ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਦਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਦਾਦਤ੍ਤੇ ਯਚ੍ਚਾਸ੍ਤਿ ਵਿषਯਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਤਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਭਾਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ

ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ, ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਹਾਲਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ऋषਿਃ ਸਰ੍ਵਗਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਾਦ੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਾਤ੍

ਉਹ ਸਾਰੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਗਵਾਨ੍ ਭਗਸਦ੍ਭਾਵਾਦ੍ਰਾਗੋ ਰਾਗਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍। ਪਰਸ਼੍ਚ ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤਤ੍ਵਾਦਵਨਾਦੋਮਿਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਇਸ ਲਈ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਭਾਗ ਹੈ। ਰਾਗ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੋਹ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰਸ਼ੂ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਅਵਨਾਦ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤਸ੍ਤਤਃ। ਨਰਾਣਾਮਯਨਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਨ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਵਜ੍ਞ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਸृਜਤੇ ਗ੍ਰਸਤੇ ਚੈਵ ਵੀਕ੍ਸ਼ਤੇ ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤੁ ਯਤ੍। ਅਗ੍ਰੇ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਃ ਸ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ

ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਤੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਆਦਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਦਿਤੇਵੋऽਸਾਵਜਾਤਤ੍ਵਾਦਜਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਦਿਤੇਯਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਜਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵੇषੁ ਚ ਮਹਾਨ੍ ਦੇਵੋ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਲੋਕਾਨਾਮਵਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਹਕਮ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ਼ਵਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਬृਹਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ੍ਮृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭੂਤਤ੍ਵਾਦ੍ਭੂਤ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਵਿਭੁਃ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਯਤਃ

ਉਸ ਦੀ ਵੱਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭੂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਭੂ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਰ੍ਯਨੁਸ਼ੇਤੇ ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ। ਨੋਤ੍ਪਾਦਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰਿਤਿ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ

ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਰੀਰ-ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਖ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪ ਉਪਜਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਜ੍ਯਤ੍ਵਾਦੁਚ੍ਯਤੇ ਯਜ੍ਞਃ ਕਵਿਰ੍ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍। ਕ੍ਰਮਣਃ ਕ੍ਰਮਣੀਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਰ੍ਣਕਸ੍ਯਾਭਿਪਾਲਨਾਤ੍

ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਕਵੀ, ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਕਰਕੇ ਕਰਮਣ ਤੇ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਵਰਣਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਦਿਤ੍ਯਸਂਜ੍ਞਃ ਕਪਿਲਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਰਜੋऽਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ। ਹਿਰਣ੍ਯਮਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭੋऽਭੂਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਗਰ੍ਭਜਃ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਃ ਸ ਪੁਰਾਣੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ

ਉਹ ਆਦਿਤਯ, ਕਪਿਲ ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵੋ ਨਿਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਲੋ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਜਸ੍ਤੁ ਯਃ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਤੁਮਪਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ

ਸੁਤੰਤਰਤਾਪੂਰਕ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਪਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਕਲ੍ਪਸਂਖ੍ਯਾਨਿਵृਤ੍ਤੇਸ੍ਤੁ ਪਰਾਖ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤਾਵਚ੍ਛੇषੋऽਸ੍ਯ ਕਾਲੋऽਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸृਜ੍ਯਤੇ

ਜਦੋਂ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਘੜੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੋਟਿਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਅਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਵੈ। ਸਮਤੀਤਾਨਿ ਕਲ੍ਪਾਨਾਨ੍ਤਾਵਚ੍ਛੇषਾਃ ਪਰਾਸ੍ਤੁ ਯੇ

ਕੋਟੀਆਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਜੋ ਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਜੇ ਆਉਣੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਕਲ੍ਪੋ ਵਾਰਾਹਨ੍ਤਂ ਨਿਬੋਧਤ। ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਲ੍ਪੋऽਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ

ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵਰਾਹ ਕਲਪ, ਜੋ ਹੁਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਪ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲਏ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਨਵਃ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਅਤੀਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਾ ਯੇ ਚ ਵੈ ਪੁਨਃ

ਇਸ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਇੰਭੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਕੁਝ ਪਿਛਲੇ, ਕੁਝ ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਕੁਝ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ।

ਤੈਰਿਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਪੂਰ੍ਣਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਾ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰੈਃ। ਪ੍ਰਜਾਭਿਸ੍ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍

ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੂਆਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੱਤਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਸੁਣੋ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਣ ਚੈਕੇਨ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵੈ। ਭਵਿष੍ਯਾਣਿ ਭਵਿष੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਃ ਕਲ੍ਪੇਨ ਚੈਵ ਹ

ਹਰ ਇਕ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਵਿਚਲੇ ਸਮੇਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਇਕ ਕਲਪ ਪਿੱਛੋਂ ਦੂਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤੀਤਾਨਿ ਚ ਕਲ੍ਪਾਨਿ ਸੋਦਕਾਨਿ ਸਹਾਨ੍ਵਯੈਃ। ਅਨਾਗਤੇषੁ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਤਰ੍ਕ੍ਕਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨਤਾ

ਜਿਹੜੇ ਕਲਪ ਲੰਘ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਲ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਅਜੇ ਆਉਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ—ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਣ।

ਆਪੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨੇਃ ਸਮਭਵਨ੍ਨष੍ਟੇऽਗ੍ਨੌ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ। ਸਾਨ੍ਤਰਾਲੈਕਲੀਨੇऽਸ੍ਮਾਨ੍ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ

ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਤੇ ਥਿਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਹੋਇਆ।

ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਯਤ ਕਿਞ੍ਚਨ। ਤਦਾ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਕੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਥੇ ਸਨ।

ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषੋ ਰੁਕ੍ਮਵਰ੍ਣੋऽਹ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਾਰਾਯਣਾਖ੍ਯਃ ਸ ਸੁष੍ਵਾਪ ਸਲਿਲੇ ਤਦਾ

ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਰੇਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਲੋਕਮੁਦੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਃ। ਇਮਂ ਚੋਦਾਹਰਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਤਿ

ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਤਗੁਣ ਵਧ ਗਿਆ, ਉਹ ਜਾਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਵੇਖਿਆ। ਇੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪੋ ਨਾਰਾ ਵੈ ਤਨਵ ਇਤ੍ਯਪਾਂ ਨਾਮ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮਃ। ਅਪ੍ਸੁ ਸ਼ੇਤੇ ਚ ਯਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਨ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 'ਨਰ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੁਲ੍ਯਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਨੈਸ਼ਂ ਕਾਲਮੁਪਾਸ੍ਯ ਸਃ। ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਗਕਾਰਣਾਤ੍

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਾਤ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੰਘਾ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਸਲਿਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾਯੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਦਾਚਰਤ੍। ਨਿਸ਼ਾਯਾਮਿਵ ਖਦ੍ਯੋਤਃ ਪ੍ਰਾਵृਟ੍‌ਕਾਲੇ ਤਤਸ੍ਤਤਃ

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਬਣ ਕੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਜੁਗਨੂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਲਿਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਂ ਮਹੀਮ੍। ਅਨੁਮਾਨਾਦਸਂਮੂਢੋ ਭੂਮੇਰੁਦ੍ਧਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ

ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਉਭਾਰਨਾ ਹੈ।

ਅਕਰੋਤ੍ ਸ ਤਨੁਂ ਤ੍ਵਨ੍ਯਾਂ ਕਲ੍ਪਾਦਿषੁ ਯਥਾ ਪੁਰਾ। ਤਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਮਨਸਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਰੂਪਮਚਿਨ੍ਤਯਤ੍

ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਲਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਸੋਚਿਆ।

ਸਲਿਲੇਨਾਪ੍ਲੁਤਾਂ ਭੂਮਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਤੁ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਕਿਨ੍ਨੁ ਰੂਪਂ ਮਹਤ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਉਦ੍ਧਰੇਯਮਹਂ ਮਹੀਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ—'ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਭਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?'