ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਯਾ ਸ ਰਮਤੇ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾ ਰਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਂਪ੍ਰਯੋਗਃ ਸ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਸਮਵਰ੍ਤ੍ਤਤ ।। ੧੦.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਰਮਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾ ਮਿਲਾਪ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

ਵਿਰਾਜਮਸृਜਤ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੋऽਭਵਤ੍ ਪੁਰੁषੋ ਵਿਰਾਟ੍ । ਸਮ੍ਰਾਣ੍ਮਾਨਸਰੂਪਾਤ੍ਤੁ ਵੈ ਰਾਜਸ੍ਤੁ ਮਨੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੧੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਰਾਜ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਪੁਰਖ ਬਣਿਆ; ਮਨੁ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ-ਜੰਮਿਆ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ ਵੈਰਾਜਃ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਃ ਸ ਸਰ੍ਗੇ ਪੁਰੁषੋ ਮਨੁਃ। ਵੈਰਾਜਾਤ੍ਪੁਰੁषਾਦ੍ਵੀਰਾਚ੍ਛਤਰੂਪਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ ।। ੧੦.

ਵਿਰਾਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਉਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਵਿਰਾਜ ਤੋਂ, ਪੁਰਖ ਤੋਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਜੰਮੀ।

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋਤ੍ਤਾਨਪਾਦੌ ਪੁਤ੍ਰੌ ਪੁਤ੍ਰਵਤਾਂ ਵਰੌ । ਕਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਮਹਾਭਾਗੇ ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਜਾਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾਃ ।। ੧੦.

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਤੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਕੁੜੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਜੰਮੀ।

ਦੇਵੀ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਥਾਕੂਤਿਃ ਪ੍ਰਸੂਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਸ਼ੁਭੇ। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਃ ਪ੍ਰਸੂਤਿਨ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਾਯ ਵ੍ਯਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੧੦.

ਦੇਵੀ ਆਕੂਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਸੁਭਾਗਨ; ਸਵੈ-ਭੂ ਮਨੁ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।

ਪ੍ਰਾਣੋ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਮਨੁਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਰੁਚੇਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਸ਼੍ਚੈਵ ਆਕੂਤਿਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਯਤ੍ ।। ੧੦.

ਦਕਸ਼ ਜੀਵਨ-ਸਵਰੂਪ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁ ਇਰਾਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਮਨ-ਜੰਮਿਆ ਰੁਚਿ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਨੇ ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।

ਆਕੂਤ੍ਯਾਂ ਮਿਥੁਨਂ ਯਜ੍ਞੇ ਮਾਨਸਸ੍ਯ ਰੁਚੇਃ ਸ਼ੁਭਮ੍। ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਚੈਵ ਯਮਕੌ ਸਮ੍ਬਭੂਵਤੁਃ ।। ੧੦.

ਆਕੂਤੀ ਤੋਂ, ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ-ਜੰਮਿਆ ਰੁਚਿ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਮਿਲਿਆ; ਯਜਨ ਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਦੋਵੇਂ ਜੁੜਵਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਪੁੱਤਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਾਞ੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਯਾਮਾ ਇਤਿ ਸਮਾਖਯਾਤਾ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੧੦.

ਯਜਨ ਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ; ਉਹ ਯਾਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਵੈ-ਭੂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ।

ਯਮਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਾਮਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਅਜਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੂਕਾਸ਼੍ਚ ਗਣੌ ਦ੍ਵੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਮृਤੌ ।। ੧੦.

ਯਜਨ ਦੇ ਯਾਮਾ ਪੁੱਤਰ, ਯਾਮਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਅਜਿਤ ਤੇ ਸ਼ੂਕ, ਦੋ ਗਰੁੱਪ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਾਮਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਰਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਯਤਃ ਸਂਜ੍ਞਾ ਦਿਵੌਕਸਃ। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੂਵਸੁਤਾਯਾਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸੂਤ੍ਯਾਂ ਲੋਕਮਾਤਰਃ ।। ੧੦.

ਜੋ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀਆਂ, ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।

ਤਸ੍ਯਾਂ ਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਜਨਯਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕਮਲਲੋਚਨਾਃ ।। ੧੦.

ਮਹਾਨ ਦੱਖ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚੌਵੀ ਦੋਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ; ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ।

ਯੋਗਪਤ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾ ਯੋਗਮਾਤਰਃ। ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਧॄਤਿਸ੍ਤੁष੍ਟਿਃ ਪੁष੍ਟਿਰ੍ਮੇਧਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਤਥਾ। ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਲ੍ਲਜ੍ਜਾ ਵਪੁਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ।। ੧੦.

ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਪਤਨੀ ਬਣੀਆਂ ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀਆਂ: ਸ਼ਰਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਮੇਧਾ, ਕ੍ਰਿਆ, ਬੁੱਧੀ, ਲੱਜਾ, ਵਪੁ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਕੀਰਤੀ—ਇਹ ਤੈਰਾਂ।

ਪਤ੍ਨ੍ਯਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਧਰ੍ਮੋ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਦ੍ਵਾਰਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਚੈਵਾਸ੍ਯ ਵਿਹਿਤਾਨਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ।। ੧੦.

ਪਤਨੀ ਲਈ ਧਰਮ ਨੇ ਦੱਖ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਸਵਾਯੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਸਤੇ ਸਨ।

ਤਾਭ੍ਯਃ ਸ਼ਿष੍ਟਾ ਯਵੀਯਸ੍ਯ ਏਕਾਦਸ਼ ਸੁਲੋਚਨਾਃ। ਖ੍ਯਾਤਿਃ ਸਤ੍ਯਥ ਸਂਭੂਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਤਥਾ ।। ੧੦.

ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ: ਖਿਆਤੀ, ਸਤਿਆ, ਸੰਭੂਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਤੇ ਕਸ਼ਮਾ।

ਸਨ੍ਨਤਿਸ਼ਚਵਾਨਸੂਯਾ ਚ ਊਰ੍ਜ੍ਜਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸ੍ਵਧਾ ਤਥਾ। ਤਾਸ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਦ੍ਯਨ੍ਤ ਪੁਨਰਨ੍ਯੇ ਮਹਰ੍षਯਃ ।। ੧੦.

ਸੰਨਤੀ, ਸ਼ਚੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਊਰਜਾ, ਸਵਾਹਾ ਤੇ ਸਵਧਾ ਵੀ; ਇਹ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਰੁਦ੍ਰੋ ਭृਗੁਰ੍ਮਰੀਚਿਸ਼੍ਚ ਅਙ੍ਗਿਰਾਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਃ । ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੋऽਤ੍ਰਿਰ੍ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰੋऽਗ੍ਰਿਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੧੦.

ਰੁਦ੍ਰ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗੀਰਾ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਅਤ੍ਰੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਅੱਗਨੀ ਵੀ।

ਸਤੀਂ ਭਵਾਯ ਪ੍ਰਾਯਚ੍ਛਤ੍ ਖ੍ਯਾਤਿਞ੍ਚ ਭृਗਵੇ ਤਥਾ। ਮਰੀਚਯੇ ਚ ਸਮ੍ਭੂਤਿਂ ਸ੍ਮृਤਿਮਾਙ੍ਗਿਰਸੇ ਦਦੌ ।। ੧੦.

ਸਤੀ ਭਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਖਿਆਤੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ, ਸੰਭੂਤੀ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ, ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅੰਗੀਰਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਚੈਵ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕ੍ਸ਼ਮਾਂ ਵੈ ਪੁਲਹਾਯ ਚ। ਕ੍ਰਤਵੇ ਸਨ੍ਨਤਿਂ ਨਾਮ ਅਨਸੂਯਾਨ੍ਤਥਾਤ੍ਰਯੇ ।। ੧੦.

ਪ੍ਰੀਤੀ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੂੰ, ਕਸ਼ਮਾ ਪੁਲਹਾ ਨੂੰ, ਸੰਨਤੀ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ, ਤੇ ਅਨਸੂਯਾ ਅਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਊਰ੍ਜ੍ਜਂ ਦਦੌ ਵਸਿष੍ਠਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾਂ ਵੈ ਹ੍ਯਗ੍ਨਯੇ ਦਦੌ । ਸ੍ਵਧਾਂ ਚੈਵ ਪਿਤृਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਾਸ੍ਵਪਤ੍ਯਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੧੦.

ਊਰਜਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ ਅੱਗਨੀ ਨੂੰ, ਤੇ ਸਵਧਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਃ ਸ੍ਵਾਨੁष੍ਠਿਤਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਯਾਵਦਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਮ੍ ।। ੧੦.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਕਾਮਂ ਵਿਜਜ੍ਞੇ ਵੈ ਦਰ੍ਪੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸੁਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਧृਤ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਨਿਯਮਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁष੍ਟਯਾਃ ਸਨ੍ਤੋष ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੦.

ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਕਾਮ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਦਰਪ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਧ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਨਿਯਮ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਤੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੰਤੋਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਪੁष੍ਟ੍ਯਾ ਲਾਭਃ ਸੁਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮੇਧਾਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਤਥਾ। ਕ੍ਰਿਯਾਯਾਸ੍ਤੁ ਨਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਦਣ੍ਡਃ ਸਮਯ ਏਵ ਚ ।। ੧੦.

ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲਾਭ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਮੇਧਾ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਨਯਾ, ਦੰਡ ਤੇ ਸਮਯਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਵੌਧਸੁਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਅਪ੍ਰਮਾਦਸ਼੍ਚ ਤਾਵੁਭੌ । ਲਜ੍ਜਾਯਾ ਵਿਨਯਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵ੍ਯਵਸਾਯੋ ਵਪੁਃਸੁਤਃ ।। ੧੦.

ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਉਧਸੁਤਾ ਤੇ ਅਪਰਮਾਦ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ; ਲੱਜਾ ਤੋਂ ਵਿਨਯ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਵਪੁ ਤੋਂ ਵਿਅਵਸਾਯ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।

ਕ੍ਸ਼ੇਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸੁਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਖਂ ਸਿਦ੍ਧੇਰ੍ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਯਸ਼ਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤੇਃ ਸੁਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਧਰ੍ਮਸੂਨਵਃ ।। ੧੦.

ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਕਸ਼ੇਮ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਸੁਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਕੀਰਤੀ ਤੋਂ ਯਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਕਾਮਸ੍ਯ ਹਰ੍षਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵੈ ਦੇਵ੍ਯਾ ਰਤ੍ਯਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਇਤ੍ਯੇष ਵੈ ਸੁਖੋਦਰ੍ਕ੍ਕਃ ਸਰ੍ਗੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ।। ੧੦.

ਕਾਮ ਤੋਂ ਹਰਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਰਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਇਹ ਸੁਖਦਾਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਜਜ੍ਞੇ ਹਿਂਸਾ ਤ੍ਵਧਰ੍ਮਾਦ੍ਧੈ ਨਿਕृਤਿਸ਼੍ਚਾਨृਤਾਵੁਭੌ । ਨਿਕृਤ੍ਯਾਨृਤਯੋਰ੍ਜਜ੍ਞੇ ਭਯਂ ਨਰਕ ਏਵ ਚ ।। ੧੦.

ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਹਿੰਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਅਨ੍ਰਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਅਨ੍ਰਿਤਾ ਤੋਂ ਭਯ ਤੇ ਨਰਕ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਮਾਯਾ ਚ ਵੇਦਨਾ ਚਾਪਿ ਮਿਥੁਨਦ੍ਵਯਮੇਤਯੋਃ। ਭਯਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇऽਥ ਸਾ ਮਾਯਾ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਭੂਤਾਪਹਾਰਿਣਮ੍ ।। ੧੦.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਮਾਇਆ ਤੇ ਵੇਦਨਾ, ਇਹ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਭਯ ਤੋਂ ਮਾਇਆ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਮੌਤ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵੇਦਨਾਯਾਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦੁਃਖਂ ਜਜ੍ਞੇऽਥ ਰੌਰਵਾਤ੍ । ਮृਤ੍ਯਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਜ੍ਵਰਾ ਸ਼ੋਕਾਃ ਕ੍ਰੋਧੋऽਸੂਯਾ ਚ ਜਜ੍ਞਿਰੇ । ਦੁਃਖਾਨ੍ਤਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਧਰ੍ਮਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ ।। ੧੦.

ਦਰਦ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਰੌਰਵ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੀੜ ਆਈ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਿਮਾਰੀ, ਬੁਖਾਰ, ਗਮ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਈਰਖਾ ਜਨਮੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾऽਸ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਾ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਧਨਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਇਤ੍ਯੇष ਤਾਮਸਃ ਸਰ੍ਗੋ ਜਜ੍ਞੇ ਧਰ੍ਮਨਿਯਾਮਕਃ ।। ੧੦.

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹੇਠ, ਤਾਮਸਿਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।