ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਨਾਂ ਧ੍ਰੁਵਾਦੇਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ ਪੁਚ੍ਛੇ ਧ੍ਰੁਵਃ ਸ੍ਥਿਤਃ

ਸੂਰਜ ਆਦਿਕ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦਾ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਾਰਾਰੂਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਹੈਃ ਸਹ। ਨਿਵਾਸਾ ਯਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਾਰਿਣਾਮ੍

ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ, ਜੋ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਸਮੇਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਨੇਕ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸ ਸਥਾਨ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਰੇ ਚ ਵਰ੍षਸ਼ੀਤੋष੍ਣਨਿਃਸ੍ਰਵਃ। ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ਼੍ਚ ਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਨਾਮਤਃ ਕਰ੍ਮਤੋऽਰ੍ਥਤਃ

ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ, ਮੀਂਹ, ਠੰਡ ਤੇ ਗਰਮੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਮ, ਕੰਮ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਰਿਮਾਣਗਤੀ ਚੋਕ੍ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਸੂਰ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍। ਯਥਾ ਚਾਸ਼ੁ ਵਿषਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸ਼ਮ੍ਭੋਃ ਕਣ੍ਠਸ੍ਯ ਨੀਲਤਾ

ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਤੇ ਚਾਲ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਗਲੇ ਦੀ ਨੀਲਤਾ ਜ਼ਹਿਰ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰਸਾਦਿਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿषਾਦਃ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਨਃ। ਸ੍ਤੂਯਮਾਨਃ ਸੁਰੈਰ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ੍ਤੌਤਿ ਦੇਵਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਲਿਙ੍ਗੋਦ੍ਭਵਕਥਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਿਨੀ। ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮੋऽਯਮਦ੍ਭੁਤਃ

ਲਿੰਗ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਅਚੰਭੀ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਢਲਾ ਤੱਤ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪੁਰੂਰਵਸ ਐਲਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨੁਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਪਿਤॄਣਾਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਚਾਮृਤਸ੍ਯ ਵੈ

ਇਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਤਰਪਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਤਃ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰ੍ਵਣਾਞ੍ਚੈਵ ਸਨ੍ਧਯਃ। ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਲੋਕਗਤਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਾਞ੍ਚਾਪ੍ਯਧੋਗਤਿਮ੍। ਪਿਤॄਣਾਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨਾਨੁਗ੍ਰਹੋ ਮਹਾਨ੍

ਫਿਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ। ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਚਾਪਕਰ੍षਾਦ੍ਵਾਰ੍ਤਾਯਾਃ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍

ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮਾਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਘਟਣ ਕਰਕੇ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਞ੍ਚ ਸਂਖ੍ਯਾਨਞ੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਞ੍ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮਤਸ੍ਤਥਾ

ਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਜ੍ਞਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਞ੍ਚੈਵ ਸਂਵਾਦੋ ਯਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ। ऋषੀਣਾਂ ਵਸੁਨਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵਸੋਸ਼੍ਚਾਧਃ ਪੁਨਰ੍ਗਤਿਃ

ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ, ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਮੁੜ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨਾਂ ਦੁਰ੍ਵਚਤ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਮृਤੇ ਮਨੁਮ੍। ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ ਤਪਸਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਯੁਗਾਵਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ। ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਕਲੇਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇਪੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਨਮ੍

ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੁ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਪ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਤਿਰ੍ਯਙ੍ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਯੁਗੇਯੁਗੇ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੁਗਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਣਾਹੋਚ੍ਛ੍ਰਯਾਯੁषਃ

ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਪ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਘਟਣ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਿष੍ਟਾਦੀਨਾਂ ਚ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਵੇਦਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਿਜਾਤਾਨਾਂ ਮਂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਨਮ੍

ਚੋਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਵੇਦ, ਵੇਦ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼ਾਖਾਨਾਂ ਪਰਿਮਾਣਂ ਚ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਨਮ੍। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਂਹਾਰਃ ਸਂਹਾਰਾਨ੍ਤੇ ਚ ਸਮ੍ਭਵਃ

ਵੇਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, 'ਵੇਦਵਿਆਸ' ਆਦਿ ਨਾਮ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵੀ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੇਵਤਾਨਾਮृषੀਣਾਂ ਚ ਮਨੋਃ ਪਿਤृਗਣਸ੍ਯ ਚ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸਮਾਸਤਃ

ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾ ਚ ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਤਦੇਵ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍

ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।

ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਾਂ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇਨ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਤਥਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਨ੍ਧਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍

ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਲੱਛਣ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਤ੍ਰਯਂ ਚੈਵ ਕਾਲਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਮਨਵੰਤਰਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਜੇਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਾਪਿ ਦੌਹਿਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਦੁਹਿਤੁਃ ਸੁਤਾਃ

ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਦੱਖ ਦੇ ਦੋਹਿਤਿਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸਾਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਨਵੋ ਮੇਰੁਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ। ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯੋਤ੍ਤਾਨਪਾਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍

ਸਾਵਰਣੀ ਆਦਿਕ ਮਨੂ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧ੍ਰੁਵ ਅਤੇ ਉਤਾਨਪਾਦ ਵਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।

ਪृਥੁਨਾਪਿ ਚ ਵੈਨ੍ਯੇਨ ਭੂਮੇਰ੍ਦ੍ਦੋਹਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਪਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਯਸਾਂ ਚੈਵ ਵਂਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਣਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਦੁਗ੍ਧਾ ਚੇਯਂ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ

ਪ੍ਰਿਥੂ, ਜੋ ਵੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਪਾਤਰਾਂ, ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵਲੋਂ ਵੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੁੱਧੀ ਗਈ ਸੀ।

ਦਸ਼ਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚੇਤੇਭ੍ਯੋ ਮਾਰਿषਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਮ ਸੋਮਸ੍ਯਾਂਸ਼ੇਨ ਧੀਮਤਃ

ਦਸ ਪ੍ਰਚੇਤਿਆਂ ਤੋਂ, ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚੋਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੋਮ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਇਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵੇਸ਼ਤ੍ਵਂ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਮਨ੍ਵਾਦਿਕਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਆਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਵृਤਾਃ

ਮਹਾਨ ਇੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਨੂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਨੇਕ ਕਥਾਵਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਚ ਮਨੋਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗਵਿਸ੍ਤਰਃ। ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਯਜ੍ਞੇ ਵਾਰੁਣੀਂ ਬਿਭ੍ਰਤਸ੍ਤਨੁਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਰਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਭृਗ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਵਾਰੁਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯ ਮਨੋਃ ਸ਼ੁਭੇ। ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗੋ ਧ੍ਯਾਨਾਦ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤੈऽਨ੍ਤਰੇ

ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਸੁਭ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਰੁਕੀ, ਤਾਂ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਦੱਖ ਵਲੋਂ ਨਵੀਂ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ, ਇਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਾਸ਼ਯਾਮਾਸ ਸ਼ਾਪਾਯ ਆਤ੍ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਃ

ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਨਾਸ ਕਰ ਲਿਆ।

ਤਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ੋऽਸृਜਤ੍ ਕਨ੍ਯਾ ਵੀਰਿਣ੍ਯਾਮੇਵ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਚ ਧੀਮਤਃ

ਫਿਰ ਦੱਖ ਨੇ ਵਿਰੀਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਧਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਵੀ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵਸ੍ਯ ਚ। ਏਕਤ੍ਵਂ ਚ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤ੍ਵਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।