ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤਃ ਸ੍ਮਰਤਿ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰੇਣ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਸਤਤਂ ਯੁਕ੍ਤੋ ਧ੍ਯਾਨਤਤ੍ਪਰਯੁਞ੍ਜਕਃ। ਤਥਾ ਸਮਾਰਭੇਦ੍ਯੋਗਂ ਯਥਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੧੫.

ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਜੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਏष ਆਦ੍ਯਃ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰੇष ਸੇਤੁਰਨੁਤ੍ਤਮਃ। ਵਿਵृਦ੍ਧੋ ਹ੍ਯੇष ਭੂਤਾਨਾਂ ਨ ਸਮ੍ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ ।। ੧੫.

ਇਹੀ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜੋਤ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਏਕਤਾ ਸਦਾ ਲਈ ਹੈ।

ਤਦੇਨਂ ਸੇਤੁਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਅਗ੍ਨਿਂ ਵੈ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਮ੍। ਹृਦਿਸ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮੁਪਾਸੀਤ ਵਿਧਾਨਵਿਤ੍ ।। ੧੫.

ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵਿਧੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।

ਹੁਤ੍ਵਾष੍ਟਾਵਾਹੁਤੀਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਤਦ੍ਗਤਮਾਨਸਃ। ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਂ ਹृਦਿਸ੍ਥਨ੍ਤੁ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਅਪਃ ਪੂਰ੍ਵ ਸਕृਤ੍ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਤੁष੍ਣੀਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਉਪਾਸਤੇ ।। ੧੫.

ਅੱਠ ਹਵਨ ਸਮੂਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਚੱਖ ਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਣਾਯੇਤਿ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਾ ਹ੍ਯਾਹੁਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ। ਅਪਾਨਾਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤੁ ਸਮਾਨਾਯੇਤਿ ਚਾਪਰਾ ।। ੧੫.

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਆਹੁਤੀ ਪ੍ਰਾਣ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਆਹੁਤੀ ਅਪਾਨ ਲਈ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਲਈ ਹੈ।

ਉਦਾਨਾਯ ਚਤੁਰ੍ਥੀਤਿ ਵ੍ਯਾਨਾਯੇਤਿ ਚ ਪਞ੍ਚਮੀ। ਸ੍ਵਾਹਾ ਕਾਰੈਃ ਪਰਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇषਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਕਾਮਤਃ। ਅਪਃ ਪੁਨਃ ਸਕृਤ੍ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਤ੍ਰ੍ਯਾਚਮ੍ਯ ਹृਦਯਂ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ ।। ੧੫.

ਚੌਥੀ ਆਹੁਤੀ ਉਦਾਨ ਲਈ, ਪੰਜਵੀਂ ਵਿਆਨ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਆਖ ਕੇ ਬਾਕੀ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਚਾਹਿਆ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਚੱਖ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ੴਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਰੁਦ੍ਰੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼ਾਨ੍ਤਕਃ। ਸ ਰੁਦ੍ਰੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਏਵਮਾਪ੍ਯਾਯਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੧੫.

ਓਂਕਾਰ—ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਗੰਢ ਉਸ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਆਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਤ੍ਵਂ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਜ੍ਯੇष੍ਠ ਉਗ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚਤੁਰੋ ਵृषਾ । ਮृਤ੍ਯੁਘ੍ਨੋऽਸਿ ਤ੍ਵਮਸ੍ਮਭ੍ਯਂ ਭਦ੍ਰਮੇਤਦ੍ਧੁਤਂ ਹਵਿਃ ।। ੧੫.

ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਭਾਰੀ ਤੇ ਤੂੰ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਬਲਦਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਹਵਨ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋਵੇ।

ਏਵਂ ਹृਦਯਮਾਲਭ੍ਯ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁष੍ਠੇ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ। ਵਿਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਪਾਣਿਂ ਨਾਭਿਂ ਵੈ ਪਾਣਿਨਾ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ । ਤਤਃ ਪੁਨਰੁਪਸ੍ਪृਸ਼੍‌ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮਭਿਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ ।। ੧੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨੂੰ ਛੂਹੋ, ਫਿਰ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਵਗਾ ਕੇ, ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹੋ। ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ।

ਅਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਨਾਸਿਕਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਹृਦਯਂ ਸ਼ਿਰ ਏਵ ਚ। ਦ੍ਵਾਵਾਤ੍ਮਾਨਾਵੁਭਾਵੇਤੌ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਾਵੁਦਾਹृਤੌ ।। ੧੫.

ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ, ਕੰਨ, ਦਿਲ ਤੇ ਸਿਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਆਤਮਾਵਾਂ—ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਨ।

ਤਯੋਃ ਪ੍ਰਾਣੋऽਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾਸ੍ਯ ਬਾਹ੍ਯੋऽਪਾਨੋऽਤ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਅਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤਥਾਪਾਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਜ੍ਜੀਵਿਤਮੇਵ ਚ ।। ੧੫.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਪਾਨ ਬਾਹਰਲੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਅੰਨ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਤੇ ਅਪਾਨ ਵੀ; ਮੌਤ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ।

ਅਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸਵਸ੍ਤਥਾ। ਅਨ੍ਨਾਦ੍ਭੂਤਾਨਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਿਰਨ੍ਨੇਨ ਚੇष੍ਯਤੇ। ਵਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਤੇ ਤੇਨ ਭੂਤਾਨਿ ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਨਨ੍ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੫.

ਅੰਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਣਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝੋ। ਅੰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ 'ਅੰਨ' ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਤਦੇਵਾਗ੍ਨੌ ਹੁਤਂ ਹ੍ਯਨ੍ਨਂ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਦੇਵਦਾਨਵਾਃ। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਮੇਵ ਹਿ ।। ੧੫.

ਜੋ ਅੰਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਪਿਸਾਚ—all ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤਯੋਗੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ 'ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ' ਨਾਮ ਪੰਦਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।

ਅਤ ਊਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੌਚਾਚਾਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਯਦਨੁष੍ਠਾਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਹਿ ਚਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੧੬.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਪਣਾਕੇ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਉਦਕਾਰ੍ਥੀ ਤੁ ਸ਼ੌਚਾਨਾਂ ਮੁਨੀਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਪਦਮ੍ । ਯਸ੍ਤੁ ਤੇष੍ਵਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਨ੍ਨਾਵਸੀਦਤਿ ।। ੧੬.

ਜੋ ਪਾਣੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕਦੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ।

ਮਾਨਾਵਮਾਨੌ ਦ੍ਵੋਵੇਤੌ ਤਾਵੇਵਾਹੁਰ੍ਵਿषਾਮृਤੇ । ਅਵਮਾਨਂ ਵਿषਂ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਨ੍ਤ੍ਵਮृਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੬.

ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।

ਯਸ੍ਤੁ ਤੇष੍ਵਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਨ੍ਨਾਵਸੀਦਤਿ । ਗੁਰੋਃ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤੇ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਤੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਵਸੇਤ੍ ।। ੧੬.

ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕਦੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਤੇ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਰਹੇ।

ਨਿਯਮੇष੍ਵਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਯਮੇषੁ ਚ ਸਦਾ ਭਵੇਤ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਨੁਜ੍ਞਾਨ੍ਤਤਸ਼੍ਚੈਵ ਜ੍ਞਾਨਾਗਮਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਅਵਿਰੋਧੇਨ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਵਿਚਰੇਤ੍ ਪृਥਿਵੀਮਿਮਾਮ੍ ।। ੧੬.

ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ। ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰੋ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰੋ।

ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪੂਤਂ ਵ੍ਰਜੇਨ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍। ਸਤ੍ਯਪੂਤਾਂ ਵਦੇਦ੍ਵਾਣੀਮਿਤਿ ਧਰ੍ਮਾਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍ ।। ੧੬.

ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਰਸਤਾ ਚੱਲੋ, ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣਿਆ ਪਾਣੀ ਪੀਓ, ਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਬੋਲੋ—ਇਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।

ਆਤਿਥ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਯਜ੍ਞੇषੁ ਨ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਯੋਗਵਿਤ੍ ਵ੍ਕਚਿਤ੍। ਏਵਂ ਹ੍ਯਹਿਂਸਕੋ ਯੋਗੀ ਭਵੇਦਿਤਿ ਵਿਚਾਰਣਾ ।। ੧੬.

ਜੋ ਯੋਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤਿਥੀ ਸਤਕਾਰ ਜਾਂ ਸ੍ਰਾਧ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਐਸਾ ਕਰਕੇ, ਯੋਗੀ ਅਹਿੰਸਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਹ੍ਨੌ ਵਿਧੂਮੇ ਵ੍ਯਙ੍ਗਾਰੇ ਸਰ੍ਵृਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੁਕ੍ਤਵਜ੍ਜਨੇ। ਵਿਚਰੇਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਯੋਗੀ ਨ ਤੁ ਤੇष੍ਵੇਵ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ।। ੧੬.

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਧੂੰਏ ਜਾਂ ਅੰਗਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਦਾ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾਰ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਐਸਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ।

ਯਥੈਵਮਵਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਪਰਿਭਵਨ੍ਤਿ ਚ। ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਚਰੇਦ੍ਭੈਕ੍ਸ਼ਂ ਸਤਾਂ ਧਰ੍ਮਮਦੂषਯਨ੍ ।। ੧੬.

ਉਸਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਲੋਕ ਤੋੜਦੇ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੀਖ ਮੰਗੇ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰੇ।

ਭੈਕ੍ਸ਼ਂ ਚਰੇਦ੍ਗृਹਸ੍ਥੇषੁ ਯਥਾਚਾਰਗृਹੇषੁ ਚ। ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਤੁ ਪਰਮਾ ਚੇਯਂ ਵृਤ੍ਤਿਰਸ੍ਯੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੧੬.

ਉਸਨੂੰ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਭੀਖ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵਨ-ਢੰਗ ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਗृਹਸ੍ਥੇषੁ ਸ਼ਾਲੀਨੇषੁ ਚਰੇਦ੍‌ਦ੍ਵਿਜਃ। ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨੇषੁ ਦਾਨ੍ਤੇषੁ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੇषੁ ਮਹਾਤ੍ਮਸੁ ।। ੧੬.

ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਏ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਭੀਖ ਮੰਗੇ ਜੋ ਸੁੱਚੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ, ਸਿਆਣੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਅਦੁष੍ਟਪਤਿਤੇषੁ ਚ। ਭੈਕ੍ਸ਼ਚਰ੍ਯਾ ਵਿਵਰ੍ਣੇषੁ ਜਘਨ੍ਯਾ ਵृਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੬.

ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਭੀਖ ਮੰਗੇ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਗਲਤ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਘੱਟ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਜੀਵਨ-ਢੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭੈਕ੍ਸ਼ਂ ਯਵਾਗੂਂ ਤਕ੍ਰਂ ਵਾ ਪਯੋ ਯਾਵਕਮੇਵ ਚ। ਫਲ਼ਮੂਲਂ ਵਿਪਵ੍ਕਂ ਵਾ ਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤੋਪਿ ਵਾ ।। ੧੬.

ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੀਖ ਵਿਚ ਜੌ ਦੀ ਖੀਰ, ਛਾਛ, ਦੂਧ, ਜੌ, ਫਲ, ਮੂਲ, ਸੁੱਕੀ ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਪੀਠੀ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵੈ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯੋਗਿਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ। ਆਹਾਰਾਸ੍ਤੇषੁ ਸਿਦ੍ਧੇषੁ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਭੈਕ੍ਸ਼ਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੧੬.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜਦੋਂ ਭੀਖ ਸੁੱਚੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਬ੍ਬਿਨ੍ਦੁਂ ਯਃ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰੇਣ ਮਾਸੇ ਮਾਸੇ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ। ਨ੍ਯਾਯਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਭਿਕ੍ਸ਼ੇਤ ਸ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਦ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ।। ੧੬.

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਬੂੰਦ ਪਾਣੀ ਦੀ, ਜੋ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੀਖ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।