ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਸਤ੍ਰਗ੍ਰਹੈਰ੍ਦੇਵਾਨ੍ ਪਿਤृਨ੍ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਭਿਃ। ਆਨਰ੍ਚੁਸ਼੍ਚ ਯਥਾਜਾਤਿ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਯਥਾਵਿਧਿ

ਸਤਕਾਰ, ਯਗ ਤੇ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪਿਤਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।

ਆਰਾਧਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਤਤਃ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇष੍ਵਥ। ਜਗੁਃ ਸਾਮਾਨਿ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਨਨृਤੁਸ਼੍ਚਾਪ੍ਸਰੋਗਣਾਃ

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਨੇ ਸਾਮ ਗੀਤ ਗਾਏ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੇ ਨੱਚਿਆ।

ਵ੍ਯਾਜਹੁਰ੍ਮੁਨਯੋ ਵਾਚਂ ਚਿਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਪਦਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍। ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਜਗਦੁਸ਼੍ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍

ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਬਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਵਿਤਣ੍ਡਾਵਚਨਾਸ਼੍ਚੈਕੇ ਨਿਜਘ੍ਨੁਃ ਪ੍ਰਤਿਵਾਦਿਨਃ। ऋषਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਃ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਾਰ੍ਥਨ੍ਯਾਯਕੋਵਿਦਾਃ

ਕੁਝ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਸਾਂਖਯ ਦੇ ਅਰਥ ਤੇ ਤਰਕ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਨ ਤਤ੍ਰ ਦੁਰਿਤਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ਵਿਦਧੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ। ਨ ਚ ਯਜ੍ਞਹਨੋ ਦੈਤ੍ਯਾ ਨ ਚ ਯਜ੍ਞਮੁषੋऽਸੁਰਾਃ

ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਮੰਦ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਚੁਰਾਇਆ।

ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਦੁਰਿष੍ਟਂ ਵਾ ਨ ਤਤ੍ਰ ਸਮਜਾਯਤ। ਸ਼ਕ੍ਤਿਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗੈਰ੍ਵਿਧਿਰਾਸੀਤ੍ ਸ੍ਵਨੁष੍ਠਿਤਃ

ਉਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤ ਹੋਈ; ਸਮਰਥਾ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਠੀਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਰਸਮ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਈ।

ਏਵਂ ਵਿਤੇਨਿਰੇ ਸਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਂ ਮਨੀषਿਣਃ। ਭृਗ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ऋषਯੋ ਧੀਰਾ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਟੋਮਾਨ੍ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍। ਚਕ੍ਰਿਰੇ ਪृष੍ਠਗਮਨਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਯੁਤਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਨ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਆਦਿ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੋਤਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ।

ਸਮਾਪ੍ਤਯਜ੍ਞਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਯੁਮੇਵ ਮਹਾਧਿਪਮ੍। ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਰਮਿਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਭਵਦ੍ਭਿਰ੍ਯਦਹਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਪ੍ਰਣੋਦਿਤਸ਼੍ਚ ਵਂਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਸ ਚ ਤਾਨਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਿਆਣੇ ਯਜਨ ਮੁਕਾ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਤੁਸੀਂ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ,' ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵੋ ਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦृਗ੍ਵਸ਼ੀ। ਅਣਿਮਾਦਿਭਿਰष੍ਟਾਭਿਰੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯੈਰ੍ਯਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ

ਉਹ ਆਪ ਸਵੈ-ਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਦੇ ਤੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਹਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।

ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਧਰ੍ਮੈਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨ੍ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਤਿ ਯਃ। ਸਪ੍ਤਸ੍ਕਨ੍ਧਾਦਿਕਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ ਪ੍ਲਵਤੇ ਯੋਜਨਾਦ੍ਵਰਃ

ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਆਦਿਕ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਦਾ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਜਨ ਦੀ ਮਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।

ਵਿषਯੇ ਨਿਯਤਾ ਯਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਪ੍ਤਕਾ ਗਣਾਃ। ਵ੍ਯੂਹਾਂਸ੍ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ। ਤੇਜਸਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤ੍ਯੁਪਧ੍ਯਾਨਨ੍ਦਧਾਤੀਮਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਮ੍

ਉਸਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸੱਤ ਜਥੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਜੋਤ, ਸੁਖਮਤਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਸਰੀਰਧਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਣਾਦ੍ਯਾ ਵृਤ੍ਤਯਃ ਪਞ੍ਚ ਕਰਣਾਨਾਂ ਚ ਵृਤ੍ਤਿਭਿਃ। ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਮਾਣਾਃ ਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਯਾਸ੍ਤੁ ਧਾਰਣਮ੍

ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਤਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ, ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਕਾਸ਼ਯੋਨਿਰ੍ਹਿ ਗੁਣਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ। ਤੈਜਸਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤੋऽਪ੍ਯਯਂ ਭਾਵੋ ਮਨੀषਿਭਿਃ

ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਗਿਆਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਤੇ ਛੂਹਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਭਾਵ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਅੱਗੀ ਦੇ ਤੱਤ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਭਿ ਮਾਨੀ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਾਤਿਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਕਃ। ਵਾਤਾਰਣਿਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਃ

ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਗਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵਾਤਾਰਣੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।

ਭਾਰਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਯਾ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮੁਨੀਨ੍ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਯਨ੍ਨਿਵ। ਪੁਰਾਣਜ੍ਞਃ ਸੁਮਨਸਃ ਪੁਰਾਣਾਸ਼੍ਰਯਯੁਕ੍ਤਯਾ

ਉਹ ਨਰਮ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਯੋਤ੍ਤਮਵੀਰ੍ਯਕਰ੍ਮਣੇ ਸੁਰਰ੍षਭਾਯਾਮਿਤਬੁਦ੍ਧਿਤੇਜਸੇ। ਸਹਸ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਨਲਵਰ੍ਚ੍ਚਸੇ ਨਮਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕਸਂਹਾਰਵਿਸृष੍ਟਯੇ ਨਮਃ

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ ਹਨ, ਅਣਗਿਣਤ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਤੇ ਅੱਗਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ; ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨ੍ ਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਾਂ ਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਰੁਦ੍ਰਪ੍ਰਭृਤੀਨ੍ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਨ੍। ਭृਗੁਂ ਮਰੀਚਿਂ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਂ ਮਨੁਂ ਰਜਸ੍ਤਮੋਧਰ੍ਮਮਥਾਪਿ ਕਸ਼੍ਯਪਮ੍

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ, ਸਵੈਭੂ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਨੂੰ, ਭ੍ਰਿਗੂ, ਮਰੀਚੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ, ਮਨੂ, ਰਜ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

ਵਸਿष੍ਠਦਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਿਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਕਰ੍ਦ੍ਦਮਾਨ੍ ਰੁਚਿਂ ਵਿਵਸ੍ਵਨ੍ਤਮਥਾਪਿ ਚ ਕ੍ਰਤੁਮ੍। ਮੁਨਿਂ ਤਥੈਵਾਙ੍ਗਿਰਸਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਪੁਲਹਂ ਚ ਭਾਵਤਃ

ਵਸੀਸ਼ਠ, ਦਕਸ਼, ਅਤ੍ਰਿ, ਪੁਲਸਤ, ਕਰਦਮ, ਰੁਚਿ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਗਿਰਸ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਪੂਲਹ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ।

ਤਥੈਵ ਚੁਕ੍ਰੋਧਨਮੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਪ੍ਰਜਾ ਵਿਵृਦ੍ਧ੍ਯਾਰ੍ਪਿਤਕਾਰ੍ਯਸ਼ਾਸਨਮ੍। ਪੁਰਾਤਨਾਨਪ੍ਯਪਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਸਗਣਾਨਵਸ੍ਥਿਤਾਨ੍

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਕਰੋਧਨ ਤੇ ਇਕਵੀਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਕੰਮ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਹਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਨਵੇਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਟੋਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

ਤਥੈਵ ਚਾਨ੍ਯਾਨਪਿ ਧੈਰ੍ਯਸ਼ੋਭਿਨੋ ਮੁਨੀਨ੍ ਬृਹਸ੍ਪਤ੍ਯੁਸ਼ਨਃਪੁਰੋਗਮਾਨ੍। ਤਪਃਸ਼ੁਭਾਚਾਰऋषੀਨ੍ ਦਯਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਕਲਿਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ, ਉਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਲਣ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।

ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ਸृष੍ਟਿਮਿਮਾਮਨੁਤ੍ਤਮਾਂ ਸੁਰੇਸ਼ ਦੇਵਰ੍षਿਗਣੈਰਲਂਕृਤਾਮ੍। ਸ਼ੁਬਾਮਤੁਲ੍ਯਾਮਨਘਾਮृषਿਪ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨਾਮਪਿ ਚੋਲ੍ਬਣਾਰ੍ਚ੍ਚਿषਾਮ੍

ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਚਨਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਬੇਮਿਸਾਲ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਪੋਭृਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਿਨਾਦਿਕਾਲਿਕੀਂ ਪ੍ਰਭੂਤਮਾਵਿष੍ਕृਤਪੌਰੁषਸ਼੍ਰਿਯਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਚ ਪ੍ਰਸृਤਾਮੁਦਾਹृਤਾਂ ਪਰਾਂ ਪਰਾਣਾਮਨਿਲਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਮ੍

ਇਹ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਤਪੱਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਮਾਸਬਨ੍ਧੈਰ੍ਨਿਯਤੈਰ੍ਯਥਾਤਥਂ ਵਿਸ਼ਬ੍ਦਨੇਨਾਪਿ ਮਨਃਪ੍ਰਹਰ੍षਿਣੀਮ੍। ਯਸ੍ਯਾਞ੍ਚ ਬਦ੍ਧਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨਿਕੀ ਚੇਸ਼੍ਵਰਕਾਰਿਤਾ ਚ

ਇਹ ਰਚਨਾ ਛੋਟੇ ਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਠਹਿਰਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ।

ਯਤ੍ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਂ ਕਾਰਣਮਪ੍ਰਮੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਪ੍ਰਸੂਤਿਃ। ਆਤ੍ਮਾ ਗੁਹਾ ਯੋਨਿਰਥਾਪਿ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਤੈਵਾਮृਤਮਕ੍ਸ਼ਰਞ੍ਚ

ਉਹ ਜੋ ਅਣਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ, ਮੁੱਖ ਤੱਤ, ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਆਤਮਾ, ਗੁਫਾ, ਜਣਨੀ, ਅੱਖ, ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰ ਤੇ ਅਟੱਲ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਪਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਤਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਤਦ੍ਵ੍ਯष੍ਟਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍। ਤਮਪ੍ਰਮੇਯਂ ਪੁਰੁषੇਣ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹੇਨ

ਉਹ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀਕਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਾ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਜੋ ਅਣਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਪਾਦਕਤ੍ਵਾਦ੍ਰਜਸੋਤਿਰੇਕਾਤ੍ ਕਾਲਸ੍ਯ ਯੋਗਾਨ੍ਨਿਗਮਾਵਧੇਸ਼੍ਚ। ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਨਿਯਤਾਨ੍ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਲੋਕਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਨਾਵਿਵृਦ੍ਧਿਹੇਤੂਨ੍। ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਸੁषੁਵੇ ਤਥਾष੍ਟੌ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ

ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ, ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੀਮਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਪਰਿਵਰਤਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਤੇ ਫੈਲਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ—ਇਹ ਅੱਠ ਕੁਦਰਤੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।

ਦੇਵਾਸੁਰਾਦ੍ਰਿਦ੍ਰੁਮਸਾਗਰਾਣਾਂ ਮਨੁਪ੍ਰਜੇਸ਼ਰ੍षਿਪਿਤृਦ੍ਵਿਜਾਨਾਮ੍। ਪਿਸ਼ਾਚਯਕ੍ਸ਼ੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਤਾਰਾਗ੍ਰ ਹਾਰ੍ਕ੍ਕਰ੍ਕ੍ਸ਼ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਣਾਮ੍

ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਹਾੜ, ਦਰੱਖਤ, ਸਮੁੰਦਰ, ਮਨੂ, ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਦੁਜਾਤੀ, ਪਿਸਾਚ, ਯਕਸ਼, ਸੱਪ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ, ਹਾਰਕਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰਣ ਵਾਲਿਆਂ—

ਮਾਸਰ੍ਤ੍ਤੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਨਾਂ ਦਿਕ੍ਕਾਲਯੋਗਾਦਿਯੁਗਾਯਨਾਨਾਮ੍। ਵਨੌषਧੀਨਾਮਪਿ ਵੀਰੁਧਾਞ੍ਚ ਜਲੌਕਸਾਮਪ੍ਸਰਸਾਂ ਪਸ਼ੂਨਾਮ੍

ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ, ਸਾਲ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮੇਂ, ਯੁਗ, ਅਯਨ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਬੇਲੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ—

ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸਰਿਨ੍ਮੇਘਵਿਹਙ੍ਗਮਾਨਾਂ ਯਤ੍ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਗਂ ਯਦ੍ਭੁਵਿ ਯਦ੍ਵਿਯਤ੍ਸ੍ਥਮ੍। ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਯਤ੍ਰ ਯਦਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਗਤਿਰ੍ਵਿਭਕ੍ਤਿਃ

ਬਿਜਲੀ, ਦਰਿਆ, ਬੱਦਲ, ਪੰਛੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਤੇ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਹੈ।