ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਯਕ੍ਤਸਙ੍ਗੋ ਜਿਤਕੋਧੋ ਲਘ੍ਵਾਹਾਰੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਪਿਧਾਯ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਧ੍ਯਾਨੇ ਹ੍ਯੇਵਂ ਮਨੋ ਦਧੇਤ੍ ।। ੧੭.

ਜਿਸ ਨੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਗੁੱਸੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲਈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ, ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦੇਵੇ।

ਸ਼ੂਨ੍ਯੇष੍ਵੇਵਾਵਕਾਸ਼ੇषੁ ਗੁਹਾਸੁ ਚਵਨੇ ਤਥਾ। ਨਦੀਨਾਂ ਪੁਲਿਨੇ ਚੈਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਦਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੧੭.

ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, ਗੁਫਾਵਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਾਗ੍ਦਣ੍ਡਃ ਕਰ੍ਮਦਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਮਨੋਦਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ। ਯਸ੍ਯੈਤੇ ਨਿਯਤਾ ਦਣ੍ਡਾਃ ਸ ਤ੍ਰਿਦਣ੍ਡੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੧੭.

ਬੋਲੀ, ਕਰਤੂਤ ਤੇ ਮਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਣ, ਉਹੀ ਤਿੰਨ ਰੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਵਸ੍ਥਿਤੋ ਧ੍ਯਾਨਰਤਿਰ੍ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੇ ਹਿਤ੍ਯ ਚ ਕਰ੍ਮਣੀ ਉਭੇ । ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰਵਿਮੁਚ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਤੋ ਨ ਜਾਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾ ਕਦਾਚਿਤ੍ ।। ੧੭.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ, ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ, ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਾ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਪਰਮਾਸ਼੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਕਥਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਵਾਯੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ 'ਉੱਚੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ' ਨਾਮਕ ਸਤਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਤੀਨਾਮਿਹ ਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍। ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਯਾਨ੍ਯਕਾਮਕृਤਾਨਿ ਤੁ। ਅਥ ਕਾਮਕृਤੇਪ੍ਯਾਹੁਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਧਰ੍ਮਵਿਦੋ ਜਨਾਃ ।। ੧੮.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਤੀਆਂ ਲਈ ਇਥੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਜੋ ਕੰਮ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਾਨ ਬੁੱਝ ਕੇ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਪਾਪਞ੍ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਾਙ੍ਮਨਃਕਾਯਸਮ੍ਭਵਮ੍। ਸਤਤਂ ਹਿਦਿਵਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਯੇਨੇਦਂ ਬਧ੍ਯਤੇ ਜਗਤ੍ ।। ੧੮.

ਪਾਪ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਬੋਲੀ, ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਹ ਜਗਤ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨ ਚਾਪ੍ਯੇष ਤਿष੍ਠ ਤੀਤਿਪਰਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ। ਕ੍ਸ਼ਣਮੇਵ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਨ੍ਤੁ ਆਯੁषਸ੍ਤੁ ਵਿਧਾਰਣਾਤ੍ ।। ੧੮.

ਨਾ ਤਾਂ ਕਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਵਾਣੀ ਇਹੀ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਲ ਲਈ, ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਭਵੇਦ੍ਧੀਰੋऽਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋ ਹਿ ਪਰਮਂ ਬਲਮ੍। ਨ ਹਿ ਯੋਗਾਤ੍ਪਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਰਾਣਾਮਿਹ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋਗਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਾ ਮਨੀषਿਣਃ ।। ੧੮.

ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਇਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਗ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਜੋਗ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਵਿਦ੍ਯਾਂ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਸ਼੍ਵਯਰ੍ਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਾਪਰਂ ਧੀਰਾਃ ਪਰਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਪਦਮ੍ ।। ੧੮.

ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉੱਚਾ-ਨੀਵਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਅਖੀਰਕਾਰ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਭਿਕ੍ਸ਼ੂਣਾਂ ਤਥੈਵੋਪਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ। ਏਕੈਕਾਪਕ੍ਰਮੇ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਧੀਯਤੇ ।। ੧੮.

ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਰਤ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਰਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਪੇਤ੍ਯ ਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਕਾਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਾਨ੍ਤਪਨਂ ਤਥਾ ।। ੧੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਸਮੇਤ ਸਾਂਤਪਨ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਤ ਸ਼੍ਚਰਤਿ ਨਿਰ੍ਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਸਮਾਹਿਤਃ। ਪੁਨਰਾਸ਼੍ਰਮਮਾਗਮ੍ਯ ਚਰੇਦ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ । ਨ ਮਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਂ ਵਚਨਂ ਹਿਨਸ੍ਤੀਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ ।। ੧੮.

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਠਿਨਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਆਲਸ ਦੇ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੀ, ਉਹ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

ਤਥਾਪਿ ਚ ਨ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਹ੍ਯੇष ਦਾਰੁਣਃ। ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਧਿਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਧਰ੍ਮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ।। ੧੮.

ਫਿਰ ਵੀ, ਐਸਾ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਹਿਂਸਾ ਹ੍ਯੇषਾ ਪਰਾ ਸृष੍ਟਾ ਦੈਵਤੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਤਥਾ। ਯਦੇਤ[https://puranastudy.freeoda.com/pur_index14/dravina.htm ਦ੍ਦ੍ਰਵਿਣਂ] ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਣਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਬਹਿਸ਼੍ਚਰਾਃ। ਸ ਤਸ੍ਯ ਹਰਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਹਰਤੇ ਧਨਮ੍ ।। ੧੮.

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਧਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਜੀਵ ਹਨ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਭਿਨ੍ਨਵृਤ੍ਤੋ ਵ੍ਰਤਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਃ। ਭੂਯੋ ਨਿਰ੍ਵੇਦਮਾਪਨ੍ਨਸ਼੍ਚਰੇਚ੍ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਵ੍ਰਤਮ੍ ।। ੧੮.

ਜੋ ਐਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦਾ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਰਹਿ ਤੋਂ ਹਟਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਰਤ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਿਧਿਨਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟੇਨ ਸਂਵਤ੍ਸਰਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ। ਤਤਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਕਲ੍ਮषਃ। ਭੂਯੋ ਨਿਰ੍ਵੇਦਮਾਪਨ੍ਨਸ਼੍ਚਰੇਚ੍ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਵ੍ਰਤਮ੍ ।। ੧੮.

ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਪਾਪ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿਂਸਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਗਿਰਾ । ਅਕਾਮਾਦਪਿ ਹਿਂਸੇਤ ਯਦਿ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪਸ਼ੂਨ੍ ਮृਗਾਨ੍। ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਤਿਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਮਥੀਪਿ ਵਾ ।। ੧੮.

ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ, ਬੋਲ ਜਾਂ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਿਖਿਆਰੀ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖਤ ਤਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਕਨ੍ਦੇਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਤਿਰ੍ਯਦਿ। ਤੇਨ ਧਾਰਯਿਤਵ੍ਯਾ ਵੈ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਾਸ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ ।। ੧੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਸੰਨਿਆਸੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਾ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਅਤੇ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਕਸਰਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦਿਵਾ ਸ੍ਕਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮੁਪਵਾਸਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸ਼ਤਂ ਤਥਾ ।। ੧੮.

ਜੇ ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਬੀਜ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਲਈ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਸੌ ਵਾਰੀ ਸਾਹ ਦੀ ਕਸਰਤ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ੍ਕਨ੍ਨਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ੍ਰਾਤੋਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਤੁ ਧਾਰਣਾਃ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਵਿਰਜਾ ਜਾਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ ।। ੧੮.

ਜੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੀਜ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰੀ ਸਾਹ ਦੀ ਕਸਰਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਨ੍ਨਂ ਮਧੁ ਮਾਂਸਂ ਵਾ ਹ੍ਯਾਮਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਅਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਯਤੀਨਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਲਵਣਾਨਿ ਚ ।। ੧੮.

ਇੱਕ ਦਾਣਾ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ, ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਲੂਣ ਖਾਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਮਨ੍ਹਾਂ ਹਨ।

ਏਕੈਕਾਤਿਕ੍ਰਮੇ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਤਤਃ ਪਾਪਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੮.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਤਪ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਾਚ੍ਚ ਯੇ ਕੇਚਿਦ੍ਵਾਙ੍ਮਨਃਕਾਯਸਮ੍ਭਵਮ੍। ਸਦ੍ਭਿਃ ਸਹ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਯਦ੍ਬ੍ਰੂਯੁਸ੍ਤਤ੍ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ।। ੧੮.

ਜੇ ਬੋਲੀ, ਮਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੋ ਆਖਣ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਮਲੋष੍ਟਕਾਞ੍ਚਨਃ ਸਮਸ੍ਤਭੂਤੇषੁ ਚਰਨ੍ ਸ ਮਾਹਿਤਃ । ਸ੍ਥਾਨਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮਵ੍ਯਯਂ ਸਤਾਂ ਪਰਂ ਸ ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਪੁਨਰ੍ਹਿ ਜਾਯਤੇ ।। ੧੮.

ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਜਾਣੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਰਹੇ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਤੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਅਰਿष੍ਟਾਨਿ ਨਿਬੋਧਤ। ਯੇਨ ਜ੍ਞਾਨਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੧੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸੁਣੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਰੁਨ੍ਧਤੀਂ ਧ੍ਰੁਵਞ੍ਚੈਵ ਸੋਮਚ੍ਛਾਯਾਂ ਮਹਾਪਥਮ੍। ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸ ਨੋ ਜੀਵੇਨ੍ਨਰਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ ।। ੧੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਅਰੁੰਧਤੀ, ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰਾ, ਚੰਦ ਦੀ ਛਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਰਾਹ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ।

ਅਰਸ਼੍ਮਿਵਨ੍ਤਮਾਦਿਤ੍ਯਂ ਰਸ਼੍ਮਿਵਨ੍ਤਞ੍ਚ ਪਾਵਕਮ੍। ਯਃ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨ ਚ ਜੀਵੇਤ ਮਾਸਾਦੇਕਾਦਸ਼ਾਤ੍ਪਰਮ੍ ।। ੧੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ।

ਵਮੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਕਰੀषਂ ਵਾ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਰਜਤਂ ਤਥਾ। ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਥ ਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦਸ਼ਮਾਸਾਨ੍ ਸ ਜੀਵਤਿ ।। ੧੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪਿਸ਼ਾਬ, ਗੋਬਰ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਵੇਖੇ, ਚਾਹੇ ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੱਸ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।