ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀषੁ ਚਾਪ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਦ੍ਯਾਸੁ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਸ੍ਯ ਸੁਖੋਦਯਃ

ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਤਥਾऽਧਰ੍ਮ੍ਮਸ੍ਯ ਹਿਂਸਾਯਾਂ ਤਾਮਸੋऽਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਃ। ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ

ਅਧਰਮ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼, ਜੋ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਤਾਮਸ ਗੁਣ ਵਾਲੀ, ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਸਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਨਿਰਾਮਯਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ ਪੁਨਃ। ਯੋਗਂ ਯੋਗਨਿਧਿਃ ਪ੍ਰਾਹ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋਗ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾਂ ਨੂੰ ਜੋਗ ਦਾ ਰਾਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਵਤਾਰਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਤ੍ਰੈਵੇਦਿਕਾਂ ਕਥਾਞ੍ਚਾਪਿ ਸਂਵਾਦਃ ਪਰਮੋ ਮਹਾਨ੍

ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕismet ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ, ਮਹਾਨ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਾਰਾਯਣਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍। ਸ੍ਤੁਤਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ ਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤੁਤੋष ਭਗਵਾਨ੍ ਸ਼ਿਵਃ

ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋऽਥ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਙ੍ਗੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਨਾਮ ਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਯਥਾऽਰੋਦੀਨ੍ਮਹਾਮਨਾਃ

ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰੋਇਆ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।

ਰੁਦ੍ਰਾਦੀਨਿ ਯਥਾ ਹ੍ਯष੍ਟੌ ਨਾਮਾਨ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ। ਯਥਾ ਚ ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਰਤਮਿਦਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍

ਕਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਭੂ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਅੱਠ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਆਪਕ ਹੋਏ।

ਭृਗ੍ਵਾਦੀਨਾਮृषੀਣਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍। ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇਰ੍ਯਤ੍ਰ ਗੋਤ੍ਰਾਨੁਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍

ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਜਾਯਾਃ ਸਮ੍ਭੂਤਿਃ ਸ੍ਵਾਹਾਯਾਂ ਯਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ। ਪਿਤॄਣਾਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਸ੍ਵਧਾਯਾਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍

ਅੱਗ ਦੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਜੋ ਸ੍ਵਾਹਾ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਇੱਥੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਜਨਮ, ਜੋ ਸ੍ਵਧਾ ਤੋਂ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪਿਤृਵਂਸ਼ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍। ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਃ ਸਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਭृਗ੍ਵਾਦੀਨਾਞ੍ਚ ਧੀਮਤਾਮ੍

ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਦੱਖ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਜੋ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਾਪਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਾਦਦ੍ਭੁਤਕਰ੍ਮਣਃ। ਪ੍ਰਤਿषੇਧਸ਼੍ਚ ਵੈਰਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍

ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਉਲਟਾ ਸ਼ਾਪ, ਦੱਖ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਕੰਮ, ਅਤੇ ਵੈਰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਨਿਯੋਗੋ ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਚ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਤਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨੁਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਵਲੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਉਕ੍ਤੋ ਨਾਭੇਰ੍ਨਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਰਜਸਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਂ ਸਸਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਞ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍

ਨਾਭਿ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਜਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਟਾਪੂਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਰ੍षਾਣਾਞ੍ਚ ਨਦੀਨਾਞ੍ਚ ਤਦ੍ਭੇਦਾਨਾਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਦ੍ਵੀਪਭੇਦਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮਨ੍ਤਰ੍ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਸੁ

ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼, ਦਰਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭਾਗਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਿਸ੍ਤਰਾਨ੍ ਮਣ੍ਡਲਾਚ੍ਚੈਵ ਜਮ੍ਬੂਦ੍‌ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਯੋਃ। ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰੇਣ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਪਰ੍ਵਤੈਃ ਸਹ

ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ, ਘੇਰਾ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਿਮਵਾਨ੍ ਹੇਮਕੂਟਸ੍ਤੁ ਨਿषਧੋ ਮੇਰੁਰੇਵ ਚ। ਨੀਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਸ਼ृਙ੍ਗਵਾਂਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਾਃ

ਹਿਮਵੰਤ, ਹੇਮਕੂਟ, ਨਿਸ਼ਾਧ, ਮੇਰੂ, ਨੀਲ, ਸ਼੍ਵేత ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਤੇषਾਮਨ੍ਤਰਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾ ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਯਾਮਵਿਸ੍ਤਰਾਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰੇਣ ਯੇ ਚ ਤਤ੍ਰ ਨਿਵਾਸਿਨਃ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਚੌੜਾਈ, ਉਚਾਈ, ਵਿਸਥਾਰ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤਾਦੀਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਨਦੀਭਿਃ ਪਰ੍ਵਤੈਸ੍ਤਥਾ। ਭੂਤੈਸ਼੍ਚੋਪਨਿਵਿष੍ਟਾਨਿ ਗਤਿਮਦ੍ਭਿਰ੍ਧ੍ਰੁਵੈਸ੍ਤਥਾ

ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਦੇਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ, ਪਹਾੜ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਅਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਤਾਰੇ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਾਦਯੋ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਵृਤਾਃ। ਤਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਮ੍ਮਯੀ ਭੂਮਿਰ੍ਲੋਕਾਲੋਕਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ, ਜੋ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਣ੍ਡਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਲੋਕਾਃ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਚ ਮੇਦਿਨੀ। ਭੂਰਾਦਯਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਰਣੈਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਃ ਸਹ

ਇਸ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ, ਭੂਰ ਆਦਿ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹੱਦਾਂ ਸਮੇਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਞ੍ਚ ਤਤ੍‌ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪਰਿਮਾਣੈਕਦੇਸ਼ਿਕਮ੍। ਸਵ੍ਯਾਸਪਰਿਮਾਣਞ੍ਚ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੇਣੈਵ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਮਾਪ, ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਸਮੇਤ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਸ ਦੇ ਮਾਪ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ। ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰੇਣ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤੈਰਭਿਮਾਨਿਭਿਃ। ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾਃ ਸਭਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ

ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਾਪ, ਜੋ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਨਸੋੱਤਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਭਾਵਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤਿਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯਾਲਾਤਚਕ੍ਰਵਤ੍। ਨਾਗਵੀਥ੍ਯਜਵੀਥ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਚਾਲ, ਜੋ ਅਲਾਤ ਚੱਕਰ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਾਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਕਾष੍ਠਯੋਰ੍ਲੇਖਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਮਣ੍ਡਲਾਨਾਞ੍ਚ ਯੋਜਨੈਃ। ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾ ਅਹ੍ਨੋ ਵਿषੁਵਤਸ੍ਤਥਾ

ਦੋ ਲਕੀਰਾਂ, ਮੰਡਲਾਂ, ਲੋਕਾਲੋਕ ਦੀ ਹੱਦ, ਸ਼ਾਮ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਦਾ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਲੋਕਪਾਲਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਸ਼੍ਚੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇ ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍। ਪਿਤ੍ਰੂਣਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਪਨ੍ਥਾਨੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੌ

ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕਪਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤੇ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਗृਹਿਣਾਂ ਨ੍ਯਾਸਿਨਾਞ੍ਚੋਕ੍ਤੌ ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਪਦਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਯਤ੍ਰ ਧਿष੍ਠਿਤਾਃ

ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਰਜ ਤੇ ਸਤੋਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਆਦਿ ਗੁਣ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਸ਼੍ਚਾਰੋ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਤਥਾ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਧ੍ਰੁਵਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍

ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ ਸੌਰਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੋऽਰ੍ਥਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਯੇਨ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ ਦਿਵਿ ਸ੍ਵਯਮ੍

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।

ਸ ਰਥੋऽਧਿष੍ਠਿਤੋ ਦੇਵੈਰਾਦਿਤ੍ਯੈਃ ऋषਿਭਿਸ੍ਤਥਾ। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਮਣੀਸਰ੍ਪਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ

ਉਹ ਰਥ ਦੇਵਤੇ, ਆਦਿਤਿਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਗਰਾਮਣੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।