ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਜ੍ਞਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਞ੍ਚੈਵ ਸਂਵਾਦੋ ਯਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ। ऋषੀਣਾਂ ਵਸੁਨਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵਸੋਸ਼੍ਚਾਧਃ ਪੁਨਰ੍ਗਤਿਃ

ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ, ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਮੁੜ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨਾਂ ਦੁਰ੍ਵਚਤ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਮृਤੇ ਮਨੁਮ੍। ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ ਤਪਸਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਯੁਗਾਵਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ। ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਕਲੇਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇਪੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਨਮ੍

ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੁ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਪ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਤਿਰ੍ਯਙ੍ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਯੁਗੇਯੁਗੇ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੁਗਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਣਾਹੋਚ੍ਛ੍ਰਯਾਯੁषਃ

ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਪ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਘਟਣ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਿष੍ਟਾਦੀਨਾਂ ਚ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਵੇਦਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਿਜਾਤਾਨਾਂ ਮਂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਨਮ੍

ਚੋਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਵੇਦ, ਵੇਦ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼ਾਖਾਨਾਂ ਪਰਿਮਾਣਂ ਚ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਨਮ੍। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਂਹਾਰਃ ਸਂਹਾਰਾਨ੍ਤੇ ਚ ਸਮ੍ਭਵਃ

ਵੇਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, 'ਵੇਦਵਿਆਸ' ਆਦਿ ਨਾਮ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵੀ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੇਵਤਾਨਾਮृषੀਣਾਂ ਚ ਮਨੋਃ ਪਿਤृਗਣਸ੍ਯ ਚ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸਮਾਸਤਃ

ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾ ਚ ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਤਦੇਵ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍

ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।

ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਾਂ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇਨ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਤਥਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਨ੍ਧਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍

ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਲੱਛਣ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਤ੍ਰਯਂ ਚੈਵ ਕਾਲਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਮਨਵੰਤਰਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਜੇਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਾਪਿ ਦੌਹਿਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਦੁਹਿਤੁਃ ਸੁਤਾਃ

ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਦੱਖ ਦੇ ਦੋਹਿਤਿਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸਾਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਨਵੋ ਮੇਰੁਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ। ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯੋਤ੍ਤਾਨਪਾਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍

ਸਾਵਰਣੀ ਆਦਿਕ ਮਨੂ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧ੍ਰੁਵ ਅਤੇ ਉਤਾਨਪਾਦ ਵਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।

ਪृਥੁਨਾਪਿ ਚ ਵੈਨ੍ਯੇਨ ਭੂਮੇਰ੍ਦ੍ਦੋਹਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਪਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਯਸਾਂ ਚੈਵ ਵਂਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਣਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਦੁਗ੍ਧਾ ਚੇਯਂ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ

ਪ੍ਰਿਥੂ, ਜੋ ਵੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਪਾਤਰਾਂ, ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵਲੋਂ ਵੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੁੱਧੀ ਗਈ ਸੀ।

ਦਸ਼ਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚੇਤੇਭ੍ਯੋ ਮਾਰਿषਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਮ ਸੋਮਸ੍ਯਾਂਸ਼ੇਨ ਧੀਮਤਃ

ਦਸ ਪ੍ਰਚੇਤਿਆਂ ਤੋਂ, ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚੋਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੋਮ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਇਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵੇਸ਼ਤ੍ਵਂ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਮਨ੍ਵਾਦਿਕਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਆਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਵृਤਾਃ

ਮਹਾਨ ਇੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਨੂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਨੇਕ ਕਥਾਵਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਚ ਮਨੋਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗਵਿਸ੍ਤਰਃ। ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਯਜ੍ਞੇ ਵਾਰੁਣੀਂ ਬਿਭ੍ਰਤਸ੍ਤਨੁਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਰਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਭृਗ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਵਾਰੁਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯ ਮਨੋਃ ਸ਼ੁਭੇ। ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗੋ ਧ੍ਯਾਨਾਦ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤੈऽਨ੍ਤਰੇ

ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਸੁਭ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਰੁਕੀ, ਤਾਂ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਦੱਖ ਵਲੋਂ ਨਵੀਂ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ, ਇਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਾਸ਼ਯਾਮਾਸ ਸ਼ਾਪਾਯ ਆਤ੍ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਃ

ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਨਾਸ ਕਰ ਲਿਆ।

ਤਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ੋऽਸृਜਤ੍ ਕਨ੍ਯਾ ਵੀਰਿਣ੍ਯਾਮੇਵ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਚ ਧੀਮਤਃ

ਫਿਰ ਦੱਖ ਨੇ ਵਿਰੀਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਧਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਵੀ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵਸ੍ਯ ਚ। ਏਕਤ੍ਵਂ ਚ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤ੍ਵਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਈਸ਼ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਥਾ ਸ਼ਪ੍ਤਾ ਜਾਤਾ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ। ਮਰੁਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੋ ਮਰੁਤਾਂ ਦਿਤ੍ਯਾ ਦੇਵਾਂਸ਼ਸਮ੍ਭਵਾਃ

ਕਿਵੇਂ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਾਯੰਭੂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਰੁਤਾਞ੍ਚਾਥ ਗਣਾਸ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਕਾਃ। ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਪਿਤृਵਾਕ੍ਯੇਨ ਵਾਯੁਸ੍ਕਨ੍ਧੇਨ ਚਾਸ਼੍ਰਯਃ

ਮਰੁਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਗੁੱਟਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਦਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਞ੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋਰਗਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਸਰ੍ਵਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਵੀਰੁਧਾਮ੍। ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਸਰਸਾਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍

ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਪਿਸਾਚਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਮੁਦ੍ਰਸਂਯੋਗਕृਤਂ ਜਨ੍ਮੈਰਾਵਤਹਸ੍ਤਿਨਃ। ਵੈਨਤੇਯਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਚਾਸ੍ਯਾਭਿषੇਚਨਮ੍

ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਦਾ ਜਨਮ, ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਭृਗੂਣਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਚਾਙ੍ਗਿਰਸਾਮਪਿ। ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਤਥੈਵਾਤ੍ਰੇਰ੍ਮ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ

ਭਰਗੂਆਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਦੀ, ਕਸ਼ਯਪ, ਪੁਲਸਤ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਤਰੀ ਦੀ ਵੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪਰਾਸ਼ਰਸ੍ਯ ਚ ਮੁਨੇਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤਰਃ। ਦੇਵਤਾਨਾਮृषੀਣਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਜੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍

ਮੁਨੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਤਿਸ੍ਰਃ ਕਨ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾਸੁ ਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ। ਪਿਤृਦੌਹਿਤ੍ਰਨਿਰ੍ਦ੍ਦੇਸ਼ੋ ਦੇਵਾਨਾਂ ਜਨ੍ਮ ਚੋਚ੍ਯਤੇ

ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਨਾਤਿਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤੇ ਭਗਵਤਃ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਇਲਾਯਾ ਵਿਸ੍ਤਰਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤਃ ਪਰਮ੍

ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ, ਇਲਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਦਿਤਯ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਚਰਿਤਞ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਧੁਨ੍ਧੋਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍। ਬृਹਦ੍ਬਲਾਨ੍ਤਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ

ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਦੇ ਕਰਤੱਬ, ਧੁੰਦੂ ਦਾ ਨਾਸ ਅਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਤੱਕ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਨਿਮ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤੀਸ਼ਾਨਾਂ ਯਾਵਜ੍ਜਹੁਗਣਾਦਿਤਿ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਵਿਸ੍ਤਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਯਯਾਤੇਰਪਿ ਭੂਪਤੇਃ

ਨਿਮੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਹਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੱਕ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਯਯਾਤੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।