ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਾਪਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਾਦਦ੍ਭੁਤਕਰ੍ਮਣਃ। ਪ੍ਰਤਿषੇਧਸ਼੍ਚ ਵੈਰਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍

ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਉਲਟਾ ਸ਼ਾਪ, ਦੱਖ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਕੰਮ, ਅਤੇ ਵੈਰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਨਿਯੋਗੋ ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਚ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਤਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨੁਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਵਲੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਉਕ੍ਤੋ ਨਾਭੇਰ੍ਨਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਰਜਸਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਂ ਸਸਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਞ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍

ਨਾਭਿ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਜਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਟਾਪੂਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਰ੍षਾਣਾਞ੍ਚ ਨਦੀਨਾਞ੍ਚ ਤਦ੍ਭੇਦਾਨਾਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਦ੍ਵੀਪਭੇਦਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮਨ੍ਤਰ੍ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਸੁ

ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼, ਦਰਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭਾਗਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਿਸ੍ਤਰਾਨ੍ ਮਣ੍ਡਲਾਚ੍ਚੈਵ ਜਮ੍ਬੂਦ੍‌ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਯੋਃ। ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰੇਣ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਪਰ੍ਵਤੈਃ ਸਹ

ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ, ਘੇਰਾ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਿਮਵਾਨ੍ ਹੇਮਕੂਟਸ੍ਤੁ ਨਿषਧੋ ਮੇਰੁਰੇਵ ਚ। ਨੀਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਸ਼ृਙ੍ਗਵਾਂਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਾਃ

ਹਿਮਵੰਤ, ਹੇਮਕੂਟ, ਨਿਸ਼ਾਧ, ਮੇਰੂ, ਨੀਲ, ਸ਼੍ਵేత ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਤੇषਾਮਨ੍ਤਰਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾ ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਯਾਮਵਿਸ੍ਤਰਾਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰੇਣ ਯੇ ਚ ਤਤ੍ਰ ਨਿਵਾਸਿਨਃ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਚੌੜਾਈ, ਉਚਾਈ, ਵਿਸਥਾਰ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤਾਦੀਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਨਦੀਭਿਃ ਪਰ੍ਵਤੈਸ੍ਤਥਾ। ਭੂਤੈਸ਼੍ਚੋਪਨਿਵਿष੍ਟਾਨਿ ਗਤਿਮਦ੍ਭਿਰ੍ਧ੍ਰੁਵੈਸ੍ਤਥਾ

ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਦੇਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ, ਪਹਾੜ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਅਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਤਾਰੇ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਾਦਯੋ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਵृਤਾਃ। ਤਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਮ੍ਮਯੀ ਭੂਮਿਰ੍ਲੋਕਾਲੋਕਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ, ਜੋ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਣ੍ਡਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਲੋਕਾਃ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਚ ਮੇਦਿਨੀ। ਭੂਰਾਦਯਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਰਣੈਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਃ ਸਹ

ਇਸ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ, ਭੂਰ ਆਦਿ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹੱਦਾਂ ਸਮੇਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਞ੍ਚ ਤਤ੍‌ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪਰਿਮਾਣੈਕਦੇਸ਼ਿਕਮ੍। ਸਵ੍ਯਾਸਪਰਿਮਾਣਞ੍ਚ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੇਣੈਵ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਮਾਪ, ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਸਮੇਤ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਸ ਦੇ ਮਾਪ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ। ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰੇਣ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤੈਰਭਿਮਾਨਿਭਿਃ। ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾਃ ਸਭਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ

ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਾਪ, ਜੋ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਨਸੋੱਤਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਭਾਵਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤਿਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯਾਲਾਤਚਕ੍ਰਵਤ੍। ਨਾਗਵੀਥ੍ਯਜਵੀਥ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਚਾਲ, ਜੋ ਅਲਾਤ ਚੱਕਰ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਾਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਕਾष੍ਠਯੋਰ੍ਲੇਖਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਮਣ੍ਡਲਾਨਾਞ੍ਚ ਯੋਜਨੈਃ। ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾ ਅਹ੍ਨੋ ਵਿषੁਵਤਸ੍ਤਥਾ

ਦੋ ਲਕੀਰਾਂ, ਮੰਡਲਾਂ, ਲੋਕਾਲੋਕ ਦੀ ਹੱਦ, ਸ਼ਾਮ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਦਾ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਲੋਕਪਾਲਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਸ਼੍ਚੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇ ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍। ਪਿਤ੍ਰੂਣਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਪਨ੍ਥਾਨੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੌ

ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕਪਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤੇ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਗृਹਿਣਾਂ ਨ੍ਯਾਸਿਨਾਞ੍ਚੋਕ੍ਤੌ ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਪਦਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਯਤ੍ਰ ਧਿष੍ਠਿਤਾਃ

ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਰਜ ਤੇ ਸਤੋਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਆਦਿ ਗੁਣ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਸ਼੍ਚਾਰੋ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਤਥਾ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਧ੍ਰੁਵਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍

ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ ਸੌਰਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੋऽਰ੍ਥਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਯੇਨ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ ਦਿਵਿ ਸ੍ਵਯਮ੍

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।

ਸ ਰਥੋऽਧਿष੍ਠਿਤੋ ਦੇਵੈਰਾਦਿਤ੍ਯੈਃ ऋषਿਭਿਸ੍ਤਥਾ। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਮਣੀਸਰ੍ਪਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ

ਉਹ ਰਥ ਦੇਵਤੇ, ਆਦਿਤਿਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਗਰਾਮਣੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਾਂ ਸਾਰਮਯਸ੍ਯੇਨ੍ਦੋਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਰਥਸ੍ਤਥਾ। ਵृਦ੍ਧਿਕ੍ਸ਼ਯੌ ਚ ਸੌਮਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਸੂਰ੍ਯਕਾਰਿਤੌ

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਰਥ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਵਧਣਾ ਤੇ ਘਟਣਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਨਾਂ ਧ੍ਰੁਵਾਦੇਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ ਪੁਚ੍ਛੇ ਧ੍ਰੁਵਃ ਸ੍ਥਿਤਃ

ਸੂਰਜ ਆਦਿਕ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦਾ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਾਰਾਰੂਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਹੈਃ ਸਹ। ਨਿਵਾਸਾ ਯਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਾਰਿਣਾਮ੍

ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ, ਜੋ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਸਮੇਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਨੇਕ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸ ਸਥਾਨ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਰੇ ਚ ਵਰ੍षਸ਼ੀਤੋष੍ਣਨਿਃਸ੍ਰਵਃ। ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ਼੍ਚ ਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਨਾਮਤਃ ਕਰ੍ਮਤੋऽਰ੍ਥਤਃ

ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ, ਮੀਂਹ, ਠੰਡ ਤੇ ਗਰਮੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਮ, ਕੰਮ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਰਿਮਾਣਗਤੀ ਚੋਕ੍ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਸੂਰ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍। ਯਥਾ ਚਾਸ਼ੁ ਵਿषਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸ਼ਮ੍ਭੋਃ ਕਣ੍ਠਸ੍ਯ ਨੀਲਤਾ

ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਤੇ ਚਾਲ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਗਲੇ ਦੀ ਨੀਲਤਾ ਜ਼ਹਿਰ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰਸਾਦਿਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿषਾਦਃ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਨਃ। ਸ੍ਤੂਯਮਾਨਃ ਸੁਰੈਰ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ੍ਤੌਤਿ ਦੇਵਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਲਿਙ੍ਗੋਦ੍ਭਵਕਥਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਿਨੀ। ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮੋऽਯਮਦ੍ਭੁਤਃ

ਲਿੰਗ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਅਚੰਭੀ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਢਲਾ ਤੱਤ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪੁਰੂਰਵਸ ਐਲਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨੁਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਪਿਤॄਣਾਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਚਾਮृਤਸ੍ਯ ਵੈ

ਇਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਤਰਪਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਤਃ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰ੍ਵਣਾਞ੍ਚੈਵ ਸਨ੍ਧਯਃ। ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਲੋਕਗਤਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਾਞ੍ਚਾਪ੍ਯਧੋਗਤਿਮ੍। ਪਿਤॄਣਾਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨਾਨੁਗ੍ਰਹੋ ਮਹਾਨ੍

ਫਿਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ। ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਚਾਪਕਰ੍षਾਦ੍ਵਾਰ੍ਤਾਯਾਃ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍

ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮਾਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਘਟਣ ਕਰਕੇ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।