੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਉਹਨਾ ਪੁੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਜੋ ਇਕ ਮਾਪ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਅਬ੍ਬਿਨ੍ਦੁਂ ਯਃ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰੇਣ ਮਾਸੇ ਮਾਸੇ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ। ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਤਦਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੨੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇਕ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਬੂੰਦ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਵੇ, ਉਹ ਮਾਪ ਨਾਲ ਉਹੀ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯੇ ਚ ਯਤ੍ ਫਲਮ੍। ਅਭਕ੍ਸ਼ਣੇ ਚ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਤਦਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੨੦.

ਜੋ ਫਲ ਯੱਗ, ਦਾਨ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਾਮ੍ਯਰ੍ਥੇ ਯੁਧ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਸ਼ੂਰਾਣਾਮਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾਮ੍। ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍ਤਤ੍ ਫਲਂ ਦृष੍ਟਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਤਦਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੨੦.

ਜੋ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਲਈ ਲੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਪ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਤਥਾ ਤਪਸੋਗ੍ਰੇਣ ਨ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਭੂਰਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ। ਯਤ੍ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਤਦਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੨੦.

ਕਦੇ ਵੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਵਾਲੇ ਯੱਗ ਨਾਲ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਪ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਯੋऽਰ੍ਦ੍ਧਮਾਤ੍ਰੋ ਯਃ ਪ੍ਲੁਤੋ ਨਾਮੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ। ਏषਾ ਏਵ ਭਵੇਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਾ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤੁ ਯੋਗਿਨਾਮ੍ ।। ੨੦.

ਉੱਥੇ ਜੋ ਅੱਧੀ ਮਾਪ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਅਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਜਰੂਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਏषਾ ਚੈਵ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸਮਲਕ੍ਸ਼ਣਾ। ਯੋਗਿਨਾਨ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇ ਹ੍ਯष੍ਟਲਕ੍ਸ਼ਣੇ। ਅਣਿਮਾਦ੍ਯੇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤਾਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ।। ੨੦.

ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਣਿਮਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਹਿ ਯੋਗੀ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਦ੍ਦਾਨ੍ਤੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ ।। ੨੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਜੋਗੀ ਵਿਵਸਥਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਆਪ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣਾ ਆਪ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਵੇਦੋਪਨਿषਦਸ੍ਤਥਾ। ਯੋਗਜ੍ਞਾਨਾਦਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਧ੍ਯਾਨਚਿਨ੍ਤਕਃ ।। ੨੦.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋਗ ਜ਼ਰੀਏ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।