ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਰ੍ਲ੍ਲੋਕਸ੍ਥਿਤੈਰ੍ਦृष੍ਟਃ ਕਾਲਃ ਸੁਪ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਚ ਤੈਃ। ਸਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਯੇਹ੍ਯਾਸਨ੍ ਕਲ੍ਪੇऽਤੀਤੇ ਮਹਰ੍षਯਃ

ਮਹਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਤਿਆ ਆਦਿਕ ਸੱਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਏਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀषੁ ਰਾਤ੍ਰੀषੁ ਹ੍ਯਤੀ ਤਾਸੁ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਦृष੍ਟਵਨ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਹ੍ਯਨ੍ਯੇ ਸੁਪ੍ਤਂ ਕਾਲਂ ਮਹਰ੍षਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।

ਕਲ੍ਪਯਾਮਾਸ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਲੋ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਲਪ ਬਣਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ।

ਸ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਾਦਿषੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍

ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸਦਾ ਹੀ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਤਿਸਨ੍ਧਿਰ੍ਵਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ਕਲ੍ਪਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ। ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਾਤੀਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਗਵਸ੍ਥਾ ਬਭੂਵ ਯਾ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਕਲਪਾਂ—ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ—ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਲੜੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਹਾਲਤ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ।

ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ ਤੁ ਸਮਾਸੇਨ ਕਲ੍ਪੇ ਕਲ੍ਪੇ ਯਥਾ ਤਥਾ। ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਤੇ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਲ੍ਪਮੇਤਂ ਨਿਬੋਧਤ

ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਤੁਲ੍ਯਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਨੈਸ਼ਂ ਕਾਲਮੁਪਾਸ੍ਯ ਸਃ। ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਗਕਾਰਣਾਤ੍

ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਾਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਰਾਤ ਮੁਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਚਨਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਸਲਿਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾਯੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਦਾਚਰਤ੍। ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ

ਉਹ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਬਣ ਕੇ ਚਲਿਆ। ਉਸ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ ਜਿੰਦ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ।

ਜਲੇਨ ਸਮਨੁਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ। ਅਵਿਭਾਗੇਨ ਭੂਤੇषੁ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਸੁਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਚ

ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਕਸਾਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ,

ਨਿਸ਼ਾਯਾਮਿਵ ਖਦ੍ਯੋਤਃ ਪ੍ਰਾਵृਟ੍‌ਕਾਲੇ ਤਤਸ੍ਤਤਃ। ਤਦਾਕਾਸ਼ੇ ਚਰਨ੍ ਸੋऽਥ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ

ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜੁਗਨੂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਵੈਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯਾ ਹ੍ਯਪਾਯਨ੍ਤੁ ਮਾਰ੍ਗਮਾਣਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਲਿਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਂ ਮਹੀਮ੍

ਮੂਲ ਤੇ ਥਾਂ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਲੁਕਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ।

ਅਨੁਮਾਨਾਤ੍ਤੁ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਭੂਮੇਰੁਦ੍ਧਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਚਕਾਰਾਨ੍ਯਾਂ ਤਨੁਞ੍ਚੈਵ ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪਾਦਿषੁ ਸ੍ਮृਤਾਮ੍

ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਪਿਛਲੇ ਕਲਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।

ਸ ਤੁ ਰੂਪਂ ਵਰਾਹਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਵਾऽਪਃ ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਅਦ੍ਭਿਃ ਸਞ੍ਛਾਦਿਤਾਮੁਰ੍ਵੀਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯਾਥ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ

ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੂਰ (ਸੂਅਰ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਣਿਆ।

ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯੋਰ੍ਵੀਮਥਾਦ੍ਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਅਪਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਸ ਵਿਨ੍ਯਸਤ੍। ਸਾਮੁਦ੍ਰੀਸ੍ਤੁ ਸਮੁਦ੍ਰੇषੁ ਨਾਦੇਯੀਰ੍ਨਿਮ੍ਨਗਾਸ੍ਵਪਿ। ਪਾਰ੍ਥਿਵੀਸ੍ਤੁ ਸ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸੋऽਚਿਨੋਦ੍ਗਿਰੀਨ੍

ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ, ਫਿਰ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ: ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪ੍ਰਾਕ੍ਸਰ੍ਗੇ ਦਹ੍ਯਮਾਨੇ ਤੁ ਤਦਾ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾਗ੍ਨਿਨਾ। ਤੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪ੍ਰਲੀਨਾਸ੍ਤੇ ਪਰ੍ਵਤਾ ਭੁਵਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ

ਪਿਛਲੀ ਰਚਨਾ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸੰਹਾਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।

ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦੇਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾਯੁਨਾਪਸ੍ਤੁ ਸਂਹृਤਾਃ। ਨਿषਕ੍ਤਾ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰਾਸਂਸ੍ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰਾऽਚਲੋऽਭਵਤ੍

ਉਸ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਠੰਢ ਕਾਰਨ, ਹਵਾ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਠੋਸ ਬਣ ਗਈ।

ਸ੍ਕਨ੍ਨਾਚਲਤ੍ਵਾਦਚਲਾਃ ਪਰ੍ਵਭਿਃ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਗਿਰਯੋऽਦ੍ਭਿਰ੍ਨਿਗੀਰ੍ਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚਯਨਾਚ੍ਚ ਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯਾਃ

ਜਦ ਪਾਣੀ ਵਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਠੋਸ ਹੋ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਾਂ ਸਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਮਨ੍ਤਰ੍ਜ੍ਜਲਾਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਭਾਗਮਕਰੋਤ੍ ਪੁਨਃ

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਮੁੜ ਵੰਡ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਸ੍ਯਾ ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਸਪ੍ਤਸੁ। ਵਿषਮਾਣਿ ਸਮੀਕृਤ੍ਯ ਸ਼ਿਲਾਭਿਰਚਿਨੋਦ੍ਗਿਰੀਨ੍

ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਉਚੀ-ਨਿਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਬਣਾਏ।

ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਤੇषੁ ਵਰ੍षਾਣਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਤਾਵਨ੍ਤਃ ਪਰ੍ਵਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰ੍षਾਨ੍ਤੇ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਨਾਨ੍ਯਥਾ

ਉਹਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਚਾਲੀ ਇਲਾਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਚਾਲੀ ਪਹਾੜ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਪ੍ਤ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਮ੍। ਸਨ੍ਨਿਕृष੍ਟਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ, ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।

ਭੂਰਾਖ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਗ੍ਰਹੈਃ ਸਹ। ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਥਾਨਾਨੀਮਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭੂ ਨਾਮ ਧਰਤੀ, ਚਾਰ ਲੋਕ, ਚੰਨ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾਏ।

ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੈ ਹ੍ਯਸृਜਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਿਨਃ ਪੁਰਾ। ਆਪੋऽਗ੍ਰਿਃ ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਦਿਵਂ ਤਥਾ

ਇਸ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਅਸਮਾਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਡਿੱਠ ਤੱਤ ਬਣਾਏ।

ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਦਿਸ਼ਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਦੀਃ ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍। ਓषਧੀਨਾਂ ਤਥਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਵੀਰੁਧਾਮ੍

ਉਸ ਨੇ ਸੁਰਗ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜ, ਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖ-ਬੇਲੀਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਬਣਾਈ।

ਲਵਾਃ ਕਾष੍ਠਾਃ ਕਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਿਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍। ਅਰ੍ਦ੍ਧਮਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਮਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਅਯਨਾਬ੍ਦਯੁਗਾਨਿ ਚ

ਉਸ ਨੇ ਪਲ, ਘੜੀਆਂ, ਤਿਥੀਆਂ, ਸੰਧੀਆਂ, ਰਾਤ-ਦਿਨ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ, ਅਯਨ, ਸਾਲ ਤੇ ਯੁੱਗ—all ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗ ਬਣਾਏ।

ਸ੍ਥਾਨਾਭਿਮਾਨਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਚ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍। ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੈ ਯੁਗਾਵਸ੍ਥਾਂ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ

ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਤੇ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਾਇਆ। ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬਣਾਕੇ, ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਬਣਾਈ।

ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਂ ਚੈਵ ਤਥਾ ਯੁਗਮ੍। ਕਲ੍ਪਸ੍ਯਾਦੌ ਕृਤਯੁਗੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ਸੋऽਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ

ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿ—ਇਹ ਚਾਰ ਯੁੱਗ। ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜੀਵ ਬਣਾਏ।

ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾ ਯਾ ਮਯਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਪੂਰ੍ਵਕਾਲਂ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇ ਤੁ ਕਲ੍ਪੇ ਦਗ੍ਧਾਸ੍ਤਦਾऽਗ੍ਨਿਨਾ

ਜੋ ਜੀਵ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ, ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਕਲਪ ਖਤਮ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ।

ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਯਾਸ੍ਤਪੋਲੋਕਂ ਜਨਲੋਕਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ। ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗੇ ਬੀਜਾਰ੍ਥਂ ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ

ਜੋ ਤਪੋ ਲੋਕ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਰ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ, ਉਹ ਮੁੜ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਤੇ ਫਿਰ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਬੀਜ ਵਾਂਗ।