ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਪ੍ਤ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਮ੍। ਸਨ੍ਨਿਕृष੍ਟਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ, ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।

ਭੂਰਾਖ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਗ੍ਰਹੈਃ ਸਹ। ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਥਾਨਾਨੀਮਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭੂ ਨਾਮ ਧਰਤੀ, ਚਾਰ ਲੋਕ, ਚੰਨ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾਏ।

ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੈ ਹ੍ਯਸृਜਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਿਨਃ ਪੁਰਾ। ਆਪੋऽਗ੍ਰਿਃ ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਦਿਵਂ ਤਥਾ

ਇਸ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਅਸਮਾਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਡਿੱਠ ਤੱਤ ਬਣਾਏ।

ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਦਿਸ਼ਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਦੀਃ ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍। ਓषਧੀਨਾਂ ਤਥਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਵੀਰੁਧਾਮ੍

ਉਸ ਨੇ ਸੁਰਗ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜ, ਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖ-ਬੇਲੀਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਬਣਾਈ।

ਲਵਾਃ ਕਾष੍ਠਾਃ ਕਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਿਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍। ਅਰ੍ਦ੍ਧਮਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਮਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਅਯਨਾਬ੍ਦਯੁਗਾਨਿ ਚ

ਉਸ ਨੇ ਪਲ, ਘੜੀਆਂ, ਤਿਥੀਆਂ, ਸੰਧੀਆਂ, ਰਾਤ-ਦਿਨ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ, ਅਯਨ, ਸਾਲ ਤੇ ਯੁੱਗ—all ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗ ਬਣਾਏ।

ਸ੍ਥਾਨਾਭਿਮਾਨਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਚ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍। ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੈ ਯੁਗਾਵਸ੍ਥਾਂ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ

ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਤੇ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਾਇਆ। ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬਣਾਕੇ, ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਬਣਾਈ।

ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਂ ਚੈਵ ਤਥਾ ਯੁਗਮ੍। ਕਲ੍ਪਸ੍ਯਾਦੌ ਕृਤਯੁਗੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ਸੋऽਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ

ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿ—ਇਹ ਚਾਰ ਯੁੱਗ। ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜੀਵ ਬਣਾਏ।

ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾ ਯਾ ਮਯਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਪੂਰ੍ਵਕਾਲਂ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇ ਤੁ ਕਲ੍ਪੇ ਦਗ੍ਧਾਸ੍ਤਦਾऽਗ੍ਨਿਨਾ

ਜੋ ਜੀਵ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ, ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਕਲਪ ਖਤਮ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ।

ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਯਾਸ੍ਤਪੋਲੋਕਂ ਜਨਲੋਕਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ। ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗੇ ਬੀਜਾਰ੍ਥਂ ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ

ਜੋ ਤਪੋ ਲੋਕ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਰ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ, ਉਹ ਮੁੜ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਤੇ ਫਿਰ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਬੀਜ ਵਾਂਗ।

ਬੀਜਾਰ੍ਥੇਨ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਕਾਰਣਾਤ੍। ਤਤਸ੍ਤਾਃ ਸृਜ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਤਾਨਾਰ੍ਥਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ

ਉਹ ਉਥੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਣ। ਫਿਰ ਜਦ ਉਹ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੰਸ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮਿਹ ਤਾਃ ਸਾਧਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਯੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ

ਇਥੇ ਉਹ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਸਾਧਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੂ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇ ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਪੂਰਯਨ੍ਤਿ ਹਿ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਸਿਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ

ਉਹ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਿੱਧ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯੇ ਸਰ੍ਗਾ ਦ੍ਵੇषਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਤੇ ਦਿਵਂ ਗਤਾਃ। ਆਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾ ਇਹ ਤੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ

ਜੋ ਲੋਕ ਵੈਰ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਸੁਰਗ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਸ਼ੇषੇਣ ਖ੍ਯਾਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਤ੍ਮਿਕਾਃ। ਸਂਭਵਨ੍ਤਿ ਜਨਾਲ੍ਲੋਕਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਸਂਸ਼ਯਬਨ੍ਧਨਾਤ੍

ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਫਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਐਸੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਆਸ਼ਯਃ ਕਾਰਣਂ ਤਤ੍ਰ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਤੁ ਸਃ। ਤੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਸ੍ਤੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜਨਾਲ੍ਲੋਕਾਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੈਃ

ਉਥੇ ਮਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਮਝੀਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ, ਜੀਵ ਤੇ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਨਾਨਾਰੂਪਾਣਿ ਯੋਨਿषੁ। ਦੇਵਾਦ੍ਯਸ੍ਥਾਵਰਾਨ੍ਤੇ ਚ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੂਨਾਂ ਵਿਚ ਨਾਨਾ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੜ੍ਹ ਤੱਕ, ਸਭ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਯੇ ਯਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸृष੍ਟੇਃ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ। ਤਾਨ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸृਜ੍ਯਮਾਨਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ

ਜੋ ਕਰਮ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਨਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੀਵ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਫਿਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਹਿਸ੍ਰਾਹਿਂਸ੍ਰੇ ਮृਦੁਕ੍ਰੂਰੇ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੇ ऋਤਾਨृਤੇ। ਤਦ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰੋਚਤੇ

ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਾ, ਨਰਮਤਾ ਜਾਂ ਰੁਖਾਈ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ — ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਸੁਭਾਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਚੀਜ਼ ਵਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।

ਕਲ੍ਪੇष੍ਵਾਸਨ੍ ਵ੍ਯਤੀਤੇषੁ ਰੂਪਨਾਮਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ। ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਨਾਗਤੇ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ

ਜੋ ਰੂਪ ਤੇ ਨਾਂ ਪਿਛਲੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਸਨ, ਉਹੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਗਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਫਿਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਨਾਮਰੂਪਾਣਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ। ਪੁਨਃ ਪੁਨਸ੍ਤੇ ਕਲ੍ਪੇषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਾਮਰੂਪਤਃ

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹੀ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਮੁੜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਕਲਪ ਵਿਚ, ਉਹੀ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਜੀਵ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤਃ ਸਰ੍ਗੇ ਹ੍ਯਵष੍ਟਬ੍ਧੇ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਵੈ। ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਾ ਧ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਾਭਿਧ੍ਯਾਯਿਨਸ੍ਤਦਾ

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੱਚੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਪਜੇ।

ਮਿਥੁਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਸੋऽਸृਜਦ੍ਵੈ ਮੁਖਾਤ੍ਤਦਾ। ਜਨਾਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਃ ਸੁਚੇਤਸਃ

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਉਹ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਤੋਗੁਣ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ ਲਏ।

ਸਹਸ੍ਰਮਨ੍ਯਦ੍ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਮਿਥੁਨਾਨਾਂ ਸਸਰ੍ਜ੍ਜ ਹ। ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਰਜਸੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁष੍ਮਿਣਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸ਼ੁष੍ਮਿਣਃ

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਤੇ ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜੋਸ਼ ਵਾਲੇ।

ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਹਸ੍ਰਮਨ੍ਯਤ੍ਤੁ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਨਾਮੂਰੁਤਃ ਪੁਨਃ। ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਮੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾ ਈਹਾਸ਼ੀਲਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਜੋਗੁਣ ਤੇ ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਆਦਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸਹਸ੍ਰਮਨ੍ਯਤ੍ਤੁ ਮਿਥੁਨਾਨਾਂ ਸਸਰ੍ਜ੍ਜ ਹ। ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਸ੍ਤਮਸਾ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਃਸ਼੍ਰੀਕਾ ਹ੍ਯਲ੍ਪਤੇਜਸਃ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਮੋਗੁਣ ਵਿਚ ਵਧੇ ਹੋਏ, ਸੋਭਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ਤਤੋ ਵੈ ਹਰ੍षਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ। ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾ ਹृਚ੍ਛਪਾਵਿਪ੍ਟਾ ਮੈਥੁਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਮੁਃ

ਫਿਰ, ਜੋ ਜੋੜੇ ਜਨਮ ਲਏ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਲ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮਿਲਣ ਵਿਚ ਲੱਗ ਪਏ।

ਤਤਃਪ੍ਰਭृਤਿ ਕਲ੍ਪੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਿਥੁਨੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਮਾਸੇ ਮਾਸੇਰ੍ਤ੍ਤਵਂ ਯਦ੍ਯਤ੍ਤਦਾਜ੍ਞਾਸਿਦ੍ਧਿ ਯੋषਿਤਾਤ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇਸ ਕਲਪ ਵਿਚ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਆਗਿਆ ਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰਭ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਨ ਸੁषੁਵੁਃ ਸੇਵਿਤੈਰਪਿ ਮੈਥੁਨੈਃ। ਆਯੁषੋऽਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਮਿਥੁਨਾਨ੍ਯੇਵ ਤੇ ਸਕृਤ੍

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਗਰਭ ਨਹੀਂ ਧਾਰਦੇ ਸਨ; ਸਿਰਫ਼ ਉਮਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਜੋੜੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਕੁਟਕਾਃ ਕੁਵਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮੁਮੂਰ੍षਿਤਾਃ। ਤਤਃਪ੍ਰਭृਤਿ ਕਲ੍ਪੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਿਥੁਨਾਨਾਂ ਹਿ ਸਮ੍ਭਵਃ

ਕੁਟਕ ਤੇ ਕੁਵਿਕ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇਸ ਕਲਪ ਵਿਚ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।