ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਯੁਗਾਖ੍ਯਾਨਾਮਪ੍ਯੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਧਯਃ। ਪਰਸ੍ਪਰਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਯੁਗੈਃ ਸਹ

ਮਨੁਆਂਤਰਾਂ ਤੇ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਵੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁਆਂਤਰਾਂ ਤੇ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।

ਉਕ੍ਤਾ ਯੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਨ ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪਾਃ ਸਮਾਸਤਃ। ਤੇषਾਂ ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋ ਹ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਯਃ ਪਰਃ। ਆਸੀਤ੍ ਕਲ੍ਪੋ ਵ੍ਯਤੀਤੋ ਵੈ ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਪਰਸ੍ਤੁ ਸਃ

ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਯੁੱਗ ਬਣਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਯੁੱਗ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯੇ ਭਵਿष੍ਯਾ ਯੇ ਕਲ੍ਪਾ ਅਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਾਦ੍ਗੁਣੀਕृਤਾਃ। ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਲ੍ਪੋऽਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ

ਹੋਰ ਯੁੱਗ, ਜੋ ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਆਉਣਗੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਅਰਧ ਤੋਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਃ ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧੇ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪਰ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਏਤਾਵਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਕਾਲਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਧ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਦੂਜਾ ਅਰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਗਾੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਤੁ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪੋऽਤੀਤਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਅਹੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੈਃ ਪੁਰਾ

ਇਸ ਕਲਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕਲਪ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਇਆ।

ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਕਲ੍ਪੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਾਹਕਾਲੇ ਹ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤੇ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਲ੍ਪੇ ਤਦਾ ਦੇਵਾ ਆਸਨ੍ਵੈਮਾਨਿਕਾਸ੍ਤੁ ਯੇ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਲਪ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਤਾਰਾਸ੍ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵੈਤਾਃ ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸੁਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍

ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਠਾਈ ਕੋਟੀਆਂ ਨੇਕ ਰੂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਤਥੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸੁ ਵੈ ਤਥਾ। ਤ੍ਰੀਣਿ ਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨ੍ਯਾਸਨ੍ ਕੋਟ੍ਯਾਦ੍ਵਿਨਵਤਿਸ੍ਤਥਾ। ਅष੍ਟਾਧਿਕਾਃ ਸਪ੍ਤਸ਼ਤਾਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਪੁਰਾ

ਹਰ ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕਰੋੜ ਵਧ ਕੇ, ਤੇ ਸੱਤ ਸੌ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਵੀ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਵੈਮਾਨਿਕਾਨਾਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪੇऽਤੀਤੇ ਤੁ ਯੇऽਭਵਨ੍। ਏਕੈਕਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਕਲ੍ਪੇ ਵੈ ਦੇਵਾ ਵੈਮਾਨਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਪਿਛਲੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਥ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਾਸਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸੁ ਵੈ ਦਿਵਿ। ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚੈਵ ਮੁਨਯੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ

ਫਿਰ ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੂ ਵੀ ਹੋਏ।

ਤੇषਾਮਨੁਚਰਾ ਯੇ ਚ ਮਨੁਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਿਭਿਰੀਡ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਤੁ ਯੇ ਸੁਰਾਃ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਯੇਹ੍ਯਾਸਨ੍ ਦੇਵਲੋਕੇ ਦਿਵੌਕਸਃ

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਨਾਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਜੋ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।

ਤੇ ਤੈਃ ਸਂਯੋਜਕੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕਲਨੇ ਤਥਾ। ਤੁਲ੍ਯਨਿष੍ਠਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਹ੍ਯਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵੇ

ਜਦੋਂ ਜੋੜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

ਤਤਸ੍ਤੇऽਵਸ਼੍ਯਭਾਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰ੍ਯਾਯਮਾਤ੍ਮਨਃ। ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਾਸਿਨੋ ਦੇਵਾਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਹ੍ਯੁਪਪ੍ਲਵੇ

ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਅਟੱਲ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਗਾੜ ਆਉਣ ਲੱਗਾ, ਤਦ—

ਤੇऽਨੌਤ੍ਸੁਕ੍ਯਵਿषਾਦੇਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਭਾਵਤਃ। ਮਹਰ੍ਲ੍ਲੋਕਾਯ ਸਂਵਿਗ੍ਨਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਦਧਿਰੇ ਮਤਿਮ੍

ਉਹ ਨਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਨਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਮਹਰ ਲੋਕ ਵੱਲ ਲਾ ਲਿਆ।

ਤੇ ਯੁਕ੍ਤਾ ਉਪਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਹਸਿਸ੍ਥੈਃ ਸ਼ਰੀਰਕੈਃ। ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਬਹੁਲਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਾਨਸੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ

ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤੈਃ ਕਲ੍ਪ ਵਾਸਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਮਹਾਨਾਸਾਦਿਤਸ੍ਤੁ ਯੈਃ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯੈਸ੍ਤਦ੍ਭਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚਾਪਰੈਰ੍ਜ੍ਜਨੈਃ

ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਲਪ ਭਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਭਗਤ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ।

ਮਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤੇ ਮਹਰ੍ਲ੍ਲੋਕਂ ਦੇਵਸਙ੍ਘਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਤਤਸ੍ਤੇ ਜਨਲੋਕਾਯ ਸੋ ਦ੍ਵੇਗਾ ਦਧਿਰੇ ਮਤਿਮ੍

ਮਹਰ ਲੋਕ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਚੌਦਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਫਿਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜਨ ਲੋਕ ਵੱਲ ਮਨ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਬਹੁਲਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਾਨਸੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਤੈਃ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਭਿਃ ਸਾਂਰ੍ਦ੍ਧ ਮਹਾਨਾਸਾਦਿਤਸ੍ਤੁ ਯੈਃ

ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹਨ, ਮਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਕਲਪ ਭਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਦਸ਼ਕृਤ੍ਵ ਇਵਾਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਪਃ। ਤਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਦਸ਼ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵੈ ਪੁਨਃ। ਏਤੇਨ ਕ੍ਰਮਯੋਗੇਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਨਿਵਾਸਿਨਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਤਪ ਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਦੱਸ ਕਲਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਕਲਪ ਵਾਸੀ ਉੱਚੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਦੇਵਯੁਗਾਨਾਨ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਰਸ੍ਪਰਾਤ੍। ਗਤਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਵੈ ਅਪਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨੀਂ ਗਤਿਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵ ਯੁਗ ਇਕ ਦੂਜੇ ਪਿੱਛੋਂ ਲੰਘ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

ਆਧਿਪਤ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਤੇ ਵੈ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਤੁ ਤਤ੍ਸਮਾਃ। ਭਵਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਰੂਪੇਣ ਵਿषਯੇਣ ਚ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਰਾਜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਉਹ ਰੂਪ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਹ੍ਯਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਮਾਤ੍। ਆਨਨ੍ਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹ

ਉਥੇ ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਕਰਕੇ। ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਿਨਾऽਰ੍ਥੇਨ ਪ੍ਰਾਕृਤੇਨੈਵ ਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਨਾਨਾ ਤ੍ਵੇਨਾਭਿਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਤਦਾ ਤਤ੍ਕਾਲਭਾਵਿਨਃ

ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਵਰੂਪਤੋ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਜਾਗ੍ਰਤਃ। ਤਤ੍ਕਾਲਭਾਵਿ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ

ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੇ ਤੁ ਭੇਦਾਨਾਂ ਯੇषਾਂ ਭਿਨ੍ਨਾਭਿਸੂष੍ਮਣਾਮ੍। ਤੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਤਿਸृਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕਰਣਾਨਿ ਚ

ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੇ ਵੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਨਾਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍। ਵਿਨष੍ਟਸ੍ਵਾਧਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸ੍ਵੇਨ ਧਰ੍ਮੇਣ ਤਿष੍ਠਤਾਮ੍

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਕਦਾਰੀ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤੇ ਤੁਲ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਿਰਞ੍ਜਨਾਃ। ਪ੍ਰਕृਤੌ ਕਾਰਣਾਤੀਤਾਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ

ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਪੁਰੁषਾਵ੍ਯਵਹृਤਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਤੀਤਾ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਤੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤੇ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗੇ ਤੇषਾਂ ਵਾ ਕਾਰਣਂ ਪੁਨਃ। ਸਂਯੋਗੇ ਪ੍ਰਾਕृਤੇ ਤੇषਾਂ ਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾਮ੍

ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।