ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ऋषੀਣਾਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍। ਸ੍ਮृਤਂ ਤੁ ਤੇषਾਂ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੇਵ ਗੁਰੁਵਾਸਿਨਾਮ੍

ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਉੱਚ ਤਪ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਉਹ ਥਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਨ੍ਤੁ ਯਤ੍ਸ਼੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਮृਤਨ੍ਤਦ੍ਵੈ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍। ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਨ੍ਯਾਸਿਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸ਼ਯਃ। ਯੋਗਿਨਾਮਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਾਨਾਧੀਨਾਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਥਾਂ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦਾ, ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ, ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਥਾਂ—ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਇਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।

ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਿਣਾਂ ਤਾਨਿ ਯੇ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਪਨ੍ਥਾਨੋ ਦੇਵਯਾਨਾ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾਃ

ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਆਸ਼ਰਮੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਥਾਂ ਹਨ; ਇਹ ਚਾਰ ਰਾਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਆਦ੍ਯੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਭੁਵਿ। ਪਨ੍ਥਾਨੋ ਦੇਵਯਾਨਾਯ ਤੇषਾਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਰਵਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲੇ ਮਨੁਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਚਾਰ ਰਾਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਬਣਾਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸੂਰਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਪਿਤृਯਾਣਾਨਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਦ੍ਵਾਰਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਏਵਂ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਵੈ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗੇ ਕृਤੇ ਤਦਾ। ਯਦਾਸ੍ਯ ਨ ਵ੍ਯਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤ ਪ੍ਰਜਾ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਮਿਕਾਃ

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਫਰਜਾਂ ਤੋਂ ਹਟਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਤਤੋऽਨ੍ਯਾ ਮਾਨਸੀਃ ਸੋऽਥ ਤ੍ਰੇਤਾਮਗਧ੍ਯੇऽਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਆਤ੍ਮਨਃ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾਚ੍ਚ ਤੁਲ੍ਯਾਸ਼੍ਵੈਵਾਤ੍ਮਨਾ ਤੁ ਵੈ

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਗਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਸਨ।

ਤਸ੍ਮਿਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਤ੍ਵਾਦ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ। ਤਤੋऽਨ੍ਯਾ ਮਾਨਸੀਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ

ਉਸ ਪਹਿਲੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੱਧਲਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਫਿਰ ਮਨ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਤਤਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸੋऽਥਾਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਧਿਕਾਃ

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਤੋਗੁਣ ਅਤੇ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖ ਅਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਸਨ।

ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਯੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ। ਯੁਗਾਨੁਰੂਪਾ ਧਰ੍ਮੇਣ ਯੈਰਿਮਾ ਵਿਚਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ

ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਯੁਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਮ ਨਾਲ, ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਧਰ੍ਮੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ਮੁਵਃ। ਅਭਿਦਧ੍ਯੌ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਨਾਨਾਰੂਪਾਸ੍ਤੁ ਮਾਨਸੀਃ

ਜਦ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਬਣ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਜੰਮੇ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।

ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਯਾ ਮਯਾ ਤੁਭ੍ਯਞ੍ਜਨਲੋਕਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ। ਕਲ੍ਪੇऽਤੀਤੇ ਤੁ ਤੇ ਹ੍ਯਾਸਨ੍ ਦੇਵਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾ ਇਹ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਥੇ ਪਿਛਲੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿਕ ਜੀਵ ਸਨ।

ਧ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਮ੍ਭੂਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਰਮੇਣੇਹ ਕਨਿष੍ਠੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਤਾਃ

ਜਦ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਪਜਣ ਲਈ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਇਥੇ ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਖ੍ਯਾਤ੍ਯਾਨੁਬਨ੍ਧੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੈਰਿਹ ਭਾਵਿਤਾਃ। ਕੁਸ਼ਲਾਕੁਸ਼ਲਪ੍ਰਾਯੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਸ੍ਤੈਃ ਸਦਾ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਫਲਸ਼ੇषੇਣ ਉਪष੍ਟਬ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਜਜ੍ਞਿਰੇ

ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੱਜ਼ਤ, ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਫਲ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਾਸੁਰਪਿਤृਤ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸ਼ਿਸਰੀਸृਪੈਃ। ਵृਕ੍ਸ਼ਨਾਰਕਿਕੀਟਤ੍ਵੈ ਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਰੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਆਧੀਨਾਂਰ੍ਥ ਪ੍ਰਜਾਨਾਞ੍ਚ ਆਤ੍ਮਨੋ ਵੈ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ

ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ, ਰੁੱਖ, ਨਰਕ ਦੇ ਜੀਵ ਤੇ ਕੀੜੇ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੀਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਏ।

ਤਤੋऽਭਿਧ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਮਾਨਸੀਪ੍ਰਜਾਃ। ਤਚ੍ਛਰੀਰਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੈਃ ਕਾਰ੍ਯੈਸ੍ਤੈਃ ਕਾਰਣੈਃ ਸਹ। ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਃ ਸਮਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤ ਗਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ

ਫਿਰ ਜਦ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਮਨ-ਜੰਮੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਸਮੇਤ; ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ।

ਤਤੋ ਦੇਵਾਸੁਰਪਿਤॄਨ੍ ਮਾਨਵਞ੍ਚ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍। ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਮ੍ਭਾਂਸ੍ਯੇਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਸਮਯੂਯੁਜਤ੍

ਫਿਰ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਰਾਹੀਂ ਚਾਰ ਜਥੇ—ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ।

ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ। ਤਮਭਿਧ੍ਯਾਯਤਃ ਸਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੋऽਭੁਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ

ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਮਾਪ ਤੈਅ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਯਤਨ ਬਣ ਗਈ।

ਤਤੋऽਸ੍ਯ ਜਘਨਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਸੁਰਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਸੁਤਾਃ। ਅਸੁਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਸ੍ਤਜ੍ਜਨ੍ਮਾਨਸ੍ਤਤੋऽਸੁਰਾਃ

ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੁਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; 'ਅਸੁ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਰਾਣ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਕਹਾਏ।

ਯਯਾ ਸृष੍ਟਾਃ ਸੁਰਾਸ੍ਤਨ੍ਵਾ ਤਾਂ ਤਨੁਂ ਸ ਵ੍ਯਪੋਹਤ। ਸਾਪਵਿਦ੍ਧਾ ਤਨੁਸ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਯੋ ਰਾਤ੍ਰਿਰਜਾਯਤ

ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤੇ ਬਣੇ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਉਸ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਰਾਤ ਬਣ ਗਿਆ।

ਸਾ ਤਮੋਬਹੁਲਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤੋ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਮਿਕਾ। ਆਵृਤਾਸ੍ਤਮਸਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਜੀਵ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਏ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਰਾਂਸ੍ਤੁ ਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤਨੁਮਨ੍ਯਾਮਪਦ੍ਯਤ। ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਬਹੁਲਾਂ ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਸੋऽਭ੍ਯਯੂਯੁਜਤ੍। ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਯੁਞ੍ਜਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਮਾਸੀਤ੍ ਪ੍ਰਭੋਃ ਕਿਲ

ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਅਪਰਗਟ ਤੇ ਸਤੋਗੁਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ।

ਤਤੋ ਮੁਖੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦੀਵ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾਃ। ਯਤੋऽਸ੍ਯ ਦੀਵ੍ਯਤੋ ਜਾਤਾਸ੍ਤੇਨ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ

ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਮਕਦਿਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਧਾਤੁਰ੍ਦ੍ਦਿਵੀਤਿ ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕ੍ਰੀਡਾਯਾਂ ਸ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ। ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਨ੍ਵਾਨ੍ਤੁ ਦਿਵ੍ਯਾਯਾਂ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤੇਨ ਦੇਵਤਾਃ

ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਧਾਤੁਰ ਦਿਵਿ' ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ; ਉਸ ਦੇ ਉਸ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਦੇਵਾਨ੍ ਸृष੍ਟ੍ਵਾਥ ਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤਨੁਮਨ੍ਯਾਮਪਦ੍ਯਤ। ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਦੇਵਸ੍ਤਤੋऽਨ੍ਯਾਂ ਸੋऽਭ੍ਯਪਦ੍ਯਤ ॥੧.੯.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਰੱਬ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।

ਪਿਤृਵਨ੍ਮਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਧ੍ਯਾਯਤ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯੁਪਪਕ੍ਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹ੍ਨੋਰਨ੍ਤਰਾਸृਜਤ੍। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾਃ ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਨ੍ਤੇਨ ਤੇषੁ ਤਤ੍

ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਛਾ ਕਰੀ। ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਵੀ ਦੇਵੀ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁੱਤਰਤਾ ਇਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ।

ਯਯਾ ਸृष੍ਟਾਸ੍ਤੁ ਪਿਤਰਸ੍ਤਾਨ੍ਤਨੁਂ ਸ ਵ੍ਯਪੋਹਤ। ਸਾਪਵਿਦ੍ਧਾ ਤਨੁਸ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਯਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਜਾਯਤ

ਜਿਸ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਪਿਤਰ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਉਹ ਰੂਪ ਉਸ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੰਧਿਆ ਬਣ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਮਾਦਹਸ੍ਤੁ ਦੇਵਾਨਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਯਾ ਸਾऽਸੁਰੀ ਸ੍ਮृਤਾ। ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਵੈ ਪੈਤ੍ਰੀ ਯਾ ਤਨੁਃ ਸਾ ਗਰੀਯਸੀ

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਤ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਾਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ऋषਯੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ। ਤੇ ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਾਮੁਪਾਸਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਧ੍ਯਮਾਨ੍ਤਨੁਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੂ ਮਿਲ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਤੋऽਨ੍ਯਾਂ ਸ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਨੁਂ ਵੈ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਦ੍ਯਤ। ਰਜੋਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਯਾਨ੍ਤੁ ਮਨਸਾ ਸੋऽਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।