ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਿਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਨੁष੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸਹਧਰ੍ਮ੍ਮਿਣਃ। ਇਤ੍ਯੇष ਤੇਜਸਃ ਸਰ੍ਗੋ ਹ੍ਯਰ੍ਵ੍ਵਾਕ੍ਸ੍ਰੋਤਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੇਠਾਂ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਮੋऽਨੁਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਸ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ। ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੇਣ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਤੁष੍ਟ੍ਯਾ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤਥੈਵ ਚ। ਵਿਵृਤ੍ਤਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਞ੍ਚ ਤੇऽਰ੍ਥਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ

ਪੰਜਵੀਂ ਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਉਲਟਣ ਨਾਲ, ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਭੂਤਾਦਿਕਾਨਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ षष੍ਠਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੇਣ ਭੂਤਾਦਿਰਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ

ਭੂਤ ਆਦਿ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਰਚਨਾ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਲਟਣ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ, ਭੂਤ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਥਮੋ ਮਹਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਮਹਤਸ੍ਤੁ ਸਃ। ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਭੂਤਸਰ੍ਗਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ

ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਈ ਸਮਝੋ। ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਗ ਐਨ੍ਦ੍ਰਿਯ ਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਇਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸਮ੍ਭੂਤੋ ਭੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਃ

ਤੀਜੀ ਰਚਨਾ ਵੈਕਾਰਿਕ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਰਚਨਾ, ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।

ਮੁਖ੍ਯਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਮੁਖ੍ਯਾ ਵੈ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ਸੋਤਾਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸਰ੍ਗਸ੍ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਃ ਸ ਪਞ੍ਚਮਃ

ਚੌਥੀ ਰਚਨਾ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਜੀਵ ਅਡੋਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੀ ਰਚਨਾ ਪਾਸੇ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜਵੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਤਥੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਸ੍ਰੋਤਸਾਂ षष੍ਠੋ ਦੇਵਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤਥਾਰ੍ਵਾਕ੍ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸਰ੍ਗਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਸ ਤੁ ਮਾਨੁषਃ

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਛੇਵੀਂ ਰਚਨਾ ਉੱਤੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵ ਰਚਨਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਰਚਨਾ ਮਨੁੱਖੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅष੍ਟਮੋऽਨੁਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਸ੍ਤਾਮਸਸ੍ਤੁ ਸਃ। ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਵੈਕृਤਾਃ ਸਰ੍ਗਾਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਅੱਠਵੀਂ ਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਨੇਕਤਾ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਵੈਕृਤਸ਼੍ਚੈਵ ਕੌਮਾਰੋ ਨਵਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪ੍ਰਾਕृਤਾਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯਃ ਸਰ੍ਗਾਃ ਕृਤਾਸ੍ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵ੍ਵਕਾਃ

ਨੌਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤੇ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਦੋਵੇਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੌਮਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ षਟ੍ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਵਿਸ੍ਤਰਾਨੁਗ੍ਰਹਂ ਸਰ੍ਗਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਬੋਧਤ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਛੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਕਿਰਪਾ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾਵਾਸ੍ਥਿਤਃ ਸੋऽਥ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ। ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਤੁष੍ਟ੍ਯਾ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤਥੈਵ ਚ

ਉਹ ਰਚਨਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਉਲਟਣ, ਤਾਕਤ, ਸੰਤੋਖ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ।

ਸ੍ਥਾਵਰੇषੁ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿषੁ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਾ। ਸਿਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਨੁष੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤੁष੍ਟਿਰ੍ਦ੍ਦੇਵੇषੁ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ

ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਟਣ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੋਖ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵੈਕृਤਾਸ਼੍ਚ ਨਵ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਸਰ੍ਗਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਸ੍ਯਾਥ ਪ੍ਰਕਾਰਾ ਬਹਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਨੌਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਤੇ ਬਦਲੀ ਹੋਈ, ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਰੇ ਸਸਰ੍ਜ੍ਜ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਾਨਸਾਨਾਤ੍ਮਨਃ ਸਮਾਨ੍। ਸਨਨ੍ਦਨਞ੍ਚ ਸਨਕਂ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਚ ਸਨਾਤਨਮ੍

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਉਸ ਵਰਗੇ ਹੀ ਸਨ: ਸਨੰਦਨ, ਸਨਕ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਨਾਤਨ।

ਵਿਜ੍ਞਾਨੇਨ ਨਿਵृਤ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਵੈਵਰ੍ਤੇਨ ਮਹੌਜਸਃ। ਸਂਬੁਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਨਾਤ੍ਵਾਦਪਵਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋऽਪਿਤੇ। ਅਸृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਂ ਗਤਾਃ ਪੁਨਃ

ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ, ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ। ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁੜ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

ਤਦਾ ਤੇषੁ ਵ੍ਯਤੀਤੇषੁ ਤਦਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਸਾਧਕਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਨ੍। ਮਾਨਸਾਨਸृਜਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪੁਨਃ ਸ੍ਥਾਨਾਭਿਮਾਨਿਨਃ। ਆਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਾਵਸ੍ਥਾਨ੍ਨਾਮਤਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵ ਪੁਰਾਣੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਤੋਂ ਬਣੇ। ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ।

ਆਪੋऽਗ੍ਨਿਃ ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਦਿਸ਼ਸ੍ਤਥਾ। ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਦਿਵਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਦਾਨ੍ ਸ਼ੈਲਾਨ੍ ਵਨਸ੍ਪਤੀਨ੍

ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਵਰਗ, ਅਸਮਾਨ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ—

ਓषਧੀਨਾਂ ਤਥਾਤ੍ਮਾਨੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਵੀਰੁਧਾਮ੍। ਲਵਾਃ ਕਾष੍ਠਾਃ ਕਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਃ ਸਨ੍ਧਿਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਃ

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਜੜ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬੇਲੀਆਂ ਦੀ ਜੜ, ਪਲ, ਲੱਕੜ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗ, ਮੁਹੂਰਤ, ਜੋੜ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ—

ਅਰ੍ਦ੍ਧਮਾਸਾਸ਼੍ਚ ਮਾਸਾਸ਼੍ਚ ਅਯਨਾਬ੍ਦਯੁਗਾਨਿ ਚ। ਸ੍ਥਾਨਾਭਿਮਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨਾਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਅੱਧੇ ਮਹੀਨੇ, ਮਹੀਨੇ, ਅਯਨ, ਸਾਲ ਤੇ ਯੁੱਗ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਕ੍ਰਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਂਪ੍ਰਸੂਤਾਸ੍ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਭਾਗੈਃ। ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਰ੍ਵੋਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਰ੍ਣਾ ਗਾਤ੍ਰਤਃ ਸਂਪ੍ਰਸੂਤਾਃ

ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਛੱਤਰੀ, ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਰਗ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ।

ਨਾਰਾਯਣਃ ਪਰੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦਣ੍ਡਮਵ੍ਯਕ੍ਤਸਮ੍ਭਵਮ੍। ਅਣ੍ਡਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਾਸ੍ਤੇਨ ਕृਤਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍

ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਅੰਡ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਅੰਡ ਤੋਂ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਲੋਕ ਬਣਾਏ।

ਏष ਵਃ ਕਥਿਤਃ ਪਾਦਃ ਸਮਾਸਾਨ੍ਨ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍। ਅਨੇਨਾਦ੍ਯੇਨ ਪਾਦੇਨ ਪੁਰਾਣਂ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍

ਇਹ ਭਾਗ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਇਹ ਸਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਥਮਃ ਪਾਦਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ। ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਂਹृष੍ਟਮਨਾਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪੇਯਃ ਸਨਾਤਨਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ, ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਸ਼ਯਪ ਵੰਸ਼ੀ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ।

ਸਮ੍ਬੋਧ੍ਯ ਸੂਤਂ ਵਚਸਾ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਾਥੋਤ੍ਤਰਾਂ ਕਥਾਮ੍। ਅਤਃਪ੍ਰਭृਤਿ ਕਲ੍ਪਜ੍ਞ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਨਃ

ਉਸ ਨੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਕੇ ਅਗਲੀ ਕਹਾਣੀ ਪੁੱਛੀ: 'ਹੁਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਜੋ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੱਸੋ।'

ਸਮਤੀਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਚੋਭਯੋਃ। ਕਲ੍ਪਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਰ੍ਯਤਸ੍ਤਯੋਃ। ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਃ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਕੁਸ਼ਲੋ ਹ੍ਯਸਿ

ਪਿਛਲੇ ਯੁੱਗ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਸਮਾਂ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕੀ ਜੋੜ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਜਾਣੂ ਹੋ।

ਅਤ੍ਰ ਵੋऽਹਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਞ੍ਚ ਯਸ੍ਤਯੋਃ। ਸਮਤੀਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਚੋਭਯੋਃ

ਇਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ—ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ—ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਜੋੜ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਕਲ੍ਪੇषੁ ਯੇषੁ ਯਾਨਿ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ। ਯਸ਼੍ਚਾਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਕਲ੍ਪੋ ਵਾਰਾਹਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਃ ਸ਼ੁਭਃ

ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਮਨੁਆਂਤਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਾਹ ਯੁੱਗ ਹੈ—

ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਲ੍ਪਾਚ੍ਚ ਯਃ ਕਲ੍ਪਃ ਪੂਰ੍ਵੋऽਤੀਤਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਤਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਯ ਚ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ

ਇਸ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਯੁੱਗ ਸੀ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਸ ਯੁੱਗ ਤੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹृਤੇ ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪੇ ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਂ ਚ ਤਤ੍ਰ ਵੈ। ਅਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਕਲ੍ਪੋ ਜਨਾਲ੍ਲੋਕਾਤ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ

ਜਦ ਪਿਛਲਾ ਯੁੱਗ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਨਵਾਂ ਯੁੱਗ ਫਿਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।