ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਧਿਪਤ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਤੇ ਵੈ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਤੁ ਤਤ੍ਸਮਾਃ। ਭਵਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਰੂਪੇਣ ਵਿषਯੇਣ ਚ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਰਾਜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਉਹ ਰੂਪ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਹ੍ਯਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਮਾਤ੍। ਆਨਨ੍ਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹ

ਉਥੇ ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਕਰਕੇ। ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਿਨਾऽਰ੍ਥੇਨ ਪ੍ਰਾਕृਤੇਨੈਵ ਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਨਾਨਾ ਤ੍ਵੇਨਾਭਿਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਤਦਾ ਤਤ੍ਕਾਲਭਾਵਿਨਃ

ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਵਰੂਪਤੋ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਜਾਗ੍ਰਤਃ। ਤਤ੍ਕਾਲਭਾਵਿ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ

ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੇ ਤੁ ਭੇਦਾਨਾਂ ਯੇषਾਂ ਭਿਨ੍ਨਾਭਿਸੂष੍ਮਣਾਮ੍। ਤੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਤਿਸृਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕਰਣਾਨਿ ਚ

ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੇ ਵੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਨਾਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍। ਵਿਨष੍ਟਸ੍ਵਾਧਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸ੍ਵੇਨ ਧਰ੍ਮੇਣ ਤਿष੍ਠਤਾਮ੍

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਕਦਾਰੀ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤੇ ਤੁਲ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਿਰਞ੍ਜਨਾਃ। ਪ੍ਰਕृਤੌ ਕਾਰਣਾਤੀਤਾਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ

ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਪੁਰੁषਾਵ੍ਯਵਹृਤਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਤੀਤਾ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਤੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤੇ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗੇ ਤੇषਾਂ ਵਾ ਕਾਰਣਂ ਪੁਨਃ। ਸਂਯੋਗੇ ਪ੍ਰਾਕृਤੇ ਤੇषਾਂ ਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾਮ੍

ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਤ੍ਰਾਪਵਰ੍ਗਿਣਾਂ ਤੇषਾਮਪੁਨਰ੍ਮਾਰ੍ਗਗਾਮਿਨਾਮ੍। ਅਭਾਵਃ ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨਾਮਰ੍ਚ੍ਚਿषਾਮਿਵ

ਇਥੇ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਈਆਂ ਲੌਆਂ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਗਤੇषੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਤ੍ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਸੁ। ਤੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਯੇ ਮਹਰ੍ਲ੍ਲੋਕਾਤ੍ਤਦਾ ਨਾਸਾਦਿਤਾ ਜਨਾਃ। ਤਚ੍ਛਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚੇਹ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਾਦ੍ਦੇਹਮੁਪਾਸਤੇ

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਮਹਰਲੋਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨ੍ਤਾ ਮਾਨੁषਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ। ਪਸ਼ਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਸਸਰੀਸृਪਾਃ

ਗੰਧਰਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਤੱਕ, ਮਨੁੱਖ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਰੁੱਖ-ਬੂਟੇ ਤੇ ਸਰਪ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ।

ਤਿष੍ਠਤ੍ਸੁ ਤੇषੁ ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਪृਥਿਵੀਤਲਵਾਸਿषੁ। ਸਹਸ੍ਰਂ ਯਤ੍ਤੁ ਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯੇਹ ਵਿਭਾਸਤੇ। ਤੇ ਸਪ੍ਤਰਸ਼੍ਮਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯੇਕੈਕੋ ਜਾਯਤੇ ਰਵਿਃ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤ ਕਿਰਣਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਸੂਰਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰਮੇਣੋਤ੍ਤਿष੍ਠਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਦਹਨ੍ਤ੍ਯੁਤ। ਜਙ੍ਗਮਾਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਚੈਵ ਨਦੀਃ ਸਂਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍। ਪੂਰ੍ਵੇ ਸ਼ੁष੍ਕਾ ਹ੍ਯਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਸੂਰ੍ਯੈਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਧੂਪਿਤਾਃ

ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਅਡੋਲ ਜੀਵ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਦਾ ਤੇ ਵਿਵਿਸ਼ੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਰ੍ਦ੍ਦਗ੍ਧਾਃ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ। ਜਙ੍ਗਮਾਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਾਸ੍ਤੁ ਵੈ

ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ, ਜਿਹੜੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਗ੍ਧਦੇਹਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਗਤਾਃ ਪਾਪਯੁਗਾਤ੍ਯਯੇ। ਯੋਨ੍ਯਾ ਤਯਾ ਹ੍ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਭਪਾਪਾਨੁਬਨ੍ਧਯਾ

ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਪੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਿਹੜੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਉਹ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੁਲ੍ਯਰੂਪਾ ਜਨੇ ਜਨਾਃ। ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਬਹੁਲਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਾਨਸੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ

ਫਿਰ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਉषਿਤ੍ਵਾ ਰਜਨੀਂ ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ। ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗੇ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸੀਪ੍ਰਜਾਃ

ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਨੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੰਤਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇषੁ ਜਨੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਾਸਿषੁ। ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧੇषੁ ਚ ਲੋਕੇषੁ ਤੇषੁ ਸੂਰ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਭਿਃ। ਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਪ੍ਲਾਵਿਤਾਯਾਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣੇष੍ਵਾਲਯੇषੁ ਚ

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕ ਸੱਤ ਸੂਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈ ਕੇ ਪਾਣੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਘਰ-ਵਾਸਤੇ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮੇਘਾਸ਼੍ਚ ਆਪਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ। ਵ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਯੇਕਾਰ੍ਣਵਤ੍ਵਂ ਹਿ ਸਲਿਲਾਖ੍ਯਾਸ੍ਤਦਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ

ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਬੱਦਲ, ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਪਾਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਆਗਤਾਗਤਿਕਂ ਤਦ੍ਵੈ ਯਦਾ ਤੁ ਸਲਿਲਂ ਬਹੁ। ਸਂਛਾਦ੍ਯੇਮਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਭੂਮਿਮਰ੍ਣਵਾਖ੍ਯਾ ਤਦਾ ਚ ਸਾ

ਉਹ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਭਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਭਾਨ੍ਤਿ ਭਾਸਨ੍ਤੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਦੀਪ੍ਤਿषੁ। ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਮਨੁਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਤਾਸਾਞ੍ਚਾਮ੍ਭੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ

ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੇ ਫੈਲਾਅ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਆਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

ਤਦਮ੍ਭਸ੍ਤਨੁਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਂ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਧਾਤੁਸ੍ਤਨੋਤਿਰ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰੇ ਤੇਨਾਮ੍ਭਸ੍ਤਨਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਉਹ ਪਾਣੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਰਮਿਤ੍ਯੇष ਸ਼ੀਘ੍ਰਨ੍ਤੁ ਨਿਪਾਤਃ ਕਵਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਨਰਾਃ

'ਅਰਮ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਹਨਿ। ਰਾਜਨ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਯਾਨ੍ਤਾਵਤ੍ਤਤ੍ ਸਲਿਲਾਤ੍ਮਨਾ

ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜਯੁਗ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਲਿਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟੇऽਗ੍ਨੌ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਤੇऽਨ੍ਧਕਾਰੇ ਨਿਰਾਲੋਕੇ ਸਮਨ੍ਤਤਃ

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

ਯੇਨੈਵਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਹੀਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਵਿਭਾਗਮਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਵੈ ਕਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ

ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਚਲਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ। ਤਦਾ ਸ ਭਵਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषੋ ਰੁਕ੍ਮਵਰ੍ਣੋ ਹ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਾਰਾਯਣਾਖ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸੁष੍ਵਾਪ ਸਲਿਲੇ ਤਦਾ

ਉਹ ਪੁਰਖ, ਜਿਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।