ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜ੍ਯਾਮਘਸ੍ਯ ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਦੇਵਾਵृਧਸ੍ਯ ਤ੍ਵਰ੍ਕਸ੍ਯ ਵृष੍ਟੇਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ

ਜਿਆਮਘ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ, ਅਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਅਤ੍ਰਿਮਿਤ੍ਰਾਨ੍ਵਯਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਦ੍ਦਿਵ੍ਯਾਭਿਸ਼ਂਸਨਮ੍। ਵਿਵਸ੍ਵਤੋऽਥ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਮਣਿਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ

ਅਤਰੀ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਦਿਵਿਆਈ ਸਿਫ਼ਤ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਣਿਰਤਨ ਦੀ ਆਮਦ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਯੁਧਾ ਜਿਤਃ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚਾਨ੍ਵਯਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਰਾਜਰ੍षੇਰ੍ਦੇਵਮੀਢੁषਃ

ਮਹਾਨ ਯੁਧਾਜਿਤ ਵਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਮੀਢੁਸ਼ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਜਨ੍ਮ ਚਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਚਰਿਤਞ੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਕਂਸਸ੍ਯਚਾਪਿ ਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਕਾਨ੍ਤੇਨ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ

ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਤੱਬ ਮੁੜ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਂਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਜਨਮ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਦੇਵਕ੍ਯਾਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਜ੍ਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਵਿष੍ਣੋਰਨਨ੍ਤਰਞ੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍

ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਜਨਮ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਦੈਵਾਸੁਰੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਧੇ ਕृਤੇ। ਸਂਰਕ੍ਸ਼ਤਾ ਸ਼ਕ੍ਰਵਧਂ ਸ਼ਾਪਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪੁਰਾ ਭृਗੋਃ। ਭृਗੁਸ਼੍ਚੋਤ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਤਰਮ੍

ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਭਰਗੂ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ। ਭਰਗੂ ਨੇ ਸ਼ੁਕਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕੀਤਾ।

ਦੇਵਾਨਾਮਸੁਰਾਣਾਂ ਚ ਸਂਗ੍ਰਾਮਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਯੁਤਾਃ। ਨਾਰਸਿਂਹਪ੍ਰਭृਤਯਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਨਾਃ

ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਨਰਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਧ ਹੋਏ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣਾਰਾਧਨਂ ਸ੍ਥਾਣੋਰ੍ਧੀਰੇਣ ਤਪਸਾ ਕृਤਮ੍। ਵਰਦਾਨਪ੍ਰਲੁਬ੍ਧੇਨ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਰ੍ਵਸ੍ਤਵਃ ਕृਤਃ। ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਂ ਦੇਵਾਸੁਰਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍

ਸ਼ੁਕਰ ਨੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਵਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਵਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸਹ ਸਕ੍ਤੇ ਤੁ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ। ਅਸੁਰਾਨ੍ਮੋਹਯਾਮਾਸ ਸ਼ੁਕ੍ਰਰੂਪੇਣ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍। ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਰਃ ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਸੁਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ

ਜਦੋਂ ਜਯੰਤੀ ਸ਼ੁਕਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ੁਕਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ, ਸ਼ੁਕਰ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਵਿष੍ਣੁਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਜਨ੍ਮਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਨਮ੍। ਤੁਰ੍ਵਸੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੌਹਿਤ੍ਰੋ ਦੇਵਯਾਨ੍ਯਾਂ ਯਦੋਰਭੂਤ੍। ਅਨੁਰ੍ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੁਸ੍ਤਥਾ ਪੂਰੁਰ੍ਯਯਾਤਿਤਨਯਾ ਨृਪਾਃ

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਯਦੂ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੋਂ ਤੁਰਵਸੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਨਾਤੀ ਸੀ। ਇੰਝ ਹੀ, ਅਨੁ, ਧ੍ਰੁਹਯੁ ਅਤੇ ਪੁਰੂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਾਜੇ ਹੋਏ।

ਅਤ੍ਰ ਵਂਸ਼੍ਯਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੀਰ੍ਘਯਸ਼ਸੋ ਭੂਰਿਦ੍ਰਵਿਣਤੇਜਸਃ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੌਲਾਦਾਂ ਵੱਡੇ ਗੁਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਕੁਸ਼ਿਕਸ੍ਯ ਚ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮਸਂਸ਼੍ਰਯਃ। ਬਾਰ੍ਹਸ੍ਪਤ੍ਯਨ੍ਤੁ ਸੁਰਭਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਾਪਮਿਹਾਨੁਦਤ੍

ਕੁਸ਼ਿਕ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਧਰਮ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਪ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।

ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਜਹ੍ਨੁਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਨ੍ਤਨੋਰ੍ਵੀਰ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਨਮ੍। ਭਵਿष੍ਯਤਾਂ ਤਥਾ ਰਾਜ੍ਞਾਮੁਪਸਂਹਾਰਸ਼ਬ੍ਦਨਮ੍

ਜਹਨੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੰਮ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇੰਝ ਹੀ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਨਾਗਤਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਮਨੂਨਾਂ ਚੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍। ਭੌਮਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਕਲਿਯੁਗੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਸਂਹਾਰਵਰ੍ਣਨਮ੍

ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਮਨੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਪਰਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰੇਣ ਪਰਿਮਾਣਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ

ਵੱਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਪ ਨੂੰ ਯੋਜਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਸ੍ਤਥੈਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸਰ੍ਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਞ੍ਚਰਃ

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ: ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੀ।

ਅਨਾਵृष੍ਟਿਰ੍ਭਾਸ੍ਕਰਾਚ੍ਚ ਘੋਰਃ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕੋऽਨਲਃ। ਮੇਘੋ ਹ੍ਯੇਕਾਰ੍ਣਵਂ ਵਾਯੁਸ੍ਤਥਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ

ਸੂਰਜ ਦੇ ਕਰਕੇ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ, ਮੀਂਹ ਨਾ ਪੈਣ, ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਤ—all ਇਹ ਵੱਡੇ ਜੀਵ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸਂਖ੍ਯਾਲਕ੍ਸ਼ਣਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਤਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਭੂਰਾਦੀਨਾਂ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਮੁਪਵਰ੍ਣਨਮ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਾਤ੍ਰ ਨਿਰਯਾਃ ਪਾਪਾਨਾਂ ਰੌਰਵਾਦਯਃ

ਇਥੇ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਭੂ ਆਦਿਕ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਰੌਰਵ ਆਦਿਕ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋਪਰਿष੍ਟਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਯਤ੍ਰ ਸਂਹਾਰਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯੇ

ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆ ਕੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚੈਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਪਰਿਣਾਮਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਸਰ੍ਗੇ ਸਰ੍ਵਸਂਹਾਰਵਰ੍ਣਨਮ੍

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅष੍ਟਰੂਪ੍ਯਮਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯਾष੍ਟਕਮੇਵ ਚ। ਗਤਿਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਅੱਠ ਭਾਗ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਉੱਚੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਰਸਤੇ ਵੀ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਕਲ੍ਪੇ ਕਲ੍ਪੇ ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਮਹਤਾਮਪਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ। ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਯ ਚ ਦੁਃਖਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਿਤ੍ਯਤਾ

ਹਰ ਕਲਪ ਵਿਚ, ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜੀਵ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਚੈਵ ਭੋਗਾਨਾਂ ਪਰਿਣਾਮਵਿਨਿਰ੍ਣਂਯਃ। ਦੁਰ੍ਲਭਤ੍ਵਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਦ੍ਦੋषਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍

ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਵੇਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਨਾਨਾਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਂ ਤਤਸ੍ਤਦਭਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ

ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਖਰੇਪਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਇੰਝ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤਸ੍ਤਾਪਤ੍ਰਯਾਤੀਤੋ ਨੀਰੂਪਾਖ੍ਯੋ ਨਿਰਞ੍ਜਨਃ। ਆਨਨ੍ਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਨ ਬਿਭੇਤਿ ਕੁਤਸ਼੍ਚਨ

ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।

ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ऋषਿਵਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਃ

ਫਿਰ, ਹੋਰ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਤਿ ਕृਤ੍ਯਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ਃ ਪੁਰਾਣਸ੍ਯੋਪਵਰ੍ਣਿਤਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਗਤੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਲਯਵਿਕ੍ਰਿਯਾਃ। ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਵृਤ੍ਤੀਨਾਂ ਫਲਾਨਿ ਚ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਲੇ ਤੇ ਬਦਲਾਅ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤੇਰ੍ਜਨ੍ਮ ਤਥੈਵ ਚ। ਸੌਦਾਸਾਨ੍ਨਿਗ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਕृਤੇਨ ਚ

ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਜਨਮ, ਫਿਰ ਸੌਦਾਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਲੋਂ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪਰਾਸ਼ਰਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਵਿਭੋਃ। ਜਜ੍ਞੇ ਪਿਤॄਣਾਂ ਕਨ੍ਯਾਯਾਂ ਵ੍ਯਾਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯਥਾ ਮੁਨਿਃ

ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ—ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।