ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਭੂਤਪ੍ਰਸ਼ਾਖਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषੈਃ ਪਤ੍ਰਵਾਂਸ੍ਤਥਾ। ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਸੁਪੁष੍ਪਸ੍ਤੁ ਸੁਖਦੁਃਖਫਲੋਦਯਃ

ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ, ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪੱਤੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਹਿ ਲਹਿ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

ਆਜੀਵਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਯਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਬਲਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਹ

ਇਹ ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਰੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਯਤ੍ਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਮ੍। ਇਤ੍ਯੇषੋऽਨੁਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਗੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਸ੍ਤੁ ਯਃ

ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਾਰਣ ਜੋ ਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮੂਲ ਰਚਨਾ।

ਮੁਖ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤੁ षਟ੍‌ਸਰ੍ਗਾ ਵੈਕृਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਾਃ। ਤ੍ਰੈਕਾਲੇ ਸਮਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੇऽਭਿਮਾਨਿਨਃ ॥੧.੯.

ਮੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਛੇ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੂਪ ਬਦਲੀਆਂ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੋੜ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਗਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਸ੍ਯਾਥ ਕਾਰਣਂ ਤੇ ਬੁਧੈਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਦਿਵ੍ਯੌ ਸੁਪਰ੍ਣੌ ਸਯੁਜੌ ਸਸ਼ਾਖੌ ਪਟਵਿਦ੍ਰੁਮੌ

ਰਚਨਾਵਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਦੋ ਦਿਵ੍ਯ ਪੰਛੀ, ਇਕੱਠੇ, ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਟ ਤੇ ਵਿਦਰੂਮ ਰੁੱਖ ਹਨ।

ਦ੍ਯੌਰ੍ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਨਂ ਯਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਖਨ੍ਨਾਭਿਂ ਵੈ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌ ਚ ਨੇਤ੍ਰੇ। ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਚਰਣੌ ਚਾਸ੍ਯ ਭੂਮਿਃ ਸੋऽਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤ ਪ੍ਰਸੂਤਿਃ

ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕੰਨ ਹਨ, ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਹਨ—ਉਹ ਅਸੰਭਾਵ ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ।

ਵਕ੍ਰਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਂਪ੍ਰਸੂਤਾ ਯਦ੍ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਭਾਗੇ। ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਵੋਰੋਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਦ੍ਭਯਾਂ ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਰ੍ਣਾ ਗਾਤ੍ਰਤਃ ਸਂਪ੍ਰਸੂਤਾਃ

ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਭਾਗ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਰਾਂਗਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ—ਸਾਰੇ ਵਰਣ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪਰੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦਣ੍ਡਮਵ੍ਯਕ੍ਤਸਂਭਵਮ੍। ਅਣ੍ਡਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯੇਨ ਲੋਕਾਃ ਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ

ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਅੰਡ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਅੰਡ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਫਿਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਲੋਕ ਬਣਾਏ।

ਏਵਂਭੂਤੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਕਰ੍ਤृਣਾ। ਯਦਾ ਤਾ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕੇਨਾਪਿ ਹੇਤੁਨਾ ।। ੧੦.

ਜਦੋਂ ਐਸੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ—

ਤਮੋਮਾਤ੍ਰਾਵृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਦਾਪ੍ਰਭृਤਿ ਦੁਃਖਿਤਃ। ਤਤਃ ਸ ਵਿਦਧੇ ਬੁਦ੍ਧਿਮਰ੍ਥਨਿਸ਼੍ਚਯਗਾਮਿਨੀਮ੍ ।। ੧੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਥਾਤ੍ਮਨਿ ਸਮਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਤ੍ਤਮੋਮਾਤ੍ਰਾਂ ਨਿਯਾਮਿਕਾਮ੍ । ਰਾਜਸਤ੍ਵਂ ਪਰਾਜਿਤ੍ਯ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਂ ਸ ਧਰ੍ਮਤਃ ।। ੧੦.

ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਕ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਸ ਗੁਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਤਪ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਦੁਃਖੇਨ ਸ਼ੋਕਞ੍ਚਕ੍ਰੇ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ। ਤਮਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਨੁਦਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਜਸ੍ਤਮਸਮਾਵृਣੋਤ੍ ।। ੧੦.

ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਹੋਈ; ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਰਜ ਤੇ ਤਮਸ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।

ਤਤ੍ਤਮਃ ਪ੍ਰਤਿਨੁਤ੍ਤਂ ਵੈ ਮਿਥੁਨਂ ਸ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਅਧਰ੍ਮਾਚ੍ਚਰਣਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਹਿਂਸਾ ਸ਼ੋਕਾਦਜਾਯਤ ।। ੧੦.

ਜਦ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਹਿੰਸਾ ਜੰਮੀ, ਤੇ ਸੋਗ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤੇ ਮਿਥੁਨੇ ਚਰਣਾਤ੍ਮਨਿ। ਤਤਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨਾਸੀਤ੍ ਪ੍ਰੀਤਸ਼੍ਚੈਵਮਸ਼ਿਸ਼੍ਰਿਯਤ੍ ।। ੧੦.

ਫਿਰ, ਉਸ ਕਰਮ-ਸਰੂਪ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੇ।

ਸ੍ਵਾਂ ਤਨੁਂ ਸ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਾਮਪੋਹਦਭਾਸ੍ਵਰਾਮ੍। ਦ੍ਵਿਧਾਕਰੋਤ੍ਸ ਤਂ ਦੇਹਮਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਪੁਰੁषੋऽਭਵਤ੍ ।। ੧੦.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਪੁਰਖ ਬਣਿਆ।

ਅਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਨਾਰੀ ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਪ੍ਰਾਕृਤਾਂ ਭੂਤਧਾਤ੍ਰੀਂ ਤਾਂ ਕਾਮਾਨ੍ਵੈ ਸृष੍ਟਵਾਨ੍ ਵਿਭੁਃ ।। ੧੦.

ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨਾਰੀ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਸੀ; ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਮਾਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।

ਸਾ ਦਿਵਂ ਵृਥਿਵੀਞ੍ਚੈਵ ਮਹਿਮ੍ਨਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਧਿष੍ਠਿਤਾ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਾ ਤਨੁਃ ਪੂਰ੍ਵਾ ਦਿਵਮਾਵृਤ੍ਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ ।। ੧੦.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਡਿਆਈ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਟਿਕੀ ਰਹੀ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਯਾ ਤ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਾਤ੍ ਸृਜਤੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਸਾ ਦੇਵੀ ਨਿਯੁਤਨ੍ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਃ ਪਰਮਦੁਸ਼੍ਚਰਮ੍ ।। ੧੦.

ਜਿਸ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਨਾਰੀ ਬਣੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਜੰਮੀ; ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਨ ਤੇ ਉੱਚ ਤਪ ਕਰਿਆ।

ਭਰ੍ਤਾਰਨ੍ਦੀਪ੍ਤਯਸ਼ਸਂ ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਦ੍ਯਤ। ਸ ਵੈ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਰੁषੋ ਮਨੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੦.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ; ਉਹ ਆਦਿ ਸਵੈ-ਭੂ ਪੁਰਖ, ਮਨੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯੈਵਸਪ੍ਤਤਿਯੁਗਂ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ । ਲਬ੍ਧਾ ਤੁ ਪੁਰੁषਃ ਪਤ੍ਨੀਂ ਸ਼ਤਰੂਪਾਮਯੋਨਿਜਾਮ੍ ।। ੧੦.

ਉਸ ਦੀ ਸੱਤਰੀ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਇੱਥੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਨੁ ਨੇ ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਜੋ ਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੰਮੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਤਯਾ ਸ ਰਮਤੇ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾ ਰਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਂਪ੍ਰਯੋਗਃ ਸ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਸਮਵਰ੍ਤ੍ਤਤ ।। ੧੦.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਰਮਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾ ਮਿਲਾਪ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

ਵਿਰਾਜਮਸृਜਤ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੋऽਭਵਤ੍ ਪੁਰੁषੋ ਵਿਰਾਟ੍ । ਸਮ੍ਰਾਣ੍ਮਾਨਸਰੂਪਾਤ੍ਤੁ ਵੈ ਰਾਜਸ੍ਤੁ ਮਨੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੧੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਰਾਜ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਪੁਰਖ ਬਣਿਆ; ਮਨੁ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ-ਜੰਮਿਆ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ ਵੈਰਾਜਃ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਃ ਸ ਸਰ੍ਗੇ ਪੁਰੁषੋ ਮਨੁਃ। ਵੈਰਾਜਾਤ੍ਪੁਰੁषਾਦ੍ਵੀਰਾਚ੍ਛਤਰੂਪਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ ।। ੧੦.

ਵਿਰਾਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਉਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਵਿਰਾਜ ਤੋਂ, ਪੁਰਖ ਤੋਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਜੰਮੀ।

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋਤ੍ਤਾਨਪਾਦੌ ਪੁਤ੍ਰੌ ਪੁਤ੍ਰਵਤਾਂ ਵਰੌ । ਕਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਮਹਾਭਾਗੇ ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਜਾਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾਃ ।। ੧੦.

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਤੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਕੁੜੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਜੰਮੀ।

ਦੇਵੀ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਥਾਕੂਤਿਃ ਪ੍ਰਸੂਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਸ਼ੁਭੇ। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਃ ਪ੍ਰਸੂਤਿਨ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਾਯ ਵ੍ਯਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੧੦.

ਦੇਵੀ ਆਕੂਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਸੁਭਾਗਨ; ਸਵੈ-ਭੂ ਮਨੁ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।

ਪ੍ਰਾਣੋ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਮਨੁਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਰੁਚੇਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਸ਼੍ਚੈਵ ਆਕੂਤਿਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਯਤ੍ ।। ੧੦.

ਦਕਸ਼ ਜੀਵਨ-ਸਵਰੂਪ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁ ਇਰਾਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਮਨ-ਜੰਮਿਆ ਰੁਚਿ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਨੇ ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।

ਆਕੂਤ੍ਯਾਂ ਮਿਥੁਨਂ ਯਜ੍ਞੇ ਮਾਨਸਸ੍ਯ ਰੁਚੇਃ ਸ਼ੁਭਮ੍। ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਚੈਵ ਯਮਕੌ ਸਮ੍ਬਭੂਵਤੁਃ ।। ੧੦.

ਆਕੂਤੀ ਤੋਂ, ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ-ਜੰਮਿਆ ਰੁਚਿ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਮਿਲਿਆ; ਯਜਨ ਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਦੋਵੇਂ ਜੁੜਵਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਪੁੱਤਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਾਞ੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਯਾਮਾ ਇਤਿ ਸਮਾਖਯਾਤਾ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੧੦.

ਯਜਨ ਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ; ਉਹ ਯਾਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਵੈ-ਭੂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ।

ਯਮਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਾਮਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਅਜਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੂਕਾਸ਼੍ਚ ਗਣੌ ਦ੍ਵੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਮृਤੌ ।। ੧੦.

ਯਜਨ ਦੇ ਯਾਮਾ ਪੁੱਤਰ, ਯਾਮਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਅਜਿਤ ਤੇ ਸ਼ੂਕ, ਦੋ ਗਰੁੱਪ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।