ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਯੇ ਵੈ ਪਰਿਗृਹੀਤਾਰਸ੍ਤਾਸਾਮਾਸਨ੍ਵਿਧਾਤ੍ਮਕਾਃ। ਇਤਰੇषਾਂ ਕृਤਤ੍ਰਾਣਾਃ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਨ੍

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਬੰਧਕ ਬਣੇ। ਬਾਕੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਖਵਾਲੇ ਲਾਏ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ।

ਉਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤਾਨ੍ਵੈ ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਭਯਾਸ੍ਤਥਾ। ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਥਾ ਭੂਤਂ ਯਥਾ ਭੂਤਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚ ਤੇ

ਜੋ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਨਿਡਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚ ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇਪ੍ਯਬਲਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯਸਂਕਰ੍ਮਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਕੀਨਾਸ਼ਾ ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਗਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਾਃ। ਵੈਸ਼੍ਯਾਨੇਵ ਤੁ ਤਾਨਾਹੁਃ ਕੀ ਨਾਸ਼ਾਨ੍ ਵृਤ੍ਤਿਸਾਧਕਾਨ੍

ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਹਨਤੀ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਸੁ ਯੇ ਰਤਾਃ। ਨਿਸ੍ਤੇਜਸੋऽਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤਾਨਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤੁ ਸਃ

ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੇਵਾ-ਚਾਕਰੀ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਜਾਂ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੂਦਰ ਆਖਿਆ।

ਤੇषਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਯਾਂ ਤੁ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੰਮ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਸਭ ਲਈ।

ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤੁ ਤਾ ਮੋਹਾਤ੍ ਤਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਂਸ੍ਤਾਨਪਾਲਯਨ੍। ਵਰ੍ਣ ਧਰ੍ਮੈਰਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵ੍ਯਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਫਿਰ ਉਹ ਲੋਕ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਫਰਜ ਨਿਭਾਉਣੋਂ ਹਟ ਗਏ; ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਰਾਹ ਰੋਕਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਮਰ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤੁ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯੇਨ ਵੈ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਬਲਂ ਦਣ੍ਡਂ ਯੁਦ੍ਧਮਾਜੀਵਮਾਦਿਸ਼ਤ੍

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਸਮਝੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਤਾਕਤ, ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਜੀਵਿਕਾ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ।

ਯਾਜਨਾਧ੍ਯਾਪਨਂ ਚੈਵ ਤृਤੀਯਂ ਚ ਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਭੁਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਥਾਦਿਸ਼ਤ੍

ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਕਰਾਉਣ, ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਦਾਨ ਲੈਣ ਦੇ ਕੰਮ ਦਿੱਤੇ; ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫਰਜ ਹਨ।

ਪਾਸ਼ੁਪਾਲ੍ਯਂ ਚ ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਕृषਿਂ ਚੈਵ ਵਿਸ਼ਾਂ ਦਦੌ। ਸ਼ਿਲ੍ਪਾਜੀਵਂ ਭृਤਿਞ੍ਚੈਵ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣਾ, ਵਪਾਰ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਿੱਤੀ; ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਹُنਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨਿ ਤੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਂ ਪੁਨਃ। ਯਜਨਾਧ੍ਯਯਨਂ ਦਾਨਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨਿ ਤੁ ਤੇषੁ ਚ

ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਵੈਸ਼, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਕੰਮ ਸਾਂਝੇ ਹਨ: ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ, ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਆਮ ਹਨ।

ਕਰ੍ਮਾਜੀਵਂ ਤਤੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਲੋਕਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਤੇषਾਂ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾऽਦਦਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਜਦੋਂ ਹਰ ਵਰਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਵਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਮ੍। ਸ੍ਥਾਨਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਂਗ੍ਰਾਮष੍ਵੇਪਲਾਯਿਨਾਮ੍

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਰਾਜੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਹੈ।

ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਮਾਰੁਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮੁਪਜੀਵਿਨਾਮ੍। ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਾਤੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਚਾਰੇਣ ਤਿष੍ਠਤਾਮ੍

ਜੋ ਵੈਸ਼ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮਰੁਤਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਾਂਧਰਵ ਲੋਕ ਹੈ।

ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਚਾਰਵਤਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਵਰ੍ਣੇषੁ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਚਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍

ਇਹ ਵਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਰਣ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਬਣਾਏ।

ਗृਹਸ੍ਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਤ੍ਵਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਮ੍। ਆਸ਼੍ਰਮਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਹ੍ਯੇਤਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸ੍ਥਾਪਯਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਵਨਵਾਸੀ ਤੇ ਭਿਖਾਰੀ — ਇਹ ਚਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਣਾਏ।

ਵਰ੍ਣਕਰ੍ਮਾਣਿ ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਤੇषਾਮਿਹ ਨ ਕੁਰ੍ਵਤੇ । ਕੁਤਃ ਕਰ੍ਮਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਾਨਵਾਸਿਨਃ

ਜੋ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਾਨ੍ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਆਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਨਾਮਨਾਮਤਃ। ਨਿਰ੍ਦ੍ਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਤਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਭਾषਤ। ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਚ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਯਮਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਯਮਾਂਸ਼੍ਚ ਹ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਦੱਸੇ।

ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾਤ੍ਮਕਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਗृਹਸ੍ਥਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯੋਨਿਰੇਵ ਚ। ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਮੈਸ਼੍ਚ ਨਿਯਮੈਸ਼੍ਚ ਤੇ

ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹੀ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਨੀਵ ਤੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੇ ਨਿਯਮ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਦਾਰਾऽਗ੍ਨਯੋऽਥਾਤਿਥੇਯ ਇਜ੍ਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕ੍ਰਿਯਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਇਤ੍ਯੇष ਵੈ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਮਾਸਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸਂਗ੍ਰਹਃ

ਪਤਨੀ, ਅੱਗ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਯਜਨਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਤੇ ਸੰਤਾਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫਰਜ ਹਨ।

ਦਣ੍ਡੀ ਚ ਮੇਖਲੀ ਚੈਵ ਹ੍ਯਧਃ ਸ਼ਾਯੀ ਤਥਾ ਜਟੀ। ਗੁਰੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਂ ਭੈਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ

ਲਾਠੀ ਫੜਨਾ, ਕਮਰਬੰਧ ਪਾਉਣਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਣਾ, ਜਟਾਵਾਂ ਰੱਖਣੀਆਂ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਤੇ ਭਿੱਖ ਮੰਗਣੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।

ਚੀਰਪਤ੍ਰਾਜਿਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦ੍ਧਾਨ੍ਯਮੂਲਫਲੌषਧਮ੍। ਉਭੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇऽਵਗਾਹਸ਼੍ਚ ਹੋਮਸ਼੍ਵਾਰਣ੍ਯ ਵਾਸਿਨਾਮ੍

ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਚੋਲੀਆਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਮਿਰਗਚਰਮ, ਅਨਾਜ, ਜੜਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਵੇਲੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਹੋਮ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਰਣ੍ਯਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਹਨ।

ਆਸਨ੍ਨਮੁਸਲੇ ਭੈਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਤੇਯਂ ਸ਼ੌਚਮੇਵ ਚ। ਅਪ੍ਰਮਾਦੋऽਵ੍ਯਵਾਯਸ਼੍ਚ ਦਯਾ ਭੂਤੇषੁ ਚ ਕ੍ਸ਼ਮਾ

ਕਣਕ ਦੇ ਢੇਰ ਕੋਲੋਂ ਭਿੱਖ ਲੈਣੀ, ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਸਫਾਈ ਰੱਖਣੀ, ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਤੇ ਮਾਫੀ—ਇਹ ਸਭ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ।

ਅਕ੍ਰੋਧੋ ਗੁਰੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਸਤ੍ਯਞ੍ਚ ਦਸ਼ਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਦਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਣਿਕੋ ਹ੍ਯੇष ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ

ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ—ਇਹ ਦਸਵਾਂ ਲੱਛਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭਿਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚੈਵੋਪਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ। ਆਚਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨਿਯਮਃ ਸ਼ੌਚਞ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮ ਚ। ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਪਞ੍ਚੈਵੋਪਵ੍ਰਤਾਨ੍ਯਪਿ

ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ ਪੰਜ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਵ੍ਰਤ ਹਨ: ਚੰਗਾ ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਨਿਯਮ, ਸਫਾਈ, ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਉਣਾ ਤੇ ਸਹੀ ਸੋਚ—ਇਹ ਪੰਜ ਸਹਾਇਕ ਵ੍ਰਤ ਵੀ ਹਨ।

ਧ੍ਯਾਨਂ ਸਮਾਧਿਰ੍ਮਨਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਸਾਗਰੈਰ੍ਭੈਕ੍ਸ਼ਮਥੋਪਗਮ੍ਯ। ਮੌਨਂ ਪਵਿਤ੍ਰੋਪਚਿਤੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਃ ਪਰਿਵ੍ਰਜੋ ਧਰ੍ਮਮਿਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ

ਧਿਆਨ, ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ, ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਭਿੱਖ ਲੈਣੀ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਆਸ਼੍ਰਮਾ ਬ੍ਰਹਮਣਾ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਸਤ੍ਯਾਰ੍ਜ੍ਜਵਨ੍ਤਪਃ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਯੋਗੇਜ੍ਯਾ ਦਮਪੂਰ੍ਵਿਕਾ

ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲੇ ਲਈ ਬਣਾਏ ਹਨ: ਸੱਚਾਈ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਤਪ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਜੋਗ, ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਆਪ-ਕਾਬੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ।

ਵੇਦਾਃ ਸਾਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਨਿਯਮਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦੁष੍ਟਸ੍ਯ ਭਾਵਦੋष ਉਪਾਗਤੇ

ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਯਜਨਾ, ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਨਿਯਮ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਖ਼ਰਾਬ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ।

ਬਹਿਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ। ਅਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਪ੍ਰਦੁष੍ਟਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਤੋऽਪਿ ਪਰਾਕ੍ਰਮਾਨ੍

ਸਾਰੇ ਬਾਹਰੀ ਕੰਮ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।

ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਮਪਿ ਯੋਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਲੁषੇਣਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ। ਨ ਤੇਨ ਧਰ੍ਮਭਾਕ੍ ਸ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਾਵ ਏਵਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍

ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ ਪਰ ਮਨ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।