ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਞ੍ਚੈਵ ਪਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਪਿ। ਸਾਧਕਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦ੍ਦੇਵਾ ਵੈਕਾਰਿਕਾ ਦਸ਼। ਏਕਾਦਸ਼ਂ ਮਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾ ਵੈਕਾਰਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ

ਪੰਜ ਗਿਆਨ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਸ ਬਦਲਾਵੀ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਰਵੀਂ ਮਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਦਲਾਵੀ ਦੇਵਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਕ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ ਜਿਹ੍ਵਾ ਨਾਸਿਕਾ ਚੈਵ ਪਞ੍ਚਮੀ। ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨਾਮਵਾਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ

ਕੰਨ, ਚਮੜੀ, ਅੱਖਾਂ, ਜੀਭ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਨੱਕ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਦੌ ਪਾਯੁਰੁਪਸ੍ਥਞ੍ਚ ਹਸ੍ਤੌ ਵਾਗ੍ਦਸ਼ਮੀ ਭਵੇਤ੍। ਗਤਿਰ੍ਵਿਸਰ੍ਗੋ ਹ੍ਯਾਨਨ੍ਦਃ ਸ਼ਿਲ੍ਪਂ ਵਾਸ੍ਯਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮ ਚ

ਪੈਰ, ਗੁਦਾ, ਲਿੰਗ, ਹੱਥ ਤੇ ਬੋਲ — ਇਹ ਦਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਚਲਣਾ, ਵਿਸਰਜਨ, ਸੁਖ, ਕਲਾ, ਭੋਗ ਤੇ ਕੰਮ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ।

ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਞ੍ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵਿਸ਼ੇਤ੍। ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ੍ਤੁ ਤਤੋ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਮਕੋऽਭਵਤ੍

ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਯੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਤੇ ਛੂਹ ਦੋ ਗੁਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰੂਪਨ੍ਤਥੈਵ ਵਿਸ਼ਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗੁਣਾਵੁਭੌ। ਤ੍ਰਿਗੁਣਸ੍ਤੁ ਤਤਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਃ ਸ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਵਾਨ੍

ਜਦੋਂ ਰੂਪ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧੁਨੀ ਤੇ ਛੂਹ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਅੱਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ, ਛੂਹ ਤੇ ਰੂਪ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਞ੍ਚ ਰਸਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵਿਸ਼ਤ੍। ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾ ਹ੍ਯਾਪੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤਾ ਰਸਾਤ੍ਮਿਕਾਃ

ਧੁਨੀ, ਛੂਹ ਤੇ ਰੂਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਸ ਉਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।

ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪੇषੁ ਗਨ੍ਧਸ੍ਤੇषੁ ਸਮਾਵਿਸ਼ਤ੍। ਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਗਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰੇਣ ਆਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਹੀਮਿਮਾਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਞ੍ਚਗੁਣਾ ਭੂਮਿਃ ਸ੍ਥੂਲਭੂਤੇषੁ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ

ਧੁਨੀ, ਛੂਹ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੰਧ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੰਧ ਦੇ ਗੁਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਮੋਟੀਆਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਘੋਰਾਸ਼੍ਚ ਮੂਢਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਪਰਸ੍ਪਰਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਦ੍ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਸ਼ਾਂਤ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਮੂੜ — ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੇ ਹਨ।

ਭੂਮੇਰਨ੍ਤਸ੍ਤਿਵਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਲੋਕਾਲੋਕਘਨਾਵृਤਮ੍। ਵਿਸ਼ੇषਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਨਿਯਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲੋਕ ਤੇ ਅਲੋਕ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਪਟ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗੁਣਂ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍। ਤੇषਾਂ ਯਾਵਚ੍ਚ ਯਦ੍ਯਚ੍ਚ ਤਤ੍ਤਤ੍ਤਾਵਦ੍ਗੁਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍

ਹਰ ਇਕ ਅਗਲਾ ਤੱਤ ਪਿਛਲੇ ਦਾ ਗੁਣ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਗੁਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਪਲਭ੍ਯ ਸ਼ੁਚੇਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਕੇਚਿਦ੍ਵਾਯੋਰਨੈਪੁਣਾਤ੍। ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮੇਵ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦੇषਾਂ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍

ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਾਯੂ ਦੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਗੰਧ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।

ਏਤੇ ਸਪ੍ਤ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਨਾਨਾਭੂਤਾਃ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍। ਨਾਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਮਸਮਾਗਮ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ। ਤੇ ਸਮੇਤ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਹ੍ਯਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯੈਵ ਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍

ਇਹ ਸੱਤ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੱਤ ਹਨ, ਹਰ ਇਕ ਅਲੱਗ; ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੱਤ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਗੁਣ ਲੈ ਕੇ, ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹੇਣ ਚ। ਮਹਦਾਦ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਾ ਅਣ੍ਡਮੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤਿ ਤੇ

ਪੁਰਖ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਤੇ ਅਵਿਆਕਤ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਹਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤਾਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਅੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਏਕਕਾਲਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਜਲਬੁਦ੍‌ਬੁਦਵਚ੍ਚ ਤਤ੍। ਵਿਸ਼ੇषੇਭ੍ਯੋऽਣ੍ਡਮਭਵਦ੍ ਬृਹਤ੍ਤਦੁਦਕਂ ਚ ਯਤ੍। ਤਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਰ੍ਯਕਰਣਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਦਾ

ਇਹ ਸਭ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬੁੱਲਾ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਅੰਡ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਦੇ ਸਾਧਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲਈ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ।

ਪ੍ਰਾਕृਤੇऽਣ੍ਡੇ ਵਿਬੁਦ੍ਧੇ ਸਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਃ। ਸ ਵੈ ਸ਼ਰੀਰੀ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ ਵੈ ਪੁਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਕ ਅੰਡ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁਰਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਦਿਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾऽਗ੍ਰੇ ਸਮਵਰ੍ਤ੍ਤਤ। ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਃ ਸੋऽਗ੍ਰੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ। ਸਰ੍ਗੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿ ਸਰ੍ਗੇ ਚ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਃ

ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਚਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਹੀਰਾ-ਅੰਡ, ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ-ਮੁਖਾ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਹਰ ਰਚਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਵਿੱਚ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਰਣੈਃ ਸਹ ਸृਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੇ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਚ। ਭਜਨ੍ਤੇ ਚ ਪੁਨਰ੍ਦੇਹਾਨਸਮਾਹਾਰਸਨ੍ਧਿषੁ

ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਰੀਰ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਵੇਲੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਸਰੀਰ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹਿਰਣ੍ਮਯਸ੍ਤੁ ਯੋ ਮੇਰੁਸ੍ਤਸ੍ਯੋਲ੍ਬਂ ਤਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਗਰ੍ਭੋਦਕਂ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਜਰਾਦ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਪਰ੍ਵਤਾਃ

ਸੋਨੇ ਵਾਲਾ ਮੇਰੂ — ਉਸ ਦੀ ਢਕਣ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ-ਜਲ ਹੈ, ਤੇ ਪਹਾੜ, ਜਰ੍ਹਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਣ੍ਡੇ ਤ੍ਵਿਮੇ ਲੋਕਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤ ਵੈ। ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਚ ਪृਥ੍ਵੀਯਂ ਸਮੁਦ੍ਰੈਃ ਸਹ ਸਪ੍ਤਭਿਃ

ਉਸ ਅੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਪਰ੍ਵਤੈਃ ਸੁਮਹਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਨਦੀਭਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਅਨ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਲੋਕਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍

ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੇ ਪੂਰਾ ਜਗਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਸਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੌ ਸਗ੍ਰਹੌ ਸਹ ਵਾਯੁਨਾ। ਲੋਕਾਲੋਕਂ ਚ ਯਤ੍ ਕਿਂਚਿਚ੍ਚਾਣ੍ਡੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਮਰ੍ਪਿਤਮ੍

ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲੋਕ ਤੇ ਅਲੋਕ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਦ੍ਭਿਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣਾਭਿਸ੍ਤੁ ਬਾਹ੍ਯਤੋऽਣ੍ਡਂ ਸਮਾਵृਤਮ੍। ਆਪੋ ਦਸ਼ਗੁਣਾ ਹ੍ਯੇਵਨ੍ਤੇਜਸਾ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਵृਤਾਃ

ਉਹ ਅੰਡ ਬਾਹਰੋਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ।

ਤੇਜੌਦਸ਼ਗੁਣੇਨੈਵ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਵਾਯੁਨਾ ਵृਤਮ੍। ਵਾਯੋਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇਨੈਵ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਨਭਸਾ ਵृਤਮ੍

ਉਹ ਅੱਗ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਹਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਨਾਲੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ।

ਆਕਾਸ਼ੇਨ ਵृਤੋ ਵਾਯੁਃ ਖਂ ਚ ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਵृਤਮ੍। ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਮਹਤਾ ਚਾਪਿ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਨ ਵृਤੋ ਮਹਾਨ੍। ਏਤੈਰਾਵਰਣੈਰਣ੍ਡਂ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਰ੍ਵृਤਮ੍

ਹਵਾ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੂਲ ਤੱਤ ਨੇ। ਮੂਲ ਤੱਤ ਨੂੰ ਮਹੱਤ ਨੇ, ਤੇ ਮਹੱਤ ਨੂੰ ਅਵਿਅਕਤ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅੰਡ ਸੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਏਤਾਸ੍ਵਾਵृਤ੍ਯ ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮष੍ਟੌ ਪ੍ਰਕृਤਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਪ੍ਰਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਚ ਗ੍ਰਸਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਅੱਠ ਮੁਢਲੇ ਤੱਤ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਆਧਾਰਾਧੇਯਭਾਵੇਨ ਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰਿषੁ

ਇਹ ਸਭ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਧੇ, ਬਦਲਾਅ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਇਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਸਰ੍ਗਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਧਿष੍ਠਿਤਸ੍ਤੁ ਸਃ। ਅਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਗਾਸੀਤ੍ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾ ਤਡਿਦ੍ਯਥਾ

ਅਵਿਅਕਤ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਉਤਪੱਤੀ ਅਚਾਨਕ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ।

ਏਤਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਯੋ ਵੇਦ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ। ਆਯੁष੍ਮਾਨ੍ ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਧਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂਸ਼੍ਚ ਭਵਤ੍ਯੁਤ

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਹਿਰਣਿਗਰਭ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੁਖੀ ਤੇ ਵਧੀਕ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਵृਤ੍ਤਿਕਾਮੋऽਪਿ ਨਰਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਲਭਤੇ ਗਤਿਮ੍। ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਰਵਣਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸੁਖਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।