ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਸਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੌ ਸਗ੍ਰਹੌ ਸਹ ਵਾਯੁਨਾ। ਲੋਕਾਲੋਕਂ ਚ ਯਤ੍ ਕਿਂਚਿਚ੍ਚਾਣ੍ਡੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਮਰ੍ਪਿਤਮ੍

ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲੋਕ ਤੇ ਅਲੋਕ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਦ੍ਭਿਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣਾਭਿਸ੍ਤੁ ਬਾਹ੍ਯਤੋऽਣ੍ਡਂ ਸਮਾਵृਤਮ੍। ਆਪੋ ਦਸ਼ਗੁਣਾ ਹ੍ਯੇਵਨ੍ਤੇਜਸਾ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਵृਤਾਃ

ਉਹ ਅੰਡ ਬਾਹਰੋਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ।

ਤੇਜੌਦਸ਼ਗੁਣੇਨੈਵ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਵਾਯੁਨਾ ਵृਤਮ੍। ਵਾਯੋਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇਨੈਵ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਨਭਸਾ ਵृਤਮ੍

ਉਹ ਅੱਗ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਹਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਨਾਲੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ।

ਆਕਾਸ਼ੇਨ ਵृਤੋ ਵਾਯੁਃ ਖਂ ਚ ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਵृਤਮ੍। ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਮਹਤਾ ਚਾਪਿ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਨ ਵृਤੋ ਮਹਾਨ੍। ਏਤੈਰਾਵਰਣੈਰਣ੍ਡਂ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਰ੍ਵृਤਮ੍

ਹਵਾ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੂਲ ਤੱਤ ਨੇ। ਮੂਲ ਤੱਤ ਨੂੰ ਮਹੱਤ ਨੇ, ਤੇ ਮਹੱਤ ਨੂੰ ਅਵਿਅਕਤ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅੰਡ ਸੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਏਤਾਸ੍ਵਾਵृਤ੍ਯ ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮष੍ਟੌ ਪ੍ਰਕृਤਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਪ੍ਰਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਚ ਗ੍ਰਸਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਅੱਠ ਮੁਢਲੇ ਤੱਤ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਆਧਾਰਾਧੇਯਭਾਵੇਨ ਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰਿषੁ

ਇਹ ਸਭ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਧੇ, ਬਦਲਾਅ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਇਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਸਰ੍ਗਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਧਿष੍ਠਿਤਸ੍ਤੁ ਸਃ। ਅਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਗਾਸੀਤ੍ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾ ਤਡਿਦ੍ਯਥਾ

ਅਵਿਅਕਤ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਉਤਪੱਤੀ ਅਚਾਨਕ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ।

ਏਤਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਯੋ ਵੇਦ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ। ਆਯੁष੍ਮਾਨ੍ ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਧਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂਸ਼੍ਚ ਭਵਤ੍ਯੁਤ

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਹਿਰਣਿਗਰਭ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੁਖੀ ਤੇ ਵਧੀਕ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਵृਤ੍ਤਿਕਾਮੋऽਪਿ ਨਰਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਲਭਤੇ ਗਤਿਮ੍। ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਰਵਣਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸੁਖਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਦ੍ਧਿ ਸृष੍ਟੇਸ੍ਤੁ ਸਂਖ੍ਯਾਤਂ ਮਯਾ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਨ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਏਤਤ੍ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਂ ਜ੍ਞੇਯਮਹਰ੍ਵੈ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍

ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਜਿਹੜਾ ਮੈਂ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਦਿਨ ਸਮਝੋ।

ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾਵਤੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ। ਅਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਯਾ ਸृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਲਯੋ ਰਾਤ੍ਰਿਰੁਚ੍ਯਤੇ

ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਇੰਨੀ ਹੀ ਲੰਬੀ ਸਮਝੋ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਨ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਤ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਹਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨ ਰਾਤ੍ਰਿਰਿਤਿ ਧਾਰਣਾ। ਉਪਚਾਰਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਤੇ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ

ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਦਿਨ ਹੀ ਹੈ, ਰਾਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰੂਪਕ ਵਜੋਂ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮ੍ਪਤਯ ऋषਯੋ ਮੁਨਿਭਿਃ ਸਹ। ऋषੀਨ੍ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਾਖ੍ਯਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਯੁਜ੍ਯਗੈਃ ਸਹ

ਜੀਵ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮੁਨੀ, ਅਤੇ ਸੰਤਕੁਮਾਰ ਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਗਏ ਹਨ—

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ। ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣੋ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਮਨਸਾ ਸਹ

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੱਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਮਨ—

ਅਹਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ। ਅਹਰਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸਂਭਵਃ

ਇਹ ਸਭ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ਸਤ੍ਵੇ ਵਿਕਾਰੇ ਪ੍ਰਤਿਸਂਹਤੇ। ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯੇਣਾਵਤਿष੍ਠੇਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਾਵੁਭੌ

ਜਦੋਂ ਸਤ ਤੱਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਅ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰਖ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤਮਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਾਵੇਤੌ ਸਮਤ੍ਵੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਤਿਤੌ। ਅਤ੍ਰੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤੌ ਪ੍ਰਸੂਤੌ ਚ ਤੌ ਤਥਾ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਗੁਣਸਾਮ੍ਯੇ ਲਯੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵੈषਮ੍ਯੇ ਸृष੍ਟਿਰੁਚ੍ਯਤੇ

ਤਮਸ ਤੇ ਸਤਗੁਣ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਲੀਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਿਲੇषੁ ਵਾ ਯਥਾ ਤੈਵਂ ਘृਤਂ ਪਯਸਿ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਤਥਾ ਤਮਸਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਚ ਰਜੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍

ਜਿਵੇਂ ਤਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੂਧ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵੀ ਤਮੋ ਅਤੇ ਸਤੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਉਪਾਸ੍ਯ ਰਜਨੀਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਪਰਾਂ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੀਂ ਤਦਾ। ਅਹਰ੍ਮੁਖੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਚ ਪੁਰਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸਮ੍ਭਵਃ

ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਮਹਾਂ ਮਾਏਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਯੋਗੇਨ ਪਰੇਣ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪੁਰੁषਞ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਣ੍ਡਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਉੱਚਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਰਮ ਜੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਅੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਬਣ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਧਾਨਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਮਾਣਾਤ੍ਤੁ ਰਜੋ ਵੈ ਸਮਵਰ੍ਤ੍ਤਤ। ਰਜਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਕਂ ਤਤ੍ਰ ਬੀਜੇष੍ਵਪਿ ਯਥਾ ਜਲਮ੍

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਿਲੀ, ਤਾਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਓਥੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯਧਿष੍ਠਿਤਾਃ। ਗੁਣੇਭ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯ ਮਾਣੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਵਿਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਪਰਮਾ ਗੁਹ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ

ਜਦੋਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹਿਲੇ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਜੰਮੇ—ਜੋ ਸੁੱਖਮ, ਸਰਬੋਤਮ, ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਰਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਮੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਰਜਾਯਤ। ਰਜਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਰष੍ਟ੍ਟृਤ੍ਵੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ

ਰਜੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਅੱਗ, ਅਤੇ ਸਤੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੰਮੇ; ਰਜੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਤਮਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕੋऽਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਕਾਲਤ੍ਵੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ। ਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕੋ ਵਿष੍ਣੁਰੌਦਾਸੀਨ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ

ਤਮੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅੱਗ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਸਤੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਏਤ ਏਵ ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਏਤ ਏਵ ਤ੍ਰਯੋऽਗ੍ਨਯਃ। ਪਰਸ੍ਪਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮਨੁਵ੍ਰਤਾਃ

ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਹੀ ਅੱਗ ਹਨ; ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਰ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ।

ਪਰਸ੍ਪਰੇਣ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਿਥੁਨਾਹ੍ਯੇਤੇ ਹ੍ਯਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੁਪਜੀਵਿਨਃ। ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਿਯੋਗੋ ਨ ਹ੍ਯੇषਾਨ੍ਨ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਜੋੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕਦੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।

ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਹਿ ਪਰੋ ਦੇਵੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੁ ਮਹਤਃ ਪਰਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਰਜਸੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਗਾਯੇਹ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਪਰਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ਚ ਪਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ

ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਇੱਥੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰਬੋਤਮ ਸਮਝੋ।

ਅਧਿष੍ਠਿਤੋऽਸੌ ਹਿ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੇਣ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਚੋਦ੍ਯਮਾਨਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍। ਅਨੁਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨ੍ਤ ਏਵ ਚਿਰਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸ੍ਵੇ ਵਿष੍ਯੇ ਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਤ੍

ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਗੁਣਵੈषਮ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਈਸ਼੍ਵਰਾਧਿष੍ਠਿਤਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਨ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਾਤ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਮਿਥੁਨਂ ਯੁਗਪਤ੍ਸਮ੍ਬਭੂਵਤੁਃ

ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਉਸ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਤ-ਅਸਤ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਜੋੜੇ ਵਾਂਗ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।