ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਮਨਸਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸृष੍ਟਿਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਵਵਾਯੇ ਸਮ੍ਭੂਤਾ ਯੈਰਿਦਂ ਪੂਰਿਤਂ ਜਗਤ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜਗਤ ਭਰ ਦਿਤਾ।

ਸਰਿਤ੍ਸਰਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਪਰ੍ਵਤਾਨਪਿ। ਤਦਾ ਨਾਤ੍ਯਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤੋष੍ਣਾ ਯੁਗੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਚਰਨ੍ਤਿ ਵੈ

ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾ ਵਧੇਰੇ ਠੰਢ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਨਾ ਗਰਮੀ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।

ਪृਥ੍ਵੀਰਸੋਦ੍ਭਵਂ ਨਾਮ ਆਹਾਰਂ ਹ੍ਯਾਹਰਨ੍ਤਿ ਵੈ। ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਾਮਚਾਰਿਣ੍ਯੋ ਮਾਨਸੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਜੀਵ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗਣ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਚਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ, ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਨ ਤਾਸ੍ਵਾਸ੍ਤਾਂ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ। ਤੁਲ੍ਯਮਾਯੁਃ ਸੁਖਂ ਰੂਪਂ ਤਾਸਾਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਨੇਕੀਆਂ ਸੀ, ਨਾ ਬੁਰਾਈਆਂ; ਸਭ ਜੀਵ ਇਕੋ ਜਿਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਸੁਖ ਤੇ ਰੂਪ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ।

ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਨ ਤਾਸ੍ਵਾਸ੍ਤਾਂ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਤੁ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ। ਸ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵੇਨਾਧਿਕਾਰੇਣ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤੇ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ

ਕਲਪ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਨੇਕੀਆਂ ਸੀ, ਨਾ ਬੁਰਾਈਆਂ; ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।

ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਦਿਵ੍ਯਸਂਖ੍ਯਯਾ। ਆਦ੍ਯਂ ਕृਤਯੁਗਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਨ੍ਤੁ ਚਤੁਃ ਸ਼ਤਮ੍

ਪਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੈ।

ਤਤਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਸੁ ਪ੍ਰਜਾਸੁ ਪ੍ਰਥਿਤਾਸ੍ਵਪਿ। ਨ ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤੋऽਸ੍ਤਿ ਨ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਨ੍ਨਾਪਿ ਚ ਕ੍ਰਮਃ

ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਟਕਰਾਰ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਲੜਾਈ ਜਾਂ ਕਤਾਰ।

ਪਰ੍ਵਤੋਦਧਿਸੇਵਿਨ੍ਯੋ ਹ੍ਯਨਿਕੇਤਾਸ਼੍ਰਯਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ। ਵਿਸ਼ੋਕਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਬਹੁਲਾ ਏਕਾਨ੍ਤਸੁਖਿਤਪ੍ਰਜਾਃ

ਉਹ ਜੀਵ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਕੋਲ ਵੱਸਦੇ, ਕਿਸੇ ਇਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਤਾ ਵੈ ਨਿਕਾਮਚਾਰਿਣ੍ਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮੁਦਿਤਮਾਨਸਾਃ। ਪਸ਼ਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਤਦਾਸਨ੍ ਸਰੀਸृਪਾਃ

ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਸੀ, ਨਾ ਪੰਛੀ, ਨਾ ਹੀ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ।

ਨੋਦ੍ਭਿਜ੍ਜਾ ਨਾਰਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਹ੍ਯਧਰ੍ਮਪ੍ਰਸੂਤਯਃ। ਨ ਮੂਲਫਲਪੁष੍ਪਞ੍ਚ ਨਾਰ੍ਤ੍ਤਵਂ ਹ੍ਯृਤਵੋ ਨ ਚ

ਨਾ ਤਾਂ ਅੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਸਨ, ਨਾ ਨਰਕ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਨਾ ਮੂਲ, ਨਾ ਫਲ, ਨਾ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਰੁੱਤ ਸੀ।

ਸਰ੍ਵਕਾਮਸੁਖਃ ਕਾਲੋ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਹ੍ਯੁष੍ਣਸ਼ੀਤਤਾ। ਮਨੋਭਿਲषਿਤਾਃ ਕਾਮਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦਾ

ਉਹ ਸਮਾਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਾ ਵਧੇਰੇ ਗਰਮੀ ਸੀ, ਨਾ ਠੰਢ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਵੈ ਤਾਭਿਰ੍ਧ੍ਯਾਤਾ ਰਸੋਤ੍ਥਿਤਾਃ। ਬਲਵਰ੍ਣਕਰੀ ਤਾਸਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਰੋਗਨਾਸ਼ਿਨੀ

ਉਹ ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉੱਠਦੇ; ਇਹ ਤਾਕਤ ਜੋ ਬਲ ਤੇ ਰੰਗ ਦਿੰਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਅਸਂਸ੍ਕਾਰ੍ਯੈਃ ਸ਼ਰੀਰੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਥਿਰਯੌਵਨਾਃ। ਤਾਸਾਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਜ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਿਥੁਨਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ ਤੇ ਸਦਾ ਜਵਾਨ ਰਹਿੰਦੇ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੋਚ ਤੋਂ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ।

ਸਮਂ ਜਨ੍ਮ ਚ ਰੂਪਞ੍ਚ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚੈਵ ਤਾਃ ਸਮਮ੍। ਤਦਾ ਸਤ੍ਯਮਲੋਭਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਤੁष੍ਟਿਃ ਸੁਖਂ ਦਮਃ

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਰੂਪ ਇਕੋ ਜਿਹਾ, ਤੇ ਮੌਤ ਵੀ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਆਉਂਦੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੱਚ, ਲਾਲਚ ਦੀ ਘਾਟ, ਸਬਰ, ਰਜ਼ਾ, ਸੁਖ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੇ।

ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਃ ਕृਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਰੂਪਾਯੁਃਸ਼ੀਲਚੇष੍ਟਿਤੈਃ। ਅਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਜਾਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍

ਸਭ ਜੀਵ ਰੂਪ, ਉਮਰ, ਸੁਭਾਉ ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਬਣੇ ਹੋਏ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਹੁੰਦਾ, ਕੋਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਅਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਃ ਕृਤਯੁਗੇ ਕਰ੍ਮਣੋਃ ਸ਼ੁਭਪਾਪਯੋਃ। ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਨ ਤਦਾਸਨ੍ਨ ਸਙ੍ਕਰਃ

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ ਨਾ ਚੰਗੇ ਨਾ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ; ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਵ੍ਯਵਸਥਾ ਤਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਜਾਂ ਗਡਮਿਡ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਅਨਿਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇषਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਤੁਲ੍ਯਰੂਪਾਯੁषਃ ਸਰ੍ਵਾ ਅਧਮੋਤ੍ਤਮਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤਾਃ

ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਨਾ ਚਾਹ ਨਾਲ, ਨਾ ਵੈਰ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ; ਸਭ ਰੂਪ ਤੇ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ, ਨਾ ਕੋਈ ਘੱਟ, ਨਾ ਵਧੀਆ ਸੀ।

ਸੁਖਪ੍ਰਾਯਾ ਹ੍ਯਸ਼ੋਕਾਸ਼੍ਚ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ। ਨਿਤ੍ਯਪ੍ਰਹृष੍ਟਮਨਸੋ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਲਾਃ

ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ।

ਲਾਭਾਲਾਭੌ ਨਾਸ੍ਵਾਸ੍ਤਾਂ ਮਿਤ੍ਰਾਮਿਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੇ। ਮਨਸਾ ਵਿषਯਸ੍ਤਾਸਾਨ੍ਨਿਰੀਹਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਨ ਲਿਪ੍ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ਤਾऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਨ੍ਨਾਨੁਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਚੈਵ ਹਿ

ਉਥੇ ਨਾ ਲਾਭ ਸੀ, ਨਾ ਘਾਟ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ-ਦੁਸ਼ਮਣ, ਨਾ ਪਿਆਰੇ-ਅਪਿਆਰੇ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਆਉਂਦੇ; ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚਾਹ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ।

ਧ੍ਯਾਨਂ ਪਰਂ ਕृਤਯੁਗੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਯਜ੍ਞਂ ਦਾਨਂ ਕਲਿਯੁਗੇ ਵਰਮ੍

ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਯਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਤੇ ਸਤਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕृਤਂ ਰਜਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਨ੍ਤੁ ਰਜਸ੍ਤਮੌ। ਕਲੌ ਤਮਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਯੁਗਵृਤ੍ਤਵਸ਼ੇਨ ਤੁ

ਸਤਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਤਗੁਣ ਵਧਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਰਜੋਗੁਣ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਤਮੋ ਗੁਣ ਹੀ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕਾਲਃ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ ਤ੍ਵੇष ਤਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ। ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤ੍ਤ ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍

ਹੁਣ ਸਤਿਯੁਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ—ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਤਿਯੁਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂਸ਼ੌ ਤਸ੍ਯ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯष੍ਟੌ ਚ ਸਂਖ੍ਯਯਾ। ਤਦਾ ਤਾਸਾਂ ਬਭੂਵਾਯੁਰ੍ਨ੍ਨ ਚ ਕ੍ਲੇਸ਼ਵਿਪਤ੍ਤਯਃ

ਉਸ ਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਅੱਠ ਸੌ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਾਯੂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਤੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਤਤਃ ਕृਤਯੁਗੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂਸ਼ੇ ਹਿ ਗਤੇ ਤੁ ਵੈਃ। ਪਾਦਾਵਸ਼ਿष੍ਟੋ ਭਵਤਿ ਯੁਗਧਰ੍ਮਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ

ਜਦੋਂ ਸਤਿਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਯੁਗ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸਿਰਫ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।

ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਮਪ੍ਯਤੀਤਾਯਾਮਨ੍ਤਕਾਲੇ ਯੁਗਸ੍ਯ ਤੁ। ਪਾਦਤਸ਼੍ਵਾਵਤਿष੍ਠੇਤ੍ਤੁ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਧਰ੍ਮੋ ਯੁਗਸ੍ਯ ਤੁ। ਏਵਂ ਕृਤੇ ਤੁ ਨਿਃਸ਼ੇषੇ ਸਿਦ੍ਧਿ ਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਤਦਾ

ਜਦੋਂ ਸੰਧਿਆ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਤਾਂ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਹੋਣ ਤੇ ਸਤਿਯੁਗ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸਿਦ੍ਧੌ ਭ੍ਰष੍ਟਾਯਾਂ ਮਾਨਸ੍ਯਾਮਭਵਤ੍ਤਤਃ। ਸਿਦ੍ਧਿਰਨ੍ਯਾ ਯੁਗੇ ਤਸ੍ਮਿਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਮਨ੍ਤਰੇ ਕृਤਾਃ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰਨਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਯਾ ਮਯਾष੍ਟੌ ਤੁ ਮਾਨਸ੍ਯੋ ਵੈ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ। ਅष੍ਟੌ ਤਾਃ ਕ੍ਰਮਯੋਗੇਨ ਸਿਦ੍ਧਯੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਮ੍

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਜੋ ਅੱਠ ਮਨ ਦੀਆਂ ਪੂਰਨਤਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਅੱਠੇ ਪੂਰਨਤਾਵਾਂ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਘਟਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਮਾਨਸੀ ਹ੍ਯੇषਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ ਸਾ ਕृਤੇ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਵਿਭਾਗਸ਼ਃ। ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਕृਤਃ ਕਰ੍ਮਸਿਦ੍ਧੋਦ੍ਭਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਸਤਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਨਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕृਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇਨ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਪਾਦੇਨ ਚਾਂਸ਼ਤਃ। ਕृਤਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂਸ਼ਕਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਾਦਾਨ੍ ਪਰਸ੍ਪਰਾਨ੍। ਹ੍ਰਸਨ੍ਤਿ ਯੁਗਧਰ੍ਮੈਸ੍ਤੇ ਤਪਃ ਸ਼੍ਰੁਤਬਲਾਯੁषੈਃ

ਸਤਿਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਪਾਅ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਘਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯੁਗ ਦੇ ਧਰਮ, ਤਪ, ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਆਯੁ ਵੀ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।