ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤੇਜਸਾ ਪ੍ਰਥਮਨੋ ਧੀਮਾਨਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ। ਸ ਵੈ ਸ਼ਰੀਰੀ ਪ੍ਰਥਮਃ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ

ਉਹ ਅਣਪਛਾਤਾ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਪ੍ਰਤੀਘੇਨ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਚ ਸੋऽਨ੍ਵਿਤਃ। ਧਰ੍ਮੇਣ ਚਾਪ੍ਰਤੀਘੇਨ ਵੈਰਾਗ੍ਯੇਣ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ

ਉਹ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਗਿਆਨ, ਸਰਬਸੱਤਾ, ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਘਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਧਰ੍ਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕृਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਜਜ੍ਞੇऽਭਿਮਾਨਿਨਃ

ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਰਬਸੱਤਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਬੁੱਧੀ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹੈ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਮਨਸਾ ਚ ਯਦਿਚ੍ਛਤਿ। ਵਸ਼ੀਕृਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਰੇਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ

ਅਣਪਛਾਤੇ ਤੋਂ, ਉਹ ਜੋ ਮਨ ਨਾਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਹਕੂਮਤ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਫਰਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ।

ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਚਾਨ੍ਤਕੋऽਭਵਤ੍। ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋऽਵਸ੍ਥਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ

ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ; ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਆਪ ਜੰਮਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਚ ਰਜਸ੍ਤਮਃ. ਸਾਤ੍ਵਿਕਂ ਪੁਰੁषਤ੍ਵੇ ਚ ਗੁਣਵृਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਤਗੁਣ ਤੇ ਰਜੋਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਾਲ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਜੋਗੁਣ ਤੇ ਤਮੋਗੁਣ। ਪੁਰਖ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਤਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪ ਉਪਜੀ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ।

ਲੋਕਾਨ੍ ਸृਜਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪਤ੍ਯਪਿ। ਪੁਰੁषਤ੍ਵੇ ਹ੍ਯੁਦਾਸੀਨ ਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋऽਵਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਾਲ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਖ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀਆਂ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਲਗਰ੍ਭਾਭਃ ਕਾਲੋ ਜਾਤ੍ਯਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਭਃ। ਪੁਰੁषਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ੋ ਰੂਪਂ ਤਤ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸੂਰਤ ਕਮਲ ਦੇ ਗਰਭ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਕਾਲ ਆਪਣੀ ਜਾਤਿ ਵਿੱਚ ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਖ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਹੈ—ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।

ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ। ਨਾਨਾਕृਤਿਕ੍ਰਿਯਾਰੂਪਨਾਮਵृਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਵਲੀਲਯਾ

ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਲਕ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਤੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਕੰਮ, ਆਕਾਰ, ਨਾਂ ਤੇ ਚਾਲਾਂ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਧਾ ਯਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਲੋਕੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਰਿਗੁਣ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯੂਹਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਦਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਦਾਦਤ੍ਤੇ ਯਚ੍ਚਾਸ੍ਤਿ ਵਿषਯਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਤਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਭਾਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ

ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ, ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਹਾਲਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ऋषਿਃ ਸਰ੍ਵਗਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਾਦ੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਾਤ੍

ਉਹ ਸਾਰੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਗਵਾਨ੍ ਭਗਸਦ੍ਭਾਵਾਦ੍ਰਾਗੋ ਰਾਗਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍। ਪਰਸ਼੍ਚ ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤਤ੍ਵਾਦਵਨਾਦੋਮਿਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਇਸ ਲਈ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਭਾਗ ਹੈ। ਰਾਗ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੋਹ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰਸ਼ੂ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਅਵਨਾਦ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤਸ੍ਤਤਃ। ਨਰਾਣਾਮਯਨਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਨ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਵਜ੍ਞ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਸृਜਤੇ ਗ੍ਰਸਤੇ ਚੈਵ ਵੀਕ੍ਸ਼ਤੇ ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤੁ ਯਤ੍। ਅਗ੍ਰੇ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਃ ਸ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ

ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਤੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਆਦਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਦਿਤੇਵੋऽਸਾਵਜਾਤਤ੍ਵਾਦਜਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਦਿਤੇਯਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਜਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵੇषੁ ਚ ਮਹਾਨ੍ ਦੇਵੋ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਲੋਕਾਨਾਮਵਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਹਕਮ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ਼ਵਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਬृਹਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ੍ਮृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭੂਤਤ੍ਵਾਦ੍ਭੂਤ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਵਿਭੁਃ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਯਤਃ

ਉਸ ਦੀ ਵੱਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭੂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਭੂ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਰ੍ਯਨੁਸ਼ੇਤੇ ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ। ਨੋਤ੍ਪਾਦਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰਿਤਿ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ

ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਰੀਰ-ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਖ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪ ਉਪਜਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਜ੍ਯਤ੍ਵਾਦੁਚ੍ਯਤੇ ਯਜ੍ਞਃ ਕਵਿਰ੍ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍। ਕ੍ਰਮਣਃ ਕ੍ਰਮਣੀਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਰ੍ਣਕਸ੍ਯਾਭਿਪਾਲਨਾਤ੍

ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਕਵੀ, ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਕਰਕੇ ਕਰਮਣ ਤੇ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਵਰਣਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਦਿਤ੍ਯਸਂਜ੍ਞਃ ਕਪਿਲਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਰਜੋऽਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ। ਹਿਰਣ੍ਯਮਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭੋऽਭੂਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਗਰ੍ਭਜਃ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਃ ਸ ਪੁਰਾਣੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ

ਉਹ ਆਦਿਤਯ, ਕਪਿਲ ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵੋ ਨਿਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਲੋ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਜਸ੍ਤੁ ਯਃ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਤੁਮਪਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ

ਸੁਤੰਤਰਤਾਪੂਰਕ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਪਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਕਲ੍ਪਸਂਖ੍ਯਾਨਿਵृਤ੍ਤੇਸ੍ਤੁ ਪਰਾਖ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤਾਵਚ੍ਛੇषੋऽਸ੍ਯ ਕਾਲੋऽਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸृਜ੍ਯਤੇ

ਜਦੋਂ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਘੜੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੋਟਿਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਅਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਵੈ। ਸਮਤੀਤਾਨਿ ਕਲ੍ਪਾਨਾਨ੍ਤਾਵਚ੍ਛੇषਾਃ ਪਰਾਸ੍ਤੁ ਯੇ

ਕੋਟੀਆਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਜੋ ਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਜੇ ਆਉਣੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਕਲ੍ਪੋ ਵਾਰਾਹਨ੍ਤਂ ਨਿਬੋਧਤ। ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਲ੍ਪੋऽਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ

ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵਰਾਹ ਕਲਪ, ਜੋ ਹੁਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਪ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲਏ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਨਵਃ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਅਤੀਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਾ ਯੇ ਚ ਵੈ ਪੁਨਃ

ਇਸ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਇੰਭੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਕੁਝ ਪਿਛਲੇ, ਕੁਝ ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਕੁਝ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ।

ਤੈਰਿਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਪੂਰ੍ਣਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਾ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰੈਃ। ਪ੍ਰਜਾਭਿਸ੍ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍

ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੂਆਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੱਤਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਸੁਣੋ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਣ ਚੈਕੇਨ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵੈ। ਭਵਿष੍ਯਾਣਿ ਭਵਿष੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਃ ਕਲ੍ਪੇਨ ਚੈਵ ਹ

ਹਰ ਇਕ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਵਿਚਲੇ ਸਮੇਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਇਕ ਕਲਪ ਪਿੱਛੋਂ ਦੂਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤੀਤਾਨਿ ਚ ਕਲ੍ਪਾਨਿ ਸੋਦਕਾਨਿ ਸਹਾਨ੍ਵਯੈਃ। ਅਨਾਗਤੇषੁ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਤਰ੍ਕ੍ਕਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨਤਾ

ਜਿਹੜੇ ਕਲਪ ਲੰਘ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਲ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਅਜੇ ਆਉਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ—ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਣ।