ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਚੀਰਪਤ੍ਰਾਜਿਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦ੍ਧਾਨ੍ਯਮੂਲਫਲੌषਧਮ੍। ਉਭੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇऽਵਗਾਹਸ਼੍ਚ ਹੋਮਸ਼੍ਵਾਰਣ੍ਯ ਵਾਸਿਨਾਮ੍

ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਚੋਲੀਆਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਮਿਰਗਚਰਮ, ਅਨਾਜ, ਜੜਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਵੇਲੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਹੋਮ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਰਣ੍ਯਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਹਨ।

ਆਸਨ੍ਨਮੁਸਲੇ ਭੈਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਤੇਯਂ ਸ਼ੌਚਮੇਵ ਚ। ਅਪ੍ਰਮਾਦੋऽਵ੍ਯਵਾਯਸ਼੍ਚ ਦਯਾ ਭੂਤੇषੁ ਚ ਕ੍ਸ਼ਮਾ

ਕਣਕ ਦੇ ਢੇਰ ਕੋਲੋਂ ਭਿੱਖ ਲੈਣੀ, ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਸਫਾਈ ਰੱਖਣੀ, ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਤੇ ਮਾਫੀ—ਇਹ ਸਭ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ।

ਅਕ੍ਰੋਧੋ ਗੁਰੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਸਤ੍ਯਞ੍ਚ ਦਸ਼ਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਦਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਣਿਕੋ ਹ੍ਯੇष ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ

ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ—ਇਹ ਦਸਵਾਂ ਲੱਛਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭਿਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚੈਵੋਪਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ। ਆਚਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨਿਯਮਃ ਸ਼ੌਚਞ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮ ਚ। ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਪਞ੍ਚੈਵੋਪਵ੍ਰਤਾਨ੍ਯਪਿ

ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ ਪੰਜ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਵ੍ਰਤ ਹਨ: ਚੰਗਾ ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਨਿਯਮ, ਸਫਾਈ, ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਉਣਾ ਤੇ ਸਹੀ ਸੋਚ—ਇਹ ਪੰਜ ਸਹਾਇਕ ਵ੍ਰਤ ਵੀ ਹਨ।

ਧ੍ਯਾਨਂ ਸਮਾਧਿਰ੍ਮਨਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਸਾਗਰੈਰ੍ਭੈਕ੍ਸ਼ਮਥੋਪਗਮ੍ਯ। ਮੌਨਂ ਪਵਿਤ੍ਰੋਪਚਿਤੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਃ ਪਰਿਵ੍ਰਜੋ ਧਰ੍ਮਮਿਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ

ਧਿਆਨ, ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ, ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਭਿੱਖ ਲੈਣੀ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਆਸ਼੍ਰਮਾ ਬ੍ਰਹਮਣਾ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਸਤ੍ਯਾਰ੍ਜ੍ਜਵਨ੍ਤਪਃ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਯੋਗੇਜ੍ਯਾ ਦਮਪੂਰ੍ਵਿਕਾ

ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲੇ ਲਈ ਬਣਾਏ ਹਨ: ਸੱਚਾਈ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਤਪ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਜੋਗ, ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਆਪ-ਕਾਬੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ।

ਵੇਦਾਃ ਸਾਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਨਿਯਮਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦੁष੍ਟਸ੍ਯ ਭਾਵਦੋष ਉਪਾਗਤੇ

ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਯਜਨਾ, ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਨਿਯਮ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਖ਼ਰਾਬ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ।

ਬਹਿਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ। ਅਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਪ੍ਰਦੁष੍ਟਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਤੋऽਪਿ ਪਰਾਕ੍ਰਮਾਨ੍

ਸਾਰੇ ਬਾਹਰੀ ਕੰਮ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।

ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਮਪਿ ਯੋਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਲੁषੇਣਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ। ਨ ਤੇਨ ਧਰ੍ਮਭਾਕ੍ ਸ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਾਵ ਏਵਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍

ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ ਪਰ ਮਨ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਏਵਂ ਦੇਵਾਃ ਸਪਿਤਰ ऋषਯੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ। ਤੇषਾਂ ਸ੍ਥਾਨਮਮੁष੍ਮਿਸ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੂਆਂ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਉਥੇ ਹੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਥਿਰ ਹੋਏ ਹਨ।

ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ऋषੀਣਾਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍। ਸ੍ਮृਤਂ ਤੁ ਤੇषਾਂ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੇਵ ਗੁਰੁਵਾਸਿਨਾਮ੍

ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਉੱਚ ਤਪ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਉਹ ਥਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਨ੍ਤੁ ਯਤ੍ਸ਼੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਮृਤਨ੍ਤਦ੍ਵੈ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍। ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਨ੍ਯਾਸਿਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸ਼ਯਃ। ਯੋਗਿਨਾਮਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਾਨਾਧੀਨਾਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਥਾਂ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦਾ, ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ, ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਥਾਂ—ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਇਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।

ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਿਣਾਂ ਤਾਨਿ ਯੇ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਪਨ੍ਥਾਨੋ ਦੇਵਯਾਨਾ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾਃ

ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਆਸ਼ਰਮੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਥਾਂ ਹਨ; ਇਹ ਚਾਰ ਰਾਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਆਦ੍ਯੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਭੁਵਿ। ਪਨ੍ਥਾਨੋ ਦੇਵਯਾਨਾਯ ਤੇषਾਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਰਵਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲੇ ਮਨੁਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਚਾਰ ਰਾਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਬਣਾਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸੂਰਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਪਿਤृਯਾਣਾਨਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਦ੍ਵਾਰਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਏਵਂ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਵੈ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗੇ ਕृਤੇ ਤਦਾ। ਯਦਾਸ੍ਯ ਨ ਵ੍ਯਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤ ਪ੍ਰਜਾ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਮਿਕਾਃ

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਫਰਜਾਂ ਤੋਂ ਹਟਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਤਤੋऽਨ੍ਯਾ ਮਾਨਸੀਃ ਸੋऽਥ ਤ੍ਰੇਤਾਮਗਧ੍ਯੇऽਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਆਤ੍ਮਨਃ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾਚ੍ਚ ਤੁਲ੍ਯਾਸ਼੍ਵੈਵਾਤ੍ਮਨਾ ਤੁ ਵੈ

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਗਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਸਨ।

ਤਸ੍ਮਿਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਤ੍ਵਾਦ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ। ਤਤੋऽਨ੍ਯਾ ਮਾਨਸੀਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ

ਉਸ ਪਹਿਲੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੱਧਲਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਫਿਰ ਮਨ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਤਤਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸੋऽਥਾਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਧਿਕਾਃ

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਤੋਗੁਣ ਅਤੇ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖ ਅਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਸਨ।

ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਯੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ। ਯੁਗਾਨੁਰੂਪਾ ਧਰ੍ਮੇਣ ਯੈਰਿਮਾ ਵਿਚਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ

ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਯੁਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਮ ਨਾਲ, ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਧਰ੍ਮੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ਮੁਵਃ। ਅਭਿਦਧ੍ਯੌ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਨਾਨਾਰੂਪਾਸ੍ਤੁ ਮਾਨਸੀਃ

ਜਦ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਬਣ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਜੰਮੇ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।

ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਯਾ ਮਯਾ ਤੁਭ੍ਯਞ੍ਜਨਲੋਕਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ। ਕਲ੍ਪੇऽਤੀਤੇ ਤੁ ਤੇ ਹ੍ਯਾਸਨ੍ ਦੇਵਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾ ਇਹ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਥੇ ਪਿਛਲੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿਕ ਜੀਵ ਸਨ।

ਧ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਮ੍ਭੂਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਰਮੇਣੇਹ ਕਨਿष੍ਠੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਤਾਃ

ਜਦ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਪਜਣ ਲਈ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਇਥੇ ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਖ੍ਯਾਤ੍ਯਾਨੁਬਨ੍ਧੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੈਰਿਹ ਭਾਵਿਤਾਃ। ਕੁਸ਼ਲਾਕੁਸ਼ਲਪ੍ਰਾਯੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਸ੍ਤੈਃ ਸਦਾ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਫਲਸ਼ੇषੇਣ ਉਪष੍ਟਬ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਜਜ੍ਞਿਰੇ

ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੱਜ਼ਤ, ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਫਲ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਾਸੁਰਪਿਤृਤ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸ਼ਿਸਰੀਸृਪੈਃ। ਵृਕ੍ਸ਼ਨਾਰਕਿਕੀਟਤ੍ਵੈ ਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਰੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਆਧੀਨਾਂਰ੍ਥ ਪ੍ਰਜਾਨਾਞ੍ਚ ਆਤ੍ਮਨੋ ਵੈ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ

ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ, ਰੁੱਖ, ਨਰਕ ਦੇ ਜੀਵ ਤੇ ਕੀੜੇ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੀਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਏ।

ਤਤੋऽਭਿਧ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਮਾਨਸੀਪ੍ਰਜਾਃ। ਤਚ੍ਛਰੀਰਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੈਃ ਕਾਰ੍ਯੈਸ੍ਤੈਃ ਕਾਰਣੈਃ ਸਹ। ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਃ ਸਮਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤ ਗਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ

ਫਿਰ ਜਦ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਮਨ-ਜੰਮੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਸਮੇਤ; ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ।

ਤਤੋ ਦੇਵਾਸੁਰਪਿਤॄਨ੍ ਮਾਨਵਞ੍ਚ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍। ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਮ੍ਭਾਂਸ੍ਯੇਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਸਮਯੂਯੁਜਤ੍

ਫਿਰ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਰਾਹੀਂ ਚਾਰ ਜਥੇ—ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ।

ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ। ਤਮਭਿਧ੍ਯਾਯਤਃ ਸਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੋऽਭੁਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ

ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਮਾਪ ਤੈਅ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਯਤਨ ਬਣ ਗਈ।

ਤਤੋऽਸ੍ਯ ਜਘਨਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਸੁਰਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਸੁਤਾਃ। ਅਸੁਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਸ੍ਤਜ੍ਜਨ੍ਮਾਨਸ੍ਤਤੋऽਸੁਰਾਃ

ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੁਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; 'ਅਸੁ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਰਾਣ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਕਹਾਏ।

ਯਯਾ ਸृष੍ਟਾਃ ਸੁਰਾਸ੍ਤਨ੍ਵਾ ਤਾਂ ਤਨੁਂ ਸ ਵ੍ਯਪੋਹਤ। ਸਾਪਵਿਦ੍ਧਾ ਤਨੁਸ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਯੋ ਰਾਤ੍ਰਿਰਜਾਯਤ

ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤੇ ਬਣੇ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਉਸ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਰਾਤ ਬਣ ਗਿਆ।