ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਤਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਬਲਾ ਯੇ ਤੁ ਸਤ੍ਯਸ਼ੀਲਾ ਹ੍ਯਹਿਂਸਕਾਃ। ਵੀਤਲੋਭਾ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਤੇषੁ ਵੈ

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ, ਸੱਚੇ, ਅਹਿੰਸਕ, ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ।

ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇऽਲ੍ਪਤੇਜਸਃ। ਏਵਂ ਵਿਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨੇषੁ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨੇषੁ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਬਣ ਤੇ ਫੁਟ ਪੈ ਗਈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਤੇਨ ਦੋषੇਣ ਤੇषਾਂ ਤਾ ਓषਧ੍ਯੋ ਮਿषਤਾਂ ਤਦਾ। ਪ੍ਰਣष੍ਟਾ ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਵੈ ਮੁष੍ਟਿਬ੍ਯਾਂ ਸਿਕਤਾ ਯਥਾ

ਉਸ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਮੋਠੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਖਿੱਚ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ।

ਅਗ੍ਰਸਦ੍ਭੂਰ੍ਯੁਗਬਲਾਦ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼। ਫਲਂ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਵਂ ਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਯਾਃ ਪੁਨਃ

ਫਿਰ ਕਈ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਪੱਤੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਲੈ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ।

ਤਤਸ੍ਤਾਸੁ ਪ੍ਰਣष੍ਟਾਸੁ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਦਾ। ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਂ ਪ੍ਰਭੁਂ ਜਗ੍ਮੁਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਭੁੱਲੇ-ਭਟਕੇ ਹੋ ਗਏ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਵੈ-ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਗਏ।

ਵृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮਭਿ ਲਿਪ੍ਸਨ੍ਤ ਆਦੌ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯ ਤੁ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਾਸਾਂ ਮਨੀषਿਤਮ੍

ਜਦੋਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਜੀਵ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਚਾਹ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸਵੈ-ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ,

ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦृष੍ਟੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਚ। ਗ੍ਰਸ੍ਤਾਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਓषਧ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਦੁਹਤ੍ਪੁਨਃ

ਉਹ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ, ਉਹ ਆਪ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੇ ਬੂਟੀਆਂ ਨਿਗਲ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਸਂ ਸੁਮੇਰੁਂ ਤੁ ਦੁਦੋਹ ਪृਥਿਵੀਮਿਮਾਮ੍। ਦੁਗ੍ਧੇਯਂ ਗੌਸ੍ਤਦਾ ਤੇਨ ਬੀਜਾਨਿ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ

ਸੁਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ, ਤੇ ਬੀਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ।

ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਾਨਿ ਬੀਜਾਨਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ ਪੁਨਃ। ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲਪਾਕਾਨ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ

ਉਹ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਘਰ ਦੇ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ। ਉਹ ਬੂਟੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੱਕ ਕੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਤੇ ਫਿਰ ਸਤਾਰਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।

ਵ੍ਰੀਹਯਸ਼੍ਚ ਯਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗੋਧੂਮਾ ਅਣਵਸ੍ਤਿਲਾਃ। ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵੌ ਹ੍ਯੁਦਾਰਾਸ਼੍ਚ ਕਾਰषਾਸ਼੍ਚ ਸਤੀਨਕਾਃ

ਚੌਲ, ਜੌ, ਗੰਹੁ, ਬਾਜਰਾ, ਤੇ ਤਿਲ; ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਤੇ ਉਦਾਰਾ, ਕਾਰਸ਼ ਤੇ ਸਤੀਨਕਾ।

ਮਾषਾ ਮੁਦ੍ਗਾ ਮਸੂਰਾਸ਼੍ਚ ਨਿष੍ਪਾਵਾਃ ਸਕੁਲਤ੍ਥਕਾਃ। ਆਢਕ੍ਯਸ਼੍ਵਣਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਮਾਂਸ਼, ਮੁੰਗ, ਮਸਰ, ਨਿਸ਼ਪਾਵ ਤੇ ਕੁਲਥ; ਆਢਕਿਆ ਤੇ ਅਸ਼ਵਣਕ — ਇਹ ਸੱਤ ਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਓषਧੀਨਾਂ ਤੁ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਣਾਂ ਜਾਤਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਓषਧ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞਿਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾ ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼

ਇਹ ਘਰ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਯਜਨਾ ਲਈ ਜੋ ਬੂਟੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ, ਉਹ ਘਰ ਦੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੌਦਾਂ ਹਨ।

ਵ੍ਰੀਹਯਃ ਸਯਵਾ ਮਾषਾ ਗੋਧੂਮਾ ਅਣਵਸ੍ਤਿਲਾਃ। ਪ੍ਰਿਯਙੁਸਪ੍ਤਮਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਅष੍ਟਮੀ ਤੁ ਕੁਲਤ੍ਥਿਕਾ

ਚੌਲ, ਜੌ, ਮਾਂਸ਼, ਗੰਹੁ, ਬਾਜਰਾ, ਤਿਲ; ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਸੱਤਵੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਲਥ ਅੱਠਵੀਂ।

ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾ ਸ੍ਤ੍ਵਥ ਨੀਵਾਰਾ ਜਰ੍ਤ੍ਤਿਲਾਃ ਸਗਵੇਧੁਕਾਃ। ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਾ ਵੇਣੁਯਵਾਸ੍ਤਥਾ ਮਰ੍ਕਟਕਾਸ਼੍ਚ ਯੇ

ਸ਼ਿਆਮਾਕ, ਨੀਵਾਰਾ, ਜਰਤਿਲ ਤੇ ਗਵੇਧੁਕਾ, ਕੁਰਵਿੰਦ, ਵੇਣੂ-ਜੌ, ਤੇ ਜਿਹਨੂੰ ਮਰਕਟਕ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਹ੍ਯੇਤਾ ਓषਧ੍ਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਥਮਾ ਹ੍ਯੇਤਾ ਆਦੌ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯ ਤੁ

ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉੱਗੀਆਂ।

ਅਫਾਲਕृष੍ਟਾ ਓषਧ੍ਯੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਗੁਲ੍ਮਲਤਾਵਲ੍ਲੀਵੀਰੁਧਸ੍ਤृਣਜਾਤਯਃ

ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਅਜੇ ਫਲ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ; ਦਰੱਖਤ, ਝਾੜੀਆਂ, ਬੇਲਾਂ, ਲਤਾਵਾਂ, ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਜਾਤਾਂ।

ਮੂਲੈਃ ਫਲੈਸ਼੍ਚ ਰੋਹਿਣ੍ਯੋ ਗृਹ੍ਣਨ੍ ਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ। ਪृਥ੍ਵੀ ਦੁਗ੍ਧਾ ਤੁ ਬੀਜਾਨਿ ਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ

ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਰੋਹਿਣੀ ਬੂਟੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਉਹੀ ਬੀਜ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵੈ-ਉਤਪੰਨ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਲਏ ਸਨ।

ऋਤੁਪੁष੍ਪਫਲਾਸ੍ਤਾ ਵੈ ਓषਧ੍ਯੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤ੍ਵਿਹ। ਯਦਾ ਪ੍ਰਸृष੍ਟਾ ਓषਧ੍ਯੋ ਨ ਪ੍ਰਰੇਹਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਪੁਨਃ

ਇਹ ਬੂਟੀਆਂ ਇਥੇ ਮੌਸਮੀ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੂਟੀਆਂ ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਫਿਰ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਿਲੀਆਂ।

ਤਤਃ ਸ ਤਾਸਾਂ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤੋਪਾਯਂ ਚਕਾਰ ਹ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਤੁ ਕਰ੍ਮਜਾਮ੍

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ, ਸਵੈ-ਉਤਪੰਨ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਕਰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਣਾਇਆ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤ੍ਯਥੌषਧ੍ਯਃ ਕृष੍ਟਪਚ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਸਂਸਿਦ੍ਧਾਯਾਨ੍ਤੁ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਨ੍ਤਤਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ। ਮਰ੍ਯਾਦਾਃ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਯਥਾਰਬ੍ਧਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਖਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਲਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਭ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਯੇ ਵੈ ਪਰਿਗृਹੀਤਾਰਸ੍ਤਾਸਾਮਾਸਨ੍ਵਿਧਾਤ੍ਮਕਾਃ। ਇਤਰੇषਾਂ ਕृਤਤ੍ਰਾਣਾਃ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਨ੍

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਬੰਧਕ ਬਣੇ। ਬਾਕੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਖਵਾਲੇ ਲਾਏ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ।

ਉਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤਾਨ੍ਵੈ ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਭਯਾਸ੍ਤਥਾ। ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਥਾ ਭੂਤਂ ਯਥਾ ਭੂਤਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚ ਤੇ

ਜੋ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਨਿਡਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚ ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇਪ੍ਯਬਲਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯਸਂਕਰ੍ਮਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਕੀਨਾਸ਼ਾ ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਗਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਾਃ। ਵੈਸ਼੍ਯਾਨੇਵ ਤੁ ਤਾਨਾਹੁਃ ਕੀ ਨਾਸ਼ਾਨ੍ ਵृਤ੍ਤਿਸਾਧਕਾਨ੍

ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਹਨਤੀ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਸੁ ਯੇ ਰਤਾਃ। ਨਿਸ੍ਤੇਜਸੋऽਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤਾਨਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤੁ ਸਃ

ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੇਵਾ-ਚਾਕਰੀ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਜਾਂ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੂਦਰ ਆਖਿਆ।

ਤੇषਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਯਾਂ ਤੁ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੰਮ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਸਭ ਲਈ।

ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤੁ ਤਾ ਮੋਹਾਤ੍ ਤਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਂਸ੍ਤਾਨਪਾਲਯਨ੍। ਵਰ੍ਣ ਧਰ੍ਮੈਰਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵ੍ਯਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਫਿਰ ਉਹ ਲੋਕ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਫਰਜ ਨਿਭਾਉਣੋਂ ਹਟ ਗਏ; ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਰਾਹ ਰੋਕਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਮਰ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤੁ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯੇਨ ਵੈ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਬਲਂ ਦਣ੍ਡਂ ਯੁਦ੍ਧਮਾਜੀਵਮਾਦਿਸ਼ਤ੍

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਸਮਝੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਤਾਕਤ, ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਜੀਵਿਕਾ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ।

ਯਾਜਨਾਧ੍ਯਾਪਨਂ ਚੈਵ ਤृਤੀਯਂ ਚ ਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਭੁਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਥਾਦਿਸ਼ਤ੍

ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਕਰਾਉਣ, ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਦਾਨ ਲੈਣ ਦੇ ਕੰਮ ਦਿੱਤੇ; ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫਰਜ ਹਨ।

ਪਾਸ਼ੁਪਾਲ੍ਯਂ ਚ ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਕृषਿਂ ਚੈਵ ਵਿਸ਼ਾਂ ਦਦੌ। ਸ਼ਿਲ੍ਪਾਜੀਵਂ ਭृਤਿਞ੍ਚੈਵ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣਾ, ਵਪਾਰ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਿੱਤੀ; ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਹُنਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।