ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਸ੍ਮਾਙ੍ਗਾਰਾਸ਼੍ਚ ਕੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਨਦੀਂ ਸ਼ੁष੍ਕਾਂ ਭੁਜਙ੍ਗਮਾਨ੍। ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਯੋ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਨ ਸ ਜੀਵੇਤ ਤਾਦृਸ਼ਃ ।। ੧੯.

ਜੇ ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਰਾਖ, ਅੰਗੀਠੀਆਂ, ਵਾਲ, ਸੁੱਕੀ ਦਰਿਆ ਜਾਂ ਸੱਪ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ।

ਕृष੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਵਿਕਟੈਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਰੁषੈਰੁਦ੍ਯਤਾਯੁਧੈਃ। ਪਾषਾਣੈਸ੍ਤਾਡ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਯਃ ਸਦ੍ਯੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ ।। ੧੯.

ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁषਸਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਸ਼ਿਵਾ। ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀ ਸਮ੍ਮੁਖਾਭ੍ਯੇਤਿ ਮ ਗਤਾਯੁਰ੍ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ ।। ੧੯.

ਜੇ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵੇਲੇ 'ਸ਼ਿਵਾ' ਨਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਰੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਸ੍ਰਾਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਹृਦਯਂ ਪੀਙ੍ਯਤੇ ਭृਸ਼ਮ੍। ਜਾਯਤੇ ਦਨ੍ਤਹਰ੍षਸ਼੍ਚ ਤਂ ਗਤਾਯੁषਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ।। ੧੯.

ਜੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੰਬੇ ਤੇ ਦੰਦ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪੈਣ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਭੂਯੋ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਵਸੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਦਿਵਾ। ਦੀਪਗਨ੍ਧਞ੍ਚ ਨੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੧੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੰਝੀ ਭਰੇ ਤੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।

ਰਾਤ੍ਰੌ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਧਂ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਦਿਵਾ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍। ਪਰਨੇਤ੍ਰੇषੁ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ ।। ੧੯.

ਜੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਦਿਨ ਨੂੰ ਤਾਰੇ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ।

ਨੇਤ੍ਰਮੇਕਂ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣੌ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਤਃ। ਨਾਸਾ ਚ ਵਕ੍ਰਾ ਭਵਤਿ ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਗਤਜੀਵਿਤਃ ।। ੧੯.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਣ ਤੇ ਨੱਕ ਵੀ ਟੇਢੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਾ ਖਰਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਪਙ੍ਕਭਾਸਞ੍ਚ ਵੈ ਮੁਖਮ੍। ਗਣ੍ਡੇ ਚਿਪਿਟਕੇ ਰਕ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਰੁਪਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੧੯.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜੀਭ ਕਾਲੀ ਤੇ ਖੁਰਦਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੂੰਹ ਚਿਕੜ ਵਰਗਾ ਲੱਗੇ ਤੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਤੇ ਦਬੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।

ਮੁਕ੍ਤਕੇਸ਼ੋ ਹਸਂਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਯਨ੍ ਨृਤ੍ਯਂਸ਼੍ਚ ਯੋ ਨਰਃ। ਯਾਮ੍ਯਾਸ਼ਾਭਿਮੁਖੋ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਤਦਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍ ।। ੧੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲ, ਹੱਸਦਾ, ਗਾਉਂਦਾ, ਨੱਚਦਾ ਹੋਇਆ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤੁਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸਰ੍षਪਸਨ੍ਨਿਭਾਃ। ਸ੍ਵੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਸਕृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਰੁਪਸ਼੍ਥਿਤਃ ।। ੧੯.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਤਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।

ਉष੍ਠ੍ਰਾ ਵਾ ਰਾਸਭਾ ਵਾਪਿ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵ੍ਪਰੇ ਰਥੇऽਸ਼ੁਭਾਃ। ਯਸ੍ਯ ਸੋਪਿ ਨ ਜੀਵੇਤ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਭਿਮੁਖੋ ਗਤਃ ।। ੧੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਠ ਜਾਂ ਗਧੇ ਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੇਖੇ, ਚਾਹੇ ਆਪਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ।

ਦ੍ਵੇ ਚਾਤ੍ਰ ਪਰਮੇऽਰਿष੍ਟੇ ਏਤਦ੍ਰੂਪਂ ਪਰਂ ਭਵੇਤ੍। ਘੋषਂ ਨ ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਤ੍ ਕਰ੍ਣੇ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਨ੍ਨੇਤ੍ਰੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੧੯.

ਇੱਥੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਮੌਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ: ਜੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਆਵੇ ਜਾਂ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਆਖਰੀ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਵਭ੍ਰੇਯੋ ਨਿਪਤੇਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦ੍ਵਾਰਞ੍ਚਾਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਨ ਚੋਤਿष੍ਠਤਿ ਯਃ ਸ਼੍ਵਬ੍ਰਾਤ੍ਤਦਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍ ।। ੧੯.

ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਰਾਹ ਨਾ ਲੱਭੇ ਤੇ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਨਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਾ ਚ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਨ ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਰਕ੍ਤਾ ਪੁਨਃ ਸਮ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾ। ਮੁਖਸ੍ਯ ਚੋष੍ਮਾ ਮੁषਿਰਾ ਚ ਨਾਭਿਰਤ੍ਯੁष੍ਣਮੂਤ੍ਰੋ ਵਿषਮਸ੍ਥ ਏਵ ।। ੧੯.

ਉਪਰ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ; ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੂੰਹ ਤੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਗਰਮਾਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਦਿਵਾ ਵਾ ਯਤਿ ਵਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਯੋऽਭਿਹਨ੍ਯਤੇ। ਤਂ ਪਸ਼੍ਯੇਦਥ ਹਨ੍ਤਾਰਂ ਸ ਹਤਸ੍ਤੁ ਨ ਜੀਵਤਿ ।। ੧੯.

ਚਾਹੇ ਦਿਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਤ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਅਗ੍ਨਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਨਵਃ। ਸ੍ਮृਤਿਂ ਨੋਪਲਭੇਚ੍ਚਾਪਿ ਤਦਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍ ।। ੧੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਵਰਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਸ੍ਵਕਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਮਾਨਵਃ। ਰਕ੍ਤਂ ਕृष੍ਣਮਪਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਤਸ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਰੁਪਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੧੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਜਾਂ ਕਾਲਾ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਰਿष੍ਟਸੂਚਿਤੇ ਦੇਹੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲ ਉਪਾਗਤੇ। ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਯਵਿषਾਦਞ੍ਚ ਉਦ੍ਗਚ੍ਛੇਦੂਭੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਨਰਃ ।। ੧੯.

ਜਦੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਡਰ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਛੱਡ ਕੇ ਦਿਲੋਂ ਨਿੜਰ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਚੀਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵੋਦੀਚੀਂ ਦਿਸ਼ਂ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵੈ ਸ਼ੁਚਿਃ। ਸਮੇऽਤਿਸ੍ਥਾਵਰੇ ਦੇਸ਼ੇ ਵਿਵਿਕ੍ਤੇ ਜਨਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤੇ ।। ੧੯.

ਚਾਹੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਸਾਫ਼, ਸਮਤਲ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਉਦਙ੍ਮੁਖਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖੋ ਵਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ੍ਵਾਚਾਨ੍ਤ ਏਵ ਚ। ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕੋਪਨਿਵਿष੍ਟਸ਼੍ਚ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਸਮਕਾਯਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਂ ਧਾਰ੍ਯੇਨ੍ਨਾਵਲੋਕਯੇਤ੍ ।। ੧੯.

ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਵਸਤਿਕ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ, ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ।

ਯਥਾ ਦੀਪੋ ਨਿਵਾਤਸ੍ਯੋ ਨੇਙ੍ਗਤੇ ਸੋਪਮਾ ਸ੍ਮृਤਾ। ਪ੍ਰਾਗੁਦਕ੍ਪ੍ਰਵਣੇ ਦੇਸ਼ੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯੋਗਵਿਤ੍ ।। ੧੯.

ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ ਤੇ ਦੀਵਾ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਹੀ ਉਪਮਾ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਢਲਾਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਜੋਗ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਜੋਗ ਕਰੇ।

ਪ੍ਰਾਣੇ ਚ ਰਮਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੋਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇ ਤਥਾ। ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਮਨਸਿ ਬੁਦ੍ਧੌ ਚ ਤਥਾ ਵਕ੍ਸ਼ਸਿ ਧਾਰਯੇਤ੍। ਨ ਤਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਯੋਗਾਦ੍ਵਾਯੁਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੧੯.

ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਹ ਵਿੱਚ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਵਿੱਚ, ਕੰਨਾਂ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ; ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਹਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ।

ਕਾਲਘਰ੍ਮਝ੍ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸਮੂਹ़ਞ੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਯੋਗਧਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੯.

ਸਮਾਂ, ਗਰਮੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਬਾਰਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ—ਇਹੀ ਜੋਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ਤਮष੍ਟ ਸ਼ਤਂ ਵਾਪਿ ਧਾਰਣਾਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਧਾਰਯੇਤ੍। ਨ ਤਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਯੋਗਾਦ੍ਵਾਯੁਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ।। ੧੯.

ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੌ ਜਾਂ ਸੌ-ਅਠ ਵਾਰੀ ਟਿਕਾਓ; ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਹਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ।

ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਾਪੂਰਯੇਦ੍ਦੇਹਮੋਙ੍ਕਾਰੇਣ ਸਮਾਹਿਤਃ। ਅਥੋਙ੍ਕਾਰਮਯੋ ਯੋਗੀ ਨ ਕ੍ਸ਼ਰੇਤ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰੀ ਭਵੇਤ੍ । ੧੯.

ਫਿਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਓਂ ਨਾਲ ਭਰੋ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਓਂ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਜੋਗੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਓਙ੍ਕਾਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਏष ਤ੍ਰਿਮਾਤ੍ਰੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਞ੍ਚਾਤ੍ਰ ਸਸ੍ਵਰਮ੍ ।। ੨੦.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਓਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਲਕੜਨ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਅੱਖਰ ਸੁਰ ਨਾਲ ਹੈ।

ਪ੍ਰਥਮਾ ਵੈਦ੍ਯੁਤੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤਾਮਸੀ ਸ੍ਮृਤਾ। ਤृਤੀਯਾ ਨਿਰ੍ਗੁਣੀ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਮਕ੍ਸ਼ਰਗਾਮਿਨੀਮ੍ ।। ੨੦.

ਪਹਿਲੀ ਮਾਤਰਾ 'ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ 'ਤਾਮਸ' ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜੀ 'ਗੁਣ ਰਹਿਤ' ਜਾਣੋ, ਜੋ ਅਮਰ ਅੱਖਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੀਤਿ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਗਾਨ੍ਧਾਰਸ੍ਵਰਸਮ੍ਭਵਾ। ਪਿਪੀਲਿਕਾਸਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਮੂਰ੍ਦ੍ਨਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੨੦.

ਇਹ 'ਗੰਧਰਵੀ' ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗਾਂਧਾਰ ਸੁਰ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਪੀੜੀ ਦੇ ਛੂਹਣ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ, ਜਦੋਂ ਲਾਗੂ ਕਰੀਏ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮੋਙ੍ਕਾਰਂ ਪ੍ਰਤਿਨਿਰ੍ਵਾਤਿ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ । ਤਥੋਙ੍ਕਾਰਮਯੋ ਯੋਗੀ ਹ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰੇ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰੀ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੦.

ਜਦੋਂ ਓਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਓਂ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਜੋਗੀ ਅਮਰ ਅਮਰਤਾ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।