ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਾषਾ ਮੁਦ੍ਗਾ ਮਸੂਰਾਸ਼੍ਚ ਨਿष੍ਪਾਵਾਃ ਸਕੁਲਤ੍ਥਕਾਃ। ਆਢਕ੍ਯਸ਼੍ਵਣਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਮਾਂਸ਼, ਮੁੰਗ, ਮਸਰ, ਨਿਸ਼ਪਾਵ ਤੇ ਕੁਲਥ; ਆਢਕਿਆ ਤੇ ਅਸ਼ਵਣਕ — ਇਹ ਸੱਤ ਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਓषਧੀਨਾਂ ਤੁ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਣਾਂ ਜਾਤਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਓषਧ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞਿਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾ ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼

ਇਹ ਘਰ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਯਜਨਾ ਲਈ ਜੋ ਬੂਟੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ, ਉਹ ਘਰ ਦੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੌਦਾਂ ਹਨ।

ਵ੍ਰੀਹਯਃ ਸਯਵਾ ਮਾषਾ ਗੋਧੂਮਾ ਅਣਵਸ੍ਤਿਲਾਃ। ਪ੍ਰਿਯਙੁਸਪ੍ਤਮਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਅष੍ਟਮੀ ਤੁ ਕੁਲਤ੍ਥਿਕਾ

ਚੌਲ, ਜੌ, ਮਾਂਸ਼, ਗੰਹੁ, ਬਾਜਰਾ, ਤਿਲ; ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਸੱਤਵੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਲਥ ਅੱਠਵੀਂ।

ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾ ਸ੍ਤ੍ਵਥ ਨੀਵਾਰਾ ਜਰ੍ਤ੍ਤਿਲਾਃ ਸਗਵੇਧੁਕਾਃ। ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਾ ਵੇਣੁਯਵਾਸ੍ਤਥਾ ਮਰ੍ਕਟਕਾਸ਼੍ਚ ਯੇ

ਸ਼ਿਆਮਾਕ, ਨੀਵਾਰਾ, ਜਰਤਿਲ ਤੇ ਗਵੇਧੁਕਾ, ਕੁਰਵਿੰਦ, ਵੇਣੂ-ਜੌ, ਤੇ ਜਿਹਨੂੰ ਮਰਕਟਕ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਹ੍ਯੇਤਾ ਓषਧ੍ਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਥਮਾ ਹ੍ਯੇਤਾ ਆਦੌ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯ ਤੁ

ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉੱਗੀਆਂ।

ਅਫਾਲਕृष੍ਟਾ ਓषਧ੍ਯੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਗੁਲ੍ਮਲਤਾਵਲ੍ਲੀਵੀਰੁਧਸ੍ਤृਣਜਾਤਯਃ

ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਅਜੇ ਫਲ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ; ਦਰੱਖਤ, ਝਾੜੀਆਂ, ਬੇਲਾਂ, ਲਤਾਵਾਂ, ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਜਾਤਾਂ।

ਮੂਲੈਃ ਫਲੈਸ਼੍ਚ ਰੋਹਿਣ੍ਯੋ ਗृਹ੍ਣਨ੍ ਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ। ਪृਥ੍ਵੀ ਦੁਗ੍ਧਾ ਤੁ ਬੀਜਾਨਿ ਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ

ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਰੋਹਿਣੀ ਬੂਟੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਉਹੀ ਬੀਜ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵੈ-ਉਤਪੰਨ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਲਏ ਸਨ।

ऋਤੁਪੁष੍ਪਫਲਾਸ੍ਤਾ ਵੈ ਓषਧ੍ਯੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤ੍ਵਿਹ। ਯਦਾ ਪ੍ਰਸृष੍ਟਾ ਓषਧ੍ਯੋ ਨ ਪ੍ਰਰੇਹਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਪੁਨਃ

ਇਹ ਬੂਟੀਆਂ ਇਥੇ ਮੌਸਮੀ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੂਟੀਆਂ ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਫਿਰ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਿਲੀਆਂ।

ਤਤਃ ਸ ਤਾਸਾਂ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤੋਪਾਯਂ ਚਕਾਰ ਹ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਤੁ ਕਰ੍ਮਜਾਮ੍

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ, ਸਵੈ-ਉਤਪੰਨ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਕਰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਣਾਇਆ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤ੍ਯਥੌषਧ੍ਯਃ ਕृष੍ਟਪਚ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਸਂਸਿਦ੍ਧਾਯਾਨ੍ਤੁ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਨ੍ਤਤਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ। ਮਰ੍ਯਾਦਾਃ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਯਥਾਰਬ੍ਧਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਖਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਲਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਭ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਯੇ ਵੈ ਪਰਿਗृਹੀਤਾਰਸ੍ਤਾਸਾਮਾਸਨ੍ਵਿਧਾਤ੍ਮਕਾਃ। ਇਤਰੇषਾਂ ਕृਤਤ੍ਰਾਣਾਃ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਨ੍

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਬੰਧਕ ਬਣੇ। ਬਾਕੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਖਵਾਲੇ ਲਾਏ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ।

ਉਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤਾਨ੍ਵੈ ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਭਯਾਸ੍ਤਥਾ। ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਥਾ ਭੂਤਂ ਯਥਾ ਭੂਤਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚ ਤੇ

ਜੋ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਨਿਡਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚ ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇਪ੍ਯਬਲਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯਸਂਕਰ੍ਮਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਕੀਨਾਸ਼ਾ ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਗਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਾਃ। ਵੈਸ਼੍ਯਾਨੇਵ ਤੁ ਤਾਨਾਹੁਃ ਕੀ ਨਾਸ਼ਾਨ੍ ਵृਤ੍ਤਿਸਾਧਕਾਨ੍

ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਹਨਤੀ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਸੁ ਯੇ ਰਤਾਃ। ਨਿਸ੍ਤੇਜਸੋऽਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤਾਨਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤੁ ਸਃ

ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੇਵਾ-ਚਾਕਰੀ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਜਾਂ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੂਦਰ ਆਖਿਆ।

ਤੇषਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਯਾਂ ਤੁ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੰਮ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਸਭ ਲਈ।

ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤੁ ਤਾ ਮੋਹਾਤ੍ ਤਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਂਸ੍ਤਾਨਪਾਲਯਨ੍। ਵਰ੍ਣ ਧਰ੍ਮੈਰਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵ੍ਯਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਫਿਰ ਉਹ ਲੋਕ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਫਰਜ ਨਿਭਾਉਣੋਂ ਹਟ ਗਏ; ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਰਾਹ ਰੋਕਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਮਰ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤੁ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯੇਨ ਵੈ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਬਲਂ ਦਣ੍ਡਂ ਯੁਦ੍ਧਮਾਜੀਵਮਾਦਿਸ਼ਤ੍

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਸਮਝੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਤਾਕਤ, ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਜੀਵਿਕਾ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ।

ਯਾਜਨਾਧ੍ਯਾਪਨਂ ਚੈਵ ਤृਤੀਯਂ ਚ ਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਭੁਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਥਾਦਿਸ਼ਤ੍

ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਕਰਾਉਣ, ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਦਾਨ ਲੈਣ ਦੇ ਕੰਮ ਦਿੱਤੇ; ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫਰਜ ਹਨ।

ਪਾਸ਼ੁਪਾਲ੍ਯਂ ਚ ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਕृषਿਂ ਚੈਵ ਵਿਸ਼ਾਂ ਦਦੌ। ਸ਼ਿਲ੍ਪਾਜੀਵਂ ਭृਤਿਞ੍ਚੈਵ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣਾ, ਵਪਾਰ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਿੱਤੀ; ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਹُنਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨਿ ਤੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਂ ਪੁਨਃ। ਯਜਨਾਧ੍ਯਯਨਂ ਦਾਨਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨਿ ਤੁ ਤੇषੁ ਚ

ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਵੈਸ਼, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਕੰਮ ਸਾਂਝੇ ਹਨ: ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ, ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਆਮ ਹਨ।

ਕਰ੍ਮਾਜੀਵਂ ਤਤੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਲੋਕਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਤੇषਾਂ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾऽਦਦਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਜਦੋਂ ਹਰ ਵਰਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਵਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਮ੍। ਸ੍ਥਾਨਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਂਗ੍ਰਾਮष੍ਵੇਪਲਾਯਿਨਾਮ੍

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਰਾਜੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਹੈ।

ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਮਾਰੁਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮੁਪਜੀਵਿਨਾਮ੍। ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਾਤੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਚਾਰੇਣ ਤਿष੍ਠਤਾਮ੍

ਜੋ ਵੈਸ਼ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮਰੁਤਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਾਂਧਰਵ ਲੋਕ ਹੈ।

ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਚਾਰਵਤਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਵਰ੍ਣੇषੁ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਚਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍

ਇਹ ਵਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਰਣ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਬਣਾਏ।

ਗृਹਸ੍ਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਤ੍ਵਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਮ੍। ਆਸ਼੍ਰਮਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਹ੍ਯੇਤਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸ੍ਥਾਪਯਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਵਨਵਾਸੀ ਤੇ ਭਿਖਾਰੀ — ਇਹ ਚਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਣਾਏ।

ਵਰ੍ਣਕਰ੍ਮਾਣਿ ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਤੇषਾਮਿਹ ਨ ਕੁਰ੍ਵਤੇ । ਕੁਤਃ ਕਰ੍ਮਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਾਨਵਾਸਿਨਃ

ਜੋ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਾਨ੍ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਆਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਨਾਮਨਾਮਤਃ। ਨਿਰ੍ਦ੍ਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਤਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਭਾषਤ। ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਚ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਯਮਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਯਮਾਂਸ਼੍ਚ ਹ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਦੱਸੇ।

ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾਤ੍ਮਕਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਗृਹਸ੍ਥਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯੋਨਿਰੇਵ ਚ। ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਮੈਸ਼੍ਚ ਨਿਯਮੈਸ਼੍ਚ ਤੇ

ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹੀ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਨੀਵ ਤੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੇ ਨਿਯਮ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਦਾਰਾऽਗ੍ਨਯੋऽਥਾਤਿਥੇਯ ਇਜ੍ਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕ੍ਰਿਯਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਇਤ੍ਯੇष ਵੈ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਮਾਸਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸਂਗ੍ਰਹਃ

ਪਤਨੀ, ਅੱਗ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਯਜਨਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਤੇ ਸੰਤਾਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫਰਜ ਹਨ।