ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਦਿਤ੍ਯਸਂਜ੍ਞਃ ਕਪਿਲਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਰਜੋऽਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ। ਹਿਰਣ੍ਯਮਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭੋऽਭੂਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਗਰ੍ਭਜਃ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਃ ਸ ਪੁਰਾਣੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ

ਉਹ ਆਦਿਤਯ, ਕਪਿਲ ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵੋ ਨਿਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਲੋ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਜਸ੍ਤੁ ਯਃ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਤੁਮਪਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ

ਸੁਤੰਤਰਤਾਪੂਰਕ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਪਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਕਲ੍ਪਸਂਖ੍ਯਾਨਿਵृਤ੍ਤੇਸ੍ਤੁ ਪਰਾਖ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤਾਵਚ੍ਛੇषੋऽਸ੍ਯ ਕਾਲੋऽਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸृਜ੍ਯਤੇ

ਜਦੋਂ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਘੜੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੋਟਿਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਅਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਵੈ। ਸਮਤੀਤਾਨਿ ਕਲ੍ਪਾਨਾਨ੍ਤਾਵਚ੍ਛੇषਾਃ ਪਰਾਸ੍ਤੁ ਯੇ

ਕੋਟੀਆਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਜੋ ਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਜੇ ਆਉਣੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਕਲ੍ਪੋ ਵਾਰਾਹਨ੍ਤਂ ਨਿਬੋਧਤ। ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਲ੍ਪੋऽਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ

ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵਰਾਹ ਕਲਪ, ਜੋ ਹੁਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਪ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲਏ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਨਵਃ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਅਤੀਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਾ ਯੇ ਚ ਵੈ ਪੁਨਃ

ਇਸ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਇੰਭੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਕੁਝ ਪਿਛਲੇ, ਕੁਝ ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਕੁਝ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ।

ਤੈਰਿਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਪੂਰ੍ਣਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਾ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰੈਃ। ਪ੍ਰਜਾਭਿਸ੍ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍

ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੂਆਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੱਤਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਸੁਣੋ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਣ ਚੈਕੇਨ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵੈ। ਭਵਿष੍ਯਾਣਿ ਭਵਿष੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਃ ਕਲ੍ਪੇਨ ਚੈਵ ਹ

ਹਰ ਇਕ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਵਿਚਲੇ ਸਮੇਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਇਕ ਕਲਪ ਪਿੱਛੋਂ ਦੂਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤੀਤਾਨਿ ਚ ਕਲ੍ਪਾਨਿ ਸੋਦਕਾਨਿ ਸਹਾਨ੍ਵਯੈਃ। ਅਨਾਗਤੇषੁ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਤਰ੍ਕ੍ਕਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨਤਾ

ਜਿਹੜੇ ਕਲਪ ਲੰਘ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਲ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਅਜੇ ਆਉਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ—ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਣ।

ਆਪੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨੇਃ ਸਮਭਵਨ੍ਨष੍ਟੇऽਗ੍ਨੌ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ। ਸਾਨ੍ਤਰਾਲੈਕਲੀਨੇऽਸ੍ਮਾਨ੍ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ

ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਤੇ ਥਿਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਹੋਇਆ।

ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਯਤ ਕਿਞ੍ਚਨ। ਤਦਾ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਕੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਥੇ ਸਨ।

ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषੋ ਰੁਕ੍ਮਵਰ੍ਣੋऽਹ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਾਰਾਯਣਾਖ੍ਯਃ ਸ ਸੁष੍ਵਾਪ ਸਲਿਲੇ ਤਦਾ

ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਰੇਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਲੋਕਮੁਦੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਃ। ਇਮਂ ਚੋਦਾਹਰਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਤਿ

ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਤਗੁਣ ਵਧ ਗਿਆ, ਉਹ ਜਾਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਵੇਖਿਆ। ਇੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪੋ ਨਾਰਾ ਵੈ ਤਨਵ ਇਤ੍ਯਪਾਂ ਨਾਮ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮਃ। ਅਪ੍ਸੁ ਸ਼ੇਤੇ ਚ ਯਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਨ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 'ਨਰ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੁਲ੍ਯਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਨੈਸ਼ਂ ਕਾਲਮੁਪਾਸ੍ਯ ਸਃ। ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਗਕਾਰਣਾਤ੍

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਾਤ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੰਘਾ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਸਲਿਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾਯੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਦਾਚਰਤ੍। ਨਿਸ਼ਾਯਾਮਿਵ ਖਦ੍ਯੋਤਃ ਪ੍ਰਾਵृਟ੍‌ਕਾਲੇ ਤਤਸ੍ਤਤਃ

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਬਣ ਕੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਜੁਗਨੂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਲਿਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਂ ਮਹੀਮ੍। ਅਨੁਮਾਨਾਦਸਂਮੂਢੋ ਭੂਮੇਰੁਦ੍ਧਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ

ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਉਭਾਰਨਾ ਹੈ।

ਅਕਰੋਤ੍ ਸ ਤਨੁਂ ਤ੍ਵਨ੍ਯਾਂ ਕਲ੍ਪਾਦਿषੁ ਯਥਾ ਪੁਰਾ। ਤਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਮਨਸਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਰੂਪਮਚਿਨ੍ਤਯਤ੍

ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਲਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਸੋਚਿਆ।

ਸਲਿਲੇਨਾਪ੍ਲੁਤਾਂ ਭੂਮਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਤੁ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਕਿਨ੍ਨੁ ਰੂਪਂ ਮਹਤ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਉਦ੍ਧਰੇਯਮਹਂ ਮਹੀਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ—'ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਭਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?'

ਜਲਕ੍ਰੀਡਾਸੁ ਰੁਚਿਰਂ ਵਾਰਾਹਂ ਰੂਪਮਸ੍ਮਰਤ੍। ਅਧृष੍ਯਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਵਾਙ੍ਮਯਂ ਧਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍

ਉਸਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਸੋਹਣਾ ਸੂਰ ਰੂਪ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਬਚਨ ਰੂਪ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਂਰ੍ਣ ਸ਼ਤਯੋਜਨਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮ੍। ਨੀਲਮੇਘਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਮੇਘਸ੍ਤਨਿਤਨਿਃਸ੍ਵਨਮ੍

ਉਹ ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ, ਸੌ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ, ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗੱਜਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਮਹਾਪਰ੍ਵ੍ਵਤਵਰ੍ष੍ਮਾਣਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੋਗ੍ਰਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣਮ੍। ਵਿਦ੍ਯੁਦਗ੍ਨਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਮਾਦਿਤ੍ਯਸਮਤੇਜਸਮ੍

ਉਹ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਅੱਖਾਂ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਪੀਨਵृਤ੍ਤਾਯਤਸ੍ਕਨ੍ਧਂ ਸਿਂਹਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਗਾਮਿਨਮ੍। ਪੀਨੋਨ੍ਨਤਕਟੀਦੇਸ਼ਂ ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍

ਉਸਦੇ ਮੋਟੇ, ਗੋਲ ਤੇ ਚੌੜੇ ਮੋਢੇ ਸਨ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਦਿਲੇਰੀ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਕਮਰ ਮੋਟੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਸੁਹਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਰੂਪਮਾਸ੍ਥਾਯ ਵਿਪੁਲਂ ਵਾਰਾਹਮਮਿਤਂ ਹਰਿਃ। ਪृਥਿਵ੍ਯੁਦ੍ਧਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਰਸਾਤਲਮ੍

ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਣਮਾਪ ਬੰਨ੍ਹ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਸ ਵੇਦਵਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰष੍ਟਾ ਕ੍ਰਤੁਵਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚਿਤੀਮੁਖਃ। ਅਗ੍ਨਿਜਿਹ੍ਵੋ ਦਰ੍ਭਰੋਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ੀਰ੍षੋ ਮਹਾਤਪਾਃ

ਉਹ ਵੇਦਿਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ, ਯਗਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ, ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਜੀਭ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਵਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗਾ ਸਿਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਧਰੋ ਵੇਦਾਙ੍ਗਸ਼੍ਰੁਤਿਭੂषਣਃ। ਆਜ੍ਯਨਾਸਃ ਸ੍ਰੁਵਤੁਣ੍ਡਃ ਸਾਮਘੋषਸ੍ਵਨੋ ਮਹਾਨ੍

ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੱਕ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੁੰਢ ਹਵਨ ਚਮਚੀ ਵਰਗੀ, ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਗੀਤ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।

ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਮਯਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਧਰ੍ਮ੍ਮਵਿਕ੍ਰਮਸਂਸ੍ਥਿਤਃ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਰਤੋ ਘੋਰਃ ਪਸ਼ੁਜਾਨੁਰ੍ਮਹਾਕृਤਿ

ਉਹ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾਰ, ਧਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਪਰ ਦਇਆਲੂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਗਾਤ੍ਰੋ ਹੋਮਲਿਙ੍ਗਃ ਸ੍ਥਾਨਬੀਜੋ ਮਹੌषਧਿਃ। ਵੇਦ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਫਿਗਾਜ੍ਯਸ੍ਪृਕ੍ ਸੋਮਸ਼ੋਣਿਤਃ

ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਯਗ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਥਿਰਤਾ ਦਾ ਬੀਜ, ਵੱਡੀ ਜੜੀਬੂਟੀ, ਯਗ ਮੰਡਪ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਮੰਤਰ ਉਸਦੇ ਪਿੱਠ, ਘੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ, ਸੋਮ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ।

- ਪਾ.ਭੇ. ਵੇਦਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਹਵਿਰ੍ਗਨ੍ਧੋ ਹਵ੍ਯਕਵ੍ਯਾਤਿਵੇਗਵਾਨ੍। ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਂਸ਼ਕਾਯੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ਨਾਨਾਦੀਕ੍ਸ਼ਾਭਿਰਨ੍ਵਿਤਃ

ਉਸਦੇ ਮੋਢੇ ਵੇਦ ਸਨ, ਸੁਗੰਧ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਵਰਗੀ, ਹਵਨ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼, ਸਰੀਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦীক্ষਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।