ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਨੂਂषਿ ਚੈਵ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਾਖਾਰਥ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤੈਃ ਕृਤਾਃ। ਗृਹਰਥ੍ਯੋਪਰਥ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਕਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਰਥ੍ਯਕਾਃ

ਸ਼ਾਖਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਚਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੌੜੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਉਪਗਲੀਆਂ ਦੋ-ਦੋ ਧਨੁਸ਼, ਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਉਪਗਲੀਆਂ ਵੀ ਦੋ-ਦੋ ਧਨੁਸ਼ ਚੌੜੀਆਂ।

ਘਣ੍ਟਾਪਥਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਸ੍ਤ੍ਰਿਪਦਞ੍ਚ ਗृਹਾਨ੍ਤਰਮ੍। ਵृਤ੍ਤਿਮਾਰ੍ਗਾਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਪਦਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਂਸ਼ਃ ਪਦਿਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਘੰਟੀ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਚਾਰ ਪੈਰ ਚੌੜਾ, ਘਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ, ਗੋਲ ਰਸਤੇ ਅੱਧਾ ਪੈਰ, ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਤਾਰ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਰਸਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਵਸ੍ਕਰਂ ਪਰੀਵਾਹਂ ਪਦਮਾਤ੍ਰਂਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਕृਤੇषੁ ਤੇषੁ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਪੁਨਸ੍ਵਕ੍ਰੁਰ੍ਗृਹਾਣਿ ਵੈ

ਇੱਕ ਪੈਰ ਚੌੜੀ ਨਾਲੀ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਘੇਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਘਰ-ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾ ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸਨ੍ਵੈ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਗृਹਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਤਥਾ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਮਾਰਬ੍ਧਾਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰੱਖਤ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹੀ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚੈਵਗਤਾਃ ਸ਼ਾਖਾ ਨ ਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰਾਗਤਾਃ। ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂਗਤਾ ਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾ ਏਵਂ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਗਤਾਃ ਪੁਰਾ

ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਗਈਆਂ; ਉਥੋਂ ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਵਧੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਸੇ ਪਾਸੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।

ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾऽਨ੍ਵਿष੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਨ੍ਯਾਯੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਖਾ ਯਥਾ ਗਤਾਃ। ਤਥਾ ਕृਤਾਸ੍ਤੁ ਤੈਃ ਸ਼ਾਖਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਾਲਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸ਼ਾਖਾਭ੍ਯਃ ਸ਼ਾਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗृਹਾਣਿ ਚ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾ ਵੈਸ੍ਮृਤਾਃ ਸ਼ਾਲਾਃ ਸ਼ਾਲਾਤ੍ਵਂ ਚੈਵ ਤਾਸੁ ਤਤ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਘਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਏ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲਾ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਵੀ ਉਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ ਮਨਸ੍ਤਾਸੁ ਮਨਃ ਪ੍ਰਸਾਦਯਨ੍ਤਿ ਤਾਃ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗृਹਾਣਿ ਸ਼ਾਲਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਘਰ, ਸ਼ਾਲਾ ਤੇ ਮਹਲ ਇਹਨਾਂ ਹੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋਪਘਾਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤੋਪਾਯਮਚਿਨ੍ਤਯਨ੍। ਨष੍ਟੇषੁ ਮਧੁਨਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਵੈ ਤਦਾ। ਵਿषਾਦਵ੍ਯਾਕੁਲਾਸ੍ਤਾਵੈ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤृष੍ਣਾਕ੍ਸ਼ੁਧਾਤ੍ਮਿਕਾਃ

ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈਆਂ ਕਰ ਕੇ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਸੋਚੇ, ਤੇ ਜਦ ਕਲਪ-ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਮਧੁ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਚਿੰਤਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਬਭੌ ਤਾਸਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਪੁਨਃ। ਵਾਰ੍ਤਾਰ੍ਥਸਾਧਿਕਾਪ੍ਯਨ੍ਯਾ ਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਤਾਸਾਂ ਹਿ ਕਾਮਤਃ

ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਾਮਯਾਬੀ ਮਿਲੀ; ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਉਪਜੇ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਤਾਸਾਂ ਵृष੍ਟ੍ਯੁਦਕਾਨੀਹ ਯਾਨਿ ਨਿਮ੍ਨੈਰ੍ਗਤਾਨਿ ਤੁ। ਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਤਦਭਾਵਤ੍ਸ੍ਰੋਤਃ ਖਾਤਾਨਿ ਨਿਮ੍ਨਗਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਥੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜਿੱਥੇ ਥੱਲੇ ਵਗਿਆ, ਉਹ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਧਾਰਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਖੋਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਏਵਂ ਨਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਜ੍ਜਨੇ। ਯੇ ਪਰਸ੍ਤਾਦਪਾਂ ਸ੍ਤੋਕਾ ਆਪਨ੍ਨਾਃ ਪॄਥਿਵੀਤਲੇ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਵਾਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ; ਉਹ ਪਾਣੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਪਾਮ੍ਭੂਮੇਸ਼੍ਚ ਸਂਯੋਗਾਦੋषਧ੍ਯਸ੍ਤਾਸੁ ਚਾਭਵਨ੍। ਪੁष੍ਪਮੂਲਫਲਿਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਓषਧ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਜ੍ਞਿਰੇ

ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਬੂਟੇ ਉੱਗੇ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਫੁੱਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਫਲ ਵਾਲੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ।

ਅਫਾਲਕृष੍ਟਾਸ਼੍ਚਾਨੁਪ੍ਤਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾऽਰਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼। ऋਤੁਪੁष੍ਪਫਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਗੁਲ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਜਜ੍ਞਿਰੇ

ਬਿਨਾਂ ਹਲ ਚਲਾਏ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬੀਜ ਪਾਏ, ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।

ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਮੌषਧਸ੍ਯ ਤੁ। ਤੈਨੌषਧੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਤਦਾ

ਤ੍ਰੇਤਾ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਜੜੀਆਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ; ਉਹਨਾਂ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਤਤਃ ਪੁਨਰਭੂਤ੍ਤਾਸਾਂ ਰਾਗੋ ਲੋਭਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਿਨਾਰ੍ਥੇਨ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਵਸ਼ੇਨ ਤੁ

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਗ ਤੇ ਲੋਭ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਤ੍ਰੇਤਾ ਜੁਗ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ।

ਤਤਸ੍ਤਾਃ ਪਰ੍ਯਗृਹ੍ਣਨ੍ਤ ਨਦੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍। ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਗੁਲਰ੍ਮੌषਧੀਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਤੁ ਯਥਾਬਲਮ੍

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਦੀਆਂ, ਖੇਤ, ਪਹਾੜ, ਦਰੱਖਤ, ਝਾੜੀਆਂ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ।

ਸਿਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤੁ ਯੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੇ ਮਯਾ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਮਾਨਵਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯੋਜਨਾਦਿਹ

ਜੋ ਪੂਰਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸੇ ਸਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਏ।

ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸੁष੍ਮਿਣਸ਼੍ਚੈਵ ਕਰ੍ਮਿਣੋ ਦੁਃਖਿਨਸ੍ਤਦਾ। ਤਤਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਜਰ੍ਜ੍ਞਿਰੇ ਪੁਨਃ

ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਰ ਦੁੱਖੀ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਦ੍ਰੋਹਿਜਨਾਸ੍ਤਥਾ। ਭਾਵਿਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਜਾਤੀषੁ ਕਰ੍ਮਭਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੈਃ

ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਛੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ।

ਇਤਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਬਲਾ ਯੇ ਤੁ ਸਤ੍ਯਸ਼ੀਲਾ ਹ੍ਯਹਿਂਸਕਾਃ। ਵੀਤਲੋਭਾ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਤੇषੁ ਵੈ

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ, ਸੱਚੇ, ਅਹਿੰਸਕ, ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ।

ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇऽਲ੍ਪਤੇਜਸਃ। ਏਵਂ ਵਿਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨੇषੁ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨੇषੁ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਬਣ ਤੇ ਫੁਟ ਪੈ ਗਈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਤੇਨ ਦੋषੇਣ ਤੇषਾਂ ਤਾ ਓषਧ੍ਯੋ ਮਿषਤਾਂ ਤਦਾ। ਪ੍ਰਣष੍ਟਾ ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਵੈ ਮੁष੍ਟਿਬ੍ਯਾਂ ਸਿਕਤਾ ਯਥਾ

ਉਸ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਮੋਠੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਖਿੱਚ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ।

ਅਗ੍ਰਸਦ੍ਭੂਰ੍ਯੁਗਬਲਾਦ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼। ਫਲਂ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਵਂ ਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਯਾਃ ਪੁਨਃ

ਫਿਰ ਕਈ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਪੱਤੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਲੈ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ।

ਤਤਸ੍ਤਾਸੁ ਪ੍ਰਣष੍ਟਾਸੁ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਦਾ। ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਂ ਪ੍ਰਭੁਂ ਜਗ੍ਮੁਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਭੁੱਲੇ-ਭਟਕੇ ਹੋ ਗਏ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਵੈ-ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਗਏ।

ਵृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮਭਿ ਲਿਪ੍ਸਨ੍ਤ ਆਦੌ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯ ਤੁ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਾਸਾਂ ਮਨੀषਿਤਮ੍

ਜਦੋਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਜੀਵ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਚਾਹ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸਵੈ-ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ,

ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦृष੍ਟੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਚ। ਗ੍ਰਸ੍ਤਾਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਓषਧ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਦੁਹਤ੍ਪੁਨਃ

ਉਹ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ, ਉਹ ਆਪ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੇ ਬੂਟੀਆਂ ਨਿਗਲ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਸਂ ਸੁਮੇਰੁਂ ਤੁ ਦੁਦੋਹ ਪृਥਿਵੀਮਿਮਾਮ੍। ਦੁਗ੍ਧੇਯਂ ਗੌਸ੍ਤਦਾ ਤੇਨ ਬੀਜਾਨਿ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ

ਸੁਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ, ਤੇ ਬੀਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ।

ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਾਨਿ ਬੀਜਾਨਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ ਪੁਨਃ। ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲਪਾਕਾਨ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ

ਉਹ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਘਰ ਦੇ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ। ਉਹ ਬੂਟੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੱਕ ਕੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਤੇ ਫਿਰ ਸਤਾਰਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।