ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅष੍ਟਾਸ੍ਵੇਤਾਸੁ ਸृष੍ਟਾਸੁ ਦੇਵਯੋਨਿषੁ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਤਤਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਤੋऽਨ੍ਯਾਨਿ ਵਯਾਂਸਿ ਵਯ ਸੋऽਸृਜਤ੍

ਜਦੋਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅੱਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਤੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਬਣਾਏ।

ਛਾਦ੍ਯਤਸ੍ਤਾਨਿ ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਵਯਸੋऽਪਿ ਵਯਾਂਸ੍ਯਪਿ। ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਦੇਵੋ ਵੈऽਸृਜਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਗਣਾਨਪਿ

ਉਹ ਸਭ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਛੰਦ ਵੀ ਤੇ ਪੰਛੀ ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਖਾਲੀਪਨ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਰਚੇ।

ਮੁਖਤੋऽਜਾਨ੍ ਸਸਰ੍ਜ੍ਜਾਥ ਵਕ੍ਸ਼ਸਸ਼੍ਚਵਯੋऽਸृਜਤ੍। ਗਾਸ਼੍ਚੈਵਾਥੋਦਰਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਪੰਛੀ ਬਣਾਏ, ਪੇਟ ਤੋਂ ਗਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।

ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਞ੍ਚਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ ਸਮਾਤਙ੍ਗਾਨ੍ ਸ਼ਰਭਾਨ੍ ਗਵਯਾਨ੍ ਮृਗਾਨ੍। ਉष੍ਟ੍ਰਾਨਸ਼੍ਚਤਰਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਸ਼੍ਵਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਤਯਃ ॥੧.੯.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹਾਥੀ, ਸ਼ਰਭ, ਗਵਯ, ਹਿਰਣ, ਊਠ, ਚੌਪਾਇਆ ਤੇ ਹੋਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।

ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲਮੂਲਾਨਿ ਰੋਮਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਏਵਂ ਪਸ਼੍ਵੋषਧੀਃ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਨ੍ਯਯੁਞ੍ਜਤ੍ਸੋऽਧ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਤੇ ਫਲ-ਮੂਲ ਜੰਮੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਬੂਟੀਆਂ ਰਚ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

ਤਸ੍ਮਾਦਾਦੌ ਤੁ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮੁਖੇ ਤਦਾ। ਗੌਰਜਃ ਪੁਰੁषੋ ਮੇषੋ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵੋऽਸ਼੍ਵਤਰਗਰ੍ਦ੍ਦਭੌ। ਏਤਾਨ੍ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨ੍ ਪਸ਼ੂਨਾਹੁਰਾਰਣ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਬੋਧਤ

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਲਪ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਬਲਦ, ਮਨੁੱਖ, ਭੇੜ, ਘੋੜਾ, ਖੱਚਰ ਤੇ ਗਧਾ — ਇਹ ਘਰੇਲੂ ਪਸ਼ੂ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਸ਼੍ਵਾਪਦਾ ਦ੍ਵਿਖੁਰੋ ਹਸ੍ਤੀ ਵਾਨਰਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਪਞ੍ਚਮਾਃ। ਉਨ੍ਦਕਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਸृष੍ਟਾਃ ਸਪ੍ਤਮਾਸ੍ਤੁ ਸਰੀਸृਪਾਃ

ਮਾਸਖੋਰ, ਦੋ ਖੁਰ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀ, ਵਾਂਦਰ, ਪੰਛੀ ਪੰਜਵੇਂ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ, ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਸਰਪ ਜੰਮੇ।

ਗਾਯਤ੍ਰਂ ਵਰੁਣਞ੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਸੌਮ੍ਯਂ ਰਥਨ੍ਤਰਮ੍। ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਂ ਚ ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਮੁਖਾਤ੍

ਗਾਇਤਰੀ, ਵਰੁਣ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਸੌਮ, ਰਥੰਤਰੀ, ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗ-ਸੋਮ — ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਣਾਏ।

ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਙ੍ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਤੋਮਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਨ੍ਤਥਾ। ਬृਹਤ੍ਸਾਮਮਥੋਕ੍ਥਞ੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤ੍ਸੋऽਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍

ਛੰਦ, ਤ੍ਰੈਸ਼ਟੁਭ, ਕਰਮ, ਪੰਦਰਾਂ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਤੋਮ, ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮ ਤੇ ਉਕਥ — ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬਣਾਏ।

ਸਾਮਾਨਿ ਜਗਤੀ ਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਤੋਮਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਨ੍ਤਥਾ। ਵੈਰੂਪ੍ਯਮਤਿਰਾਤ੍ਰਞ੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍

ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ, ਸਾਮ ਗੀਤ, ਜਗਤੀ ਛੰਦ, ਪੰਦਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਅਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਯਜਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

ਏਕਵਿਂਸ਼ਮਥਰ੍ਵਾਣਮਾਪ੍ਤੋਰ੍ਯਾਮਾਣਮੇਵ ਚ। ਅਨੁष੍ਟੁਭਂ ਸਵੈਰਾਜਮੁਤ੍ਤਰਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍

ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਇਕਵੀਹ ਅਥਰਵਣ ਗੀਤ, ਆਪਤੋਰੀਆਮ ਯਜਨ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਅਤੇ ਵੈਰਾਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

ਵਿਦ੍ਯੁਤੋऽਸ਼ਨਿਮੇਘਾਂਸ਼੍ਚ ਰੋਹਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਧਨੂਂषਿ ਚ। ਵਯਾਂਸਿ ਚ ਸਸਰ੍ਜ੍ਜਾਦੌ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਬਿਜਲੀ, ਓਲੇ, ਬੱਦਲ, ਲਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਹਵਾ ਬਣਾਈ।

ਉਚ੍ਚਾਵਚਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਗਾਤ੍ਰੇਬ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਂ ਸृਜਤੋ ਹਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲਏ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਤੁष੍ਟਯਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦੇਵਾਸੁਰਪਿਤॄਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਤਤਃ ਸृਜਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਿ ਚਰਾਣਿ ਚ ॥੧.੯.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ — ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ — ਬਣਾਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।

ਯਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨ੍ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ ਤਥੈਵਾਪ੍ਸਰਸਾਙ੍ਗਣਾਨ੍। ਨਰਕਿਨ੍ਨਰਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵਯਃ ਪਸ਼ੁਮृਗੋਰਗਾਨ੍

ਉਸ ਨੇ ਯਕਸ਼, ਪਿਸਾਚ, ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਮਨੁੱਖ, ਕਿਨਨਰ, ਰਾਖਸ਼, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਸੱਪ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਅਵ੍ਯਯਞ੍ਚ ਵ੍ਯਯਂ ਚੈਵ ਯਦਿਦਂ ਸ੍ਥਾਣੁ ਜਙ੍ਗਮਮ੍। ਤੇषਾਂ ਯੇ ਯਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸृष੍ਟ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ। ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸृਜ੍ਯਮਾਨਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ

ਅਡੋਲ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਠਹਿਰਿਆ ਜਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ਫਿਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਹਿਂਸ੍ਰਾਹਿਂਸ੍ਰੇ ਮृਦੁਕ੍ਰੂਰੇ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਵृਤਾਨृਤੇ। ਤਦ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰੋਚਤੇ

ਚਾਹੇ ਹਿੰਸਕ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਕ, ਨਰਮ ਜਾਂ ਕਠੋਰ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ — ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਭੂਤੇषੁ ਨਾਨਾਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿषੁ। ਵਿਨਿਯੋਗਞ੍ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਧਾਤੈਵ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍

ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੰਡਣ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਇਹ ਸਭ ਧਾਤਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ।

ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਰੁषਕਾਰਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਕਰ੍ਮ ਚ ਮਾਨਵਾਃ। ਦੈਵਮਿਤ੍ਯਪਰੇ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਦੈਵਚਿਨ੍ਤਕਾਃ

ਕੁਝ ਲੋਕ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸਮਤ ਦੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਪੌਰੁषਂ ਕਰ੍ਮ ਦੈਵਞ੍ਚ ਫਲਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਵਭਾਵਤਃ। ਨ ਚੈਕਂ ਨ ਪृਥਗ੍ਭਾਵਮਧਿਕਂ ਨ ਤਯੋਰ੍ਵਿਦੁਃ। ਏਤਦੇਵਞ੍ਚ ਨੈਕਞ੍ਚ ਨ ਚੋਭੇ ਨ ਚ ਵਾਪ੍ਯੁਭੇ

ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮ, ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਫਲ ਦਾ ਸੁਭਾਵ — ਕੋਈ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਇੱਕ, ਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਧੀਆ, ਨਾ ਦੋਵੇਂ, ਨਾ ਕੋਈ, ਨਾ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਣਦਾ।

ਕਰ੍ਮਸ੍ਥਾਨ੍ ਵਿषਯਾਨ੍ ਬ੍ਰੂਯੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਾਃ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ। ਨਾਮਰੂਪਞ੍ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕृਤਾਨਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਨਮ੍। ਵੇਦਸ਼ਬ੍ਧੇਭ੍ਯ ਏਵਾਦੌ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਸ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਜੋ ਸਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਮਹਾਂ-ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈ।

ऋषੀਣਾਂ ਨਾਮਧੇਯਾਨਿ ਯਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵੇषੁ ਦृष੍ਟਯਃ। ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਂ ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਸ੍ਯ ਦਧਾਤਿ ਸਃ

ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਮਿਲੇ, ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯਥਰ੍ਤ੍ਤਾਵृਤੁਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨਾਨਾਰੂਪਾਣਿ ਪਰ੍ਯਯੇ। ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਤਥਾ ਭਾਵਾ ਯੁਗਾਦਿषੁ

ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਲੜੀਵਾਰ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂਵਿਧਾਸੁ ਸृष੍ਟਾਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਾ। ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਾਨਸੀਮ੍ ॥੧.੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਤੇ ਮਨ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂਭੂਤਾਨਿ ਸृष੍ਟਾਨਿ ਚਰਾਣਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਿ ਚ। ਯਦਾਸ੍ਯ ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸृष੍ਟਾ ਨ ਵ੍ਯਵਰ੍ਧਨ੍ਤ ਧੀਮਤਃ

ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ, ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਬੁਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਧੀ ਨਹੀਂ।

ਅਥਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਾਨਸਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਸਦृਸ਼ਾਨਾਤ੍ਮਨੋऽਸृਜਤ੍। ਭृਗੁਂ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਂ ਪੁਲਹਂ ਕ੍ਰਤੁਮਾਙ੍ਗਿਰਸਨ੍ਤਥਾ

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਮਨ-ਜਨਮ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ: ਭ੍ਰਿਗੁ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹਾ, ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ।

ਮਰੀਚਿਂ ਦਕ੍ਸ਼ਮਤ੍ਰਿਂ ਚ ਵਸਿष੍ਠਂ ਚੈਵ ਮਾਨਸਮ੍। ਨਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਗਤਾਃ । ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਵੈ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾਮ੍

ਉਸ ਨੇ ਮਰੀਚੀ, ਦਕਸ਼, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਮਨ-ਜਨਮ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੀ ਬਣਾਏ; ਇਹ ਨੌਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਤਤੋऽਸृਜਤ੍ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਰੁਦ੍ਰਂ ਰੋषਾਤ੍ਮਸਂਭਵਮ੍। ਸਂਕਲ੍ਪਂ ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਪੂਰ੍ਵਜਃ

ਫਿਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਪੁਰਖਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚੋਂ ਰੁਦਰ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।

ਅਗ੍ਰੇ ਸਸਰ੍ਜ੍ਜ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਾਨਸਾਨਾਤ੍ਮਨਃ ਸਮਾਨ੍। ਸਨਨ੍ਦਨਂ ਸਸਨਕਂ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਚ ਸਨਾਤਨਮ੍

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਮਨ-ਪੈਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ: ਸਨੰਦਨ, ਸਨਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਨਾਤਨ।