ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਮ੍ਭਾਂਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਰਕ੍ਸ਼ਾਮ ਉਕ੍ਤਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤੇषੁ ਚ। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਲੋਕੇ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ

ਉਹ ਜੀਵ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ, 'ਆਓ ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਲ ਬਚਾਈਏ।' ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਲੇ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ।

ਯੇऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਿਣੁਮੋऽਮ੍ਭਾਂਸਿ ਤੇषਾਂ ਦृष੍ਟਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਤੇਨ ਤੇ ਕਰ੍ਮਣਾ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਗੁਹ੍ਯਕਾਃ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਿਣਃ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, 'ਆਓ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਈਏ,' ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਵੇਖੇ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਜੀਵ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਠੋਰ ਸਨ।

ਰਕ੍ਸ਼ਣੇ ਪਾਲਨੇ ਚਾਪਿ ਧਾਤੁਰੇष ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ। ਯ ਏष ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਧਾਤੁਰ੍ਵੈ ਕ੍ਸ਼ਯਣੇ ਸਨ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ

ਸੰਭਾਲਣ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਤੂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਵਾਲੀ ਧਾਤੂ ਘਟਣ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਾਂ ਪਈ।

ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯਪ੍ਰਿਯੇਣਾਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਾ ਅਸ਼ੀਰ੍ਯਂਤ ਧੀਮਤਃ। ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਾਚ੍ਚੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਤਦਾਰੋਹਨ੍ਤ ਤਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ॥੧.੯.

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਕੇਸ਼ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਝੜ ਗਏ। ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉੱਤੇ ਵਧੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।

ਹੀਨਾ ਮਚ੍ਛਿਰਸੋ ਵ੍ਯਾਲਾ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚੈਵਾਪਸਰ੍ਪਿਤਾਃ। ਵ੍ਯਾਲਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਵ੍ਯਾਲਾਦ੍ਧੀਨਤ੍ਵਾਦਹਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਘਟੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ, ਉਹ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 'ਸੱਪ' ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਘੱਟਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਅਹਿ' ਵੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍ਪਨ੍ਨਗਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚੈਵਾਪਸਰ੍ਪਿਣਃ। ਤੇषਾਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਨਿਲਯਾਃ ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਰਧਃ

ਰਿੰਗਣ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਰਿੰਗਣ ਵਾਲੇ' ਤੇ ਦੂਰ ਜਾਣ ਕਰਕੇ 'ਸੱਪ' ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧੋਦ੍ਭਵੋ ਯੋऽਸਾਵਗ੍ਨਿਗਰ੍ਭਸ੍ਸੁਦਾਰੁਣਃ। ਸ ਤੁ ਸਰ੍ਪਸਹੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਵਿਵੇਸ਼ ਵਿषਾਤ੍ਮਿਕਾਨ੍

ਉਸਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਜੀਵ ਜੰਮਿਆ। ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਜਿਹੜੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਵੱਸ ਗਈ।

ਸਰ੍ਪਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤਃ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ। ਵਰ੍ਣੇਨ ਕਪਿਸ਼ੇਨੋਗ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਭੂਤਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਃ

ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਬਣਾਏ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਪੀਲੇ-ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਭੂਤਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਤ੍। ਵਯਤੋ ਗਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਦਾ

ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਭੂਤ' ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 'ਪਿਸਾਚ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਗੰਧਰਵ ਜੰਮੇ।

ਧ੍ਯਾਯਤੀਤ੍ਯੇष ਧਾਤੁਰ੍ਵੈ ਯਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ। ਪਿਬਤੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਗਾਸ੍ਤੁ ਗਂਧਰ੍ਵਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।.

ਇਹ ਧਾਤੂ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੀਣ ਨਾਲ ਗਾਂ ਜੰਮੀਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਅष੍ਟਾਸ੍ਵੇਤਾਸੁ ਸृष੍ਟਾਸੁ ਦੇਵਯੋਨਿषੁ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਤਤਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਤੋऽਨ੍ਯਾਨਿ ਵਯਾਂਸਿ ਵਯ ਸੋऽਸृਜਤ੍

ਜਦੋਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅੱਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਤੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਬਣਾਏ।

ਛਾਦ੍ਯਤਸ੍ਤਾਨਿ ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਵਯਸੋऽਪਿ ਵਯਾਂਸ੍ਯਪਿ। ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਦੇਵੋ ਵੈऽਸृਜਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਗਣਾਨਪਿ

ਉਹ ਸਭ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਛੰਦ ਵੀ ਤੇ ਪੰਛੀ ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਖਾਲੀਪਨ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਰਚੇ।

ਮੁਖਤੋऽਜਾਨ੍ ਸਸਰ੍ਜ੍ਜਾਥ ਵਕ੍ਸ਼ਸਸ਼੍ਚਵਯੋऽਸृਜਤ੍। ਗਾਸ਼੍ਚੈਵਾਥੋਦਰਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਪੰਛੀ ਬਣਾਏ, ਪੇਟ ਤੋਂ ਗਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।

ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਞ੍ਚਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ ਸਮਾਤਙ੍ਗਾਨ੍ ਸ਼ਰਭਾਨ੍ ਗਵਯਾਨ੍ ਮृਗਾਨ੍। ਉष੍ਟ੍ਰਾਨਸ਼੍ਚਤਰਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਸ਼੍ਵਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਤਯਃ ॥੧.੯.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹਾਥੀ, ਸ਼ਰਭ, ਗਵਯ, ਹਿਰਣ, ਊਠ, ਚੌਪਾਇਆ ਤੇ ਹੋਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।

ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲਮੂਲਾਨਿ ਰੋਮਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਏਵਂ ਪਸ਼੍ਵੋषਧੀਃ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਨ੍ਯਯੁਞ੍ਜਤ੍ਸੋऽਧ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਤੇ ਫਲ-ਮੂਲ ਜੰਮੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਬੂਟੀਆਂ ਰਚ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

ਤਸ੍ਮਾਦਾਦੌ ਤੁ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮੁਖੇ ਤਦਾ। ਗੌਰਜਃ ਪੁਰੁषੋ ਮੇषੋ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵੋऽਸ਼੍ਵਤਰਗਰ੍ਦ੍ਦਭੌ। ਏਤਾਨ੍ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨ੍ ਪਸ਼ੂਨਾਹੁਰਾਰਣ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਬੋਧਤ

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਲਪ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਬਲਦ, ਮਨੁੱਖ, ਭੇੜ, ਘੋੜਾ, ਖੱਚਰ ਤੇ ਗਧਾ — ਇਹ ਘਰੇਲੂ ਪਸ਼ੂ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਸ਼੍ਵਾਪਦਾ ਦ੍ਵਿਖੁਰੋ ਹਸ੍ਤੀ ਵਾਨਰਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਪਞ੍ਚਮਾਃ। ਉਨ੍ਦਕਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਸृष੍ਟਾਃ ਸਪ੍ਤਮਾਸ੍ਤੁ ਸਰੀਸृਪਾਃ

ਮਾਸਖੋਰ, ਦੋ ਖੁਰ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀ, ਵਾਂਦਰ, ਪੰਛੀ ਪੰਜਵੇਂ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ, ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਸਰਪ ਜੰਮੇ।

ਗਾਯਤ੍ਰਂ ਵਰੁਣਞ੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਸੌਮ੍ਯਂ ਰਥਨ੍ਤਰਮ੍। ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਂ ਚ ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਮੁਖਾਤ੍

ਗਾਇਤਰੀ, ਵਰੁਣ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਸੌਮ, ਰਥੰਤਰੀ, ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗ-ਸੋਮ — ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਣਾਏ।

ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਙ੍ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਤੋਮਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਨ੍ਤਥਾ। ਬृਹਤ੍ਸਾਮਮਥੋਕ੍ਥਞ੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤ੍ਸੋऽਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍

ਛੰਦ, ਤ੍ਰੈਸ਼ਟੁਭ, ਕਰਮ, ਪੰਦਰਾਂ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਤੋਮ, ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮ ਤੇ ਉਕਥ — ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬਣਾਏ।

ਸਾਮਾਨਿ ਜਗਤੀ ਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਤੋਮਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਨ੍ਤਥਾ। ਵੈਰੂਪ੍ਯਮਤਿਰਾਤ੍ਰਞ੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍

ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ, ਸਾਮ ਗੀਤ, ਜਗਤੀ ਛੰਦ, ਪੰਦਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਅਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਯਜਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

ਏਕਵਿਂਸ਼ਮਥਰ੍ਵਾਣਮਾਪ੍ਤੋਰ੍ਯਾਮਾਣਮੇਵ ਚ। ਅਨੁष੍ਟੁਭਂ ਸਵੈਰਾਜਮੁਤ੍ਤਰਾਦਸृਜਨ੍ਮੁਖਾਤ੍

ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਇਕਵੀਹ ਅਥਰਵਣ ਗੀਤ, ਆਪਤੋਰੀਆਮ ਯਜਨ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਅਤੇ ਵੈਰਾਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

ਵਿਦ੍ਯੁਤੋऽਸ਼ਨਿਮੇਘਾਂਸ਼੍ਚ ਰੋਹਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਧਨੂਂषਿ ਚ। ਵਯਾਂਸਿ ਚ ਸਸਰ੍ਜ੍ਜਾਦੌ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਬਿਜਲੀ, ਓਲੇ, ਬੱਦਲ, ਲਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਹਵਾ ਬਣਾਈ।

ਉਚ੍ਚਾਵਚਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਗਾਤ੍ਰੇਬ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਂ ਸृਜਤੋ ਹਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲਏ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਤੁष੍ਟਯਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦੇਵਾਸੁਰਪਿਤॄਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਤਤਃ ਸृਜਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਿ ਚਰਾਣਿ ਚ ॥੧.੯.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ — ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ — ਬਣਾਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।

ਯਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨ੍ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ ਤਥੈਵਾਪ੍ਸਰਸਾਙ੍ਗਣਾਨ੍। ਨਰਕਿਨ੍ਨਰਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵਯਃ ਪਸ਼ੁਮृਗੋਰਗਾਨ੍

ਉਸ ਨੇ ਯਕਸ਼, ਪਿਸਾਚ, ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਮਨੁੱਖ, ਕਿਨਨਰ, ਰਾਖਸ਼, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਸੱਪ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਅਵ੍ਯਯਞ੍ਚ ਵ੍ਯਯਂ ਚੈਵ ਯਦਿਦਂ ਸ੍ਥਾਣੁ ਜਙ੍ਗਮਮ੍। ਤੇषਾਂ ਯੇ ਯਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸृष੍ਟ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ। ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸृਜ੍ਯਮਾਨਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ

ਅਡੋਲ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਠਹਿਰਿਆ ਜਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ਫਿਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਹਿਂਸ੍ਰਾਹਿਂਸ੍ਰੇ ਮृਦੁਕ੍ਰੂਰੇ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਵृਤਾਨृਤੇ। ਤਦ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰੋਚਤੇ

ਚਾਹੇ ਹਿੰਸਕ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਕ, ਨਰਮ ਜਾਂ ਕਠੋਰ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ — ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਭੂਤੇषੁ ਨਾਨਾਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿषੁ। ਵਿਨਿਯੋਗਞ੍ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਧਾਤੈਵ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍

ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੰਡਣ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਇਹ ਸਭ ਧਾਤਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ।

ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਰੁषਕਾਰਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਕਰ੍ਮ ਚ ਮਾਨਵਾਃ। ਦੈਵਮਿਤ੍ਯਪਰੇ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਦੈਵਚਿਨ੍ਤਕਾਃ

ਕੁਝ ਲੋਕ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸਮਤ ਦੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।