ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿषਯੇ ਨਿਯਤਾ ਯਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਪ੍ਤਕਾ ਗਣਾਃ। ਵ੍ਯੂਹਾਂਸ੍ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ। ਤੇਜਸਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤ੍ਯੁਪਧ੍ਯਾਨਨ੍ਦਧਾਤੀਮਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਮ੍

ਉਸਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸੱਤ ਜਥੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਜੋਤ, ਸੁਖਮਤਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਸਰੀਰਧਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਣਾਦ੍ਯਾ ਵृਤ੍ਤਯਃ ਪਞ੍ਚ ਕਰਣਾਨਾਂ ਚ ਵृਤ੍ਤਿਭਿਃ। ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਮਾਣਾਃ ਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਯਾਸ੍ਤੁ ਧਾਰਣਮ੍

ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਤਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ, ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਕਾਸ਼ਯੋਨਿਰ੍ਹਿ ਗੁਣਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ। ਤੈਜਸਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤੋऽਪ੍ਯਯਂ ਭਾਵੋ ਮਨੀषਿਭਿਃ

ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਗਿਆਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਤੇ ਛੂਹਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਭਾਵ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਅੱਗੀ ਦੇ ਤੱਤ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਭਿ ਮਾਨੀ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਾਤਿਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਕਃ। ਵਾਤਾਰਣਿਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਃ

ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਗਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵਾਤਾਰਣੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।

ਭਾਰਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਯਾ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮੁਨੀਨ੍ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਯਨ੍ਨਿਵ। ਪੁਰਾਣਜ੍ਞਃ ਸੁਮਨਸਃ ਪੁਰਾਣਾਸ਼੍ਰਯਯੁਕ੍ਤਯਾ

ਉਹ ਨਰਮ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਯੋਤ੍ਤਮਵੀਰ੍ਯਕਰ੍ਮਣੇ ਸੁਰਰ੍षਭਾਯਾਮਿਤਬੁਦ੍ਧਿਤੇਜਸੇ। ਸਹਸ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਨਲਵਰ੍ਚ੍ਚਸੇ ਨਮਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕਸਂਹਾਰਵਿਸृष੍ਟਯੇ ਨਮਃ

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ ਹਨ, ਅਣਗਿਣਤ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਤੇ ਅੱਗਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ; ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨ੍ ਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਾਂ ਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਰੁਦ੍ਰਪ੍ਰਭृਤੀਨ੍ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਨ੍। ਭृਗੁਂ ਮਰੀਚਿਂ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਂ ਮਨੁਂ ਰਜਸ੍ਤਮੋਧਰ੍ਮਮਥਾਪਿ ਕਸ਼੍ਯਪਮ੍

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ, ਸਵੈਭੂ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਨੂੰ, ਭ੍ਰਿਗੂ, ਮਰੀਚੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ, ਮਨੂ, ਰਜ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

ਵਸਿष੍ਠਦਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਿਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਕਰ੍ਦ੍ਦਮਾਨ੍ ਰੁਚਿਂ ਵਿਵਸ੍ਵਨ੍ਤਮਥਾਪਿ ਚ ਕ੍ਰਤੁਮ੍। ਮੁਨਿਂ ਤਥੈਵਾਙ੍ਗਿਰਸਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਪੁਲਹਂ ਚ ਭਾਵਤਃ

ਵਸੀਸ਼ਠ, ਦਕਸ਼, ਅਤ੍ਰਿ, ਪੁਲਸਤ, ਕਰਦਮ, ਰੁਚਿ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਗਿਰਸ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਪੂਲਹ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ।

ਤਥੈਵ ਚੁਕ੍ਰੋਧਨਮੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਪ੍ਰਜਾ ਵਿਵृਦ੍ਧ੍ਯਾਰ੍ਪਿਤਕਾਰ੍ਯਸ਼ਾਸਨਮ੍। ਪੁਰਾਤਨਾਨਪ੍ਯਪਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਸਗਣਾਨਵਸ੍ਥਿਤਾਨ੍

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਕਰੋਧਨ ਤੇ ਇਕਵੀਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਕੰਮ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਹਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਨਵੇਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਟੋਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

ਤਥੈਵ ਚਾਨ੍ਯਾਨਪਿ ਧੈਰ੍ਯਸ਼ੋਭਿਨੋ ਮੁਨੀਨ੍ ਬृਹਸ੍ਪਤ੍ਯੁਸ਼ਨਃਪੁਰੋਗਮਾਨ੍। ਤਪਃਸ਼ੁਭਾਚਾਰऋषੀਨ੍ ਦਯਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਕਲਿਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ, ਉਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਲਣ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।

ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ਸृष੍ਟਿਮਿਮਾਮਨੁਤ੍ਤਮਾਂ ਸੁਰੇਸ਼ ਦੇਵਰ੍षਿਗਣੈਰਲਂਕृਤਾਮ੍। ਸ਼ੁਬਾਮਤੁਲ੍ਯਾਮਨਘਾਮृषਿਪ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨਾਮਪਿ ਚੋਲ੍ਬਣਾਰ੍ਚ੍ਚਿषਾਮ੍

ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਚਨਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਬੇਮਿਸਾਲ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਪੋਭृਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਿਨਾਦਿਕਾਲਿਕੀਂ ਪ੍ਰਭੂਤਮਾਵਿष੍ਕृਤਪੌਰੁषਸ਼੍ਰਿਯਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਚ ਪ੍ਰਸृਤਾਮੁਦਾਹृਤਾਂ ਪਰਾਂ ਪਰਾਣਾਮਨਿਲਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਮ੍

ਇਹ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਤਪੱਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਮਾਸਬਨ੍ਧੈਰ੍ਨਿਯਤੈਰ੍ਯਥਾਤਥਂ ਵਿਸ਼ਬ੍ਦਨੇਨਾਪਿ ਮਨਃਪ੍ਰਹਰ੍षਿਣੀਮ੍। ਯਸ੍ਯਾਞ੍ਚ ਬਦ੍ਧਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨਿਕੀ ਚੇਸ਼੍ਵਰਕਾਰਿਤਾ ਚ

ਇਹ ਰਚਨਾ ਛੋਟੇ ਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਠਹਿਰਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ।

ਯਤ੍ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਂ ਕਾਰਣਮਪ੍ਰਮੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਪ੍ਰਸੂਤਿਃ। ਆਤ੍ਮਾ ਗੁਹਾ ਯੋਨਿਰਥਾਪਿ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਤੈਵਾਮृਤਮਕ੍ਸ਼ਰਞ੍ਚ

ਉਹ ਜੋ ਅਣਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ, ਮੁੱਖ ਤੱਤ, ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਆਤਮਾ, ਗੁਫਾ, ਜਣਨੀ, ਅੱਖ, ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰ ਤੇ ਅਟੱਲ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਪਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਤਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਤਦ੍ਵ੍ਯष੍ਟਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍। ਤਮਪ੍ਰਮੇਯਂ ਪੁਰੁषੇਣ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹੇਨ

ਉਹ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀਕਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਾ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਜੋ ਅਣਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਪਾਦਕਤ੍ਵਾਦ੍ਰਜਸੋਤਿਰੇਕਾਤ੍ ਕਾਲਸ੍ਯ ਯੋਗਾਨ੍ਨਿਗਮਾਵਧੇਸ਼੍ਚ। ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਨਿਯਤਾਨ੍ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਲੋਕਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਨਾਵਿਵृਦ੍ਧਿਹੇਤੂਨ੍। ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਸੁषੁਵੇ ਤਥਾष੍ਟੌ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ

ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ, ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੀਮਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਪਰਿਵਰਤਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਤੇ ਫੈਲਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ—ਇਹ ਅੱਠ ਕੁਦਰਤੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।

ਦੇਵਾਸੁਰਾਦ੍ਰਿਦ੍ਰੁਮਸਾਗਰਾਣਾਂ ਮਨੁਪ੍ਰਜੇਸ਼ਰ੍षਿਪਿਤृਦ੍ਵਿਜਾਨਾਮ੍। ਪਿਸ਼ਾਚਯਕ੍ਸ਼ੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਤਾਰਾਗ੍ਰ ਹਾਰ੍ਕ੍ਕਰ੍ਕ੍ਸ਼ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਣਾਮ੍

ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਹਾੜ, ਦਰੱਖਤ, ਸਮੁੰਦਰ, ਮਨੂ, ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਦੁਜਾਤੀ, ਪਿਸਾਚ, ਯਕਸ਼, ਸੱਪ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ, ਹਾਰਕਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰਣ ਵਾਲਿਆਂ—

ਮਾਸਰ੍ਤ੍ਤੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਨਾਂ ਦਿਕ੍ਕਾਲਯੋਗਾਦਿਯੁਗਾਯਨਾਨਾਮ੍। ਵਨੌषਧੀਨਾਮਪਿ ਵੀਰੁਧਾਞ੍ਚ ਜਲੌਕਸਾਮਪ੍ਸਰਸਾਂ ਪਸ਼ੂਨਾਮ੍

ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ, ਸਾਲ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮੇਂ, ਯੁਗ, ਅਯਨ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਬੇਲੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ—

ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸਰਿਨ੍ਮੇਘਵਿਹਙ੍ਗਮਾਨਾਂ ਯਤ੍ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਗਂ ਯਦ੍ਭੁਵਿ ਯਦ੍ਵਿਯਤ੍ਸ੍ਥਮ੍। ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਯਤ੍ਰ ਯਦਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਗਤਿਰ੍ਵਿਭਕ੍ਤਿਃ

ਬਿਜਲੀ, ਦਰਿਆ, ਬੱਦਲ, ਪੰਛੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਤੇ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਹੈ।

ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਵੇਦਾਃ ਸऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਸੋਮਸ੍ਵ ਤਥੈਵ ਯਜ੍ਞਃ। ਆਜੀਵ੍ਯਮੇषਾਂ ਯਦਭੀਪ੍ਸਿਤਞ੍ਚ ਦੇਵਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਚ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ

ਛੰਦ, ਵੇਦ, ਰਿਚਾਵਾਂ, ਯਜੁਸ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਾਮ ਗੀਤ, ਸੋਮ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਹੀ ਹੈ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਨੋਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਸਮ੍ਭੂ ਤਿਰੁਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਸਵਸ਼੍ਚ ਤੇषਾਮ੍। ਯੇषਾਮਿਦਂ ਪੁਣ੍ਯਕृਤਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤ੍ਯਾ ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਾਨਾਮ੍। ਸੁਰੇਸ਼ਦੇਵਰ੍षਿਮਨੁਪ੍ਰਧੀਨਾਮਾਪੂਰਿਤਞ੍ਚੋਪਰਿਭੂषਿਤਞ੍ਚ

ਇਸ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਤੇ ਜਨਮ ਬਿਆਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ, ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਉੱਤੇ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਨੂਆਂ ਵਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਾਤ੍ ਪੁਨਰੁਦ੍ਭਵਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਮਨੁष੍ਯਲੋਕੇ। ਵਾਸਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਵਾ ਨਿਯਮਾਦ੍ਭਵਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਾਪਲਾਭਃ

ਰੁਦਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਾਨਿ ਯੁਗੇषੁ ਸਮ੍ਭੂਤਿਵਿਕਲ੍ਪਨਞ੍ਚ। ऋषਿਤ੍ਵਮਾਰ੍षਸ੍ਯ ਚ ਸਂਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਯਥਾ ਯੁਗਾਦਿष੍ਵਪਿ ਚੇਤ੍ਤਦਤ੍ਰ

ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਗੇੜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ, ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਯੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਪ੍ਰਥਯਨ੍ਤਿ ਵੇਦਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਸਾਸ਼੍ਚ ਤੇऽਜ੍ਞ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਨਿਬਦ੍ਧਾਃ। ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਸ੍ਯ ਚਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਦਿਨਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾ

ਜੋ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ—ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਕਲਪ ਦਾ ਹਿਸਾਬ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਿਸਾਬ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਣ੍ਡੋਦ੍ਭਿਜਸ੍ਵੇਦਜਰਾਯੁਜਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਨਿਵਾਸਿਨਾਂ ਵਾ। ਯੇ ਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨਗਤਾਸ਼੍ਚ ਜੀਵਾਸ੍ਤਰ੍ਕੇਣ ਤੇषਾਮਪਿ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍

ਅੰਡੇ, ਪਸੀਨੇ, ਜਣਨੀ ਜਾਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਨੇਕ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਜੀਵ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਵੀ ਇੱਥੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਆਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਸ਼੍ਚ ਯੋऽਯਂ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਹੇਤੁਃ। ਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਚ ਸਂਸਾਰਗਤਿਃ ਪਰਾ ਚ

ਸੰਪੂਰਨ, ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਵਖ-ਵਖ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੁਬਾਰਾ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਵੀ।

ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਵਸ੍ਥੈषੁ ਚ ਕਾਰਣੇषੁ ਯਾਚ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਯਾ ਚ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਃ। ਤਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਮਤਿਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਸਮਸ੍ਤਮਾਵਿष੍ਕृਤਧੀਧृਤਿਭ੍ਯਃ। ਵਿਪ੍ਰਾ ऋषਿਭ੍ਯਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਂ ਯਦ੍ਯਥਾਤਥਂ ਤਚ੍ਛृਣੁਤੋਚ੍ਯਮਾਨਮ੍

ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਵੀ ਨਵੀਂ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਮਝ, ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।

ऋषਯਸ੍ਤੁ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯਵਾਸਿਨਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਚੁਸ੍ਤੇ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੂਤਂ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ

ਨੈਮਿਸ਼ ਆਰਣਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਤ ਨੂੰ ਸਭ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਭਵਾਨ੍ ਵੈ ਵਂਸ਼ਕੁਸ਼ਲੋ ਵ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਵਾਨ੍। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵਨਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਲੋਕਸ੍ਯਾਮੁष੍ਯ ਵਰ੍ਣਯ

ਤੁਸੀਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸੋ।