ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮੋषਧੀਨਾਞ੍ਚ ਵੀਰੁਧਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਵृਕ੍ਸ਼ਨਾਰਕਿਕੀਟਤ੍ਵਂ ਮਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍

ਦਰਖ਼ਤਾਂ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਦੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਕੀੜੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਤਾਨਾਮृषੀਣਾਞ੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਸृਤੀ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤੇ। ਅਨ੍ਨਾਦੀਨਾਂ ਤਨੂਨਾਞ੍ਚ ਸਰ੍ਜਨਨ੍ਤ੍ਯਜਨਨ੍ਤਥਾ

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਤੇ ਮੌਤ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪੁਰਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਅਨਨ੍ਤਰਞ੍ਚ ਵਕ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਵੇਦਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਿਃਸृਤਾਃ

ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਞ੍ਚ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਨਿਯਮਾਸ੍ਤਥਾ। ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਪੁਰੁषਾਣਾਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ

ਅੰਗ, ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਵਚਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਚ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ। ਨਵ ਸਰ੍ਗਾਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਾਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਲਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਨੌ ਪੈਦਾਇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋऽਨ੍ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਤਤੋ ਲੋਕਾਨਕਲ੍ਪਯਤ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵਯਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ

ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਪੈਦਾਇਸ਼ਾਂ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਧਰਮ ਆਦਿ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ।

ਯੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਲ੍ਪੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਕਲ੍ਪਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਨ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਤਯੋਃ

ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਤਮੋਮਾਤ੍ਰਾਵृਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਧਰ੍ਮਸਮ੍ਭਵਃ। ਤਥੈਵ ਸ਼ਤਰੂਪਾਯਾਃ ਸਮ੍ਭਵਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍

ਅੰਧਕਾਰ ਦੀ ਪਰਤ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਅਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋਤ੍ਤਾਨਪਾਦੌ ਪ੍ਰਸੂਤ੍ਯਾਕੂਤਯਸ਼੍ਚ ਤਾਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਧੂਤਪਾਪ੍ਮਾਨੋ ਯੇषੁ ਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ, ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਕੂਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਰੁਚੇਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਸ਼੍ਚੋਰ੍ਦ੍ਵਮਾਕੂਤ੍ਯਾਂ ਮਿਤੁਨੋਦ੍ਭਵਃ। ਪ੍ਰਸੂਤ੍ਯਾਮਪਿ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਵਸ੍ਤਤਃ

ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਆਕੂਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਤੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਈ।

ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀषੁ ਚਾਪ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਦ੍ਯਾਸੁ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਸ੍ਯ ਸੁਖੋਦਯਃ

ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਤਥਾऽਧਰ੍ਮ੍ਮਸ੍ਯ ਹਿਂਸਾਯਾਂ ਤਾਮਸੋऽਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਃ। ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ

ਅਧਰਮ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼, ਜੋ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਤਾਮਸ ਗੁਣ ਵਾਲੀ, ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਸਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਨਿਰਾਮਯਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ ਪੁਨਃ। ਯੋਗਂ ਯੋਗਨਿਧਿਃ ਪ੍ਰਾਹ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋਗ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾਂ ਨੂੰ ਜੋਗ ਦਾ ਰਾਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਵਤਾਰਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਤ੍ਰੈਵੇਦਿਕਾਂ ਕਥਾਞ੍ਚਾਪਿ ਸਂਵਾਦਃ ਪਰਮੋ ਮਹਾਨ੍

ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕismet ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ, ਮਹਾਨ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਾਰਾਯਣਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍। ਸ੍ਤੁਤਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ ਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤੁਤੋष ਭਗਵਾਨ੍ ਸ਼ਿਵਃ

ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋऽਥ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਙ੍ਗੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਨਾਮ ਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਯਥਾऽਰੋਦੀਨ੍ਮਹਾਮਨਾਃ

ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰੋਇਆ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।

ਰੁਦ੍ਰਾਦੀਨਿ ਯਥਾ ਹ੍ਯष੍ਟੌ ਨਾਮਾਨ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ। ਯਥਾ ਚ ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਰਤਮਿਦਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍

ਕਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਭੂ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਅੱਠ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਆਪਕ ਹੋਏ।

ਭृਗ੍ਵਾਦੀਨਾਮृषੀਣਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍। ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇਰ੍ਯਤ੍ਰ ਗੋਤ੍ਰਾਨੁਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍

ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਜਾਯਾਃ ਸਮ੍ਭੂਤਿਃ ਸ੍ਵਾਹਾਯਾਂ ਯਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ। ਪਿਤॄਣਾਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਸ੍ਵਧਾਯਾਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍

ਅੱਗ ਦੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਜੋ ਸ੍ਵਾਹਾ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਇੱਥੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਜਨਮ, ਜੋ ਸ੍ਵਧਾ ਤੋਂ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪਿਤृਵਂਸ਼ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍। ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਃ ਸਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਭृਗ੍ਵਾਦੀਨਾਞ੍ਚ ਧੀਮਤਾਮ੍

ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਦੱਖ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਜੋ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਾਪਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਾਦਦ੍ਭੁਤਕਰ੍ਮਣਃ। ਪ੍ਰਤਿषੇਧਸ਼੍ਚ ਵੈਰਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍

ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਉਲਟਾ ਸ਼ਾਪ, ਦੱਖ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਕੰਮ, ਅਤੇ ਵੈਰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਨਿਯੋਗੋ ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਚ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਤਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨੁਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਵਲੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਉਕ੍ਤੋ ਨਾਭੇਰ੍ਨਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਰਜਸਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਂ ਸਸਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਞ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍

ਨਾਭਿ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਜਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਟਾਪੂਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਰ੍षਾਣਾਞ੍ਚ ਨਦੀਨਾਞ੍ਚ ਤਦ੍ਭੇਦਾਨਾਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਦ੍ਵੀਪਭੇਦਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮਨ੍ਤਰ੍ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਸੁ

ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼, ਦਰਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭਾਗਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਿਸ੍ਤਰਾਨ੍ ਮਣ੍ਡਲਾਚ੍ਚੈਵ ਜਮ੍ਬੂਦ੍‌ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਯੋਃ। ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰੇਣ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ਪਰ੍ਵਤੈਃ ਸਹ

ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ, ਘੇਰਾ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਿਮਵਾਨ੍ ਹੇਮਕੂਟਸ੍ਤੁ ਨਿषਧੋ ਮੇਰੁਰੇਵ ਚ। ਨੀਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਸ਼ृਙ੍ਗਵਾਂਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਾਃ

ਹਿਮਵੰਤ, ਹੇਮਕੂਟ, ਨਿਸ਼ਾਧ, ਮੇਰੂ, ਨੀਲ, ਸ਼੍ਵేత ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਤੇषਾਮਨ੍ਤਰਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾ ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਯਾਮਵਿਸ੍ਤਰਾਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰੇਣ ਯੇ ਚ ਤਤ੍ਰ ਨਿਵਾਸਿਨਃ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਚੌੜਾਈ, ਉਚਾਈ, ਵਿਸਥਾਰ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤਾਦੀਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਨਦੀਭਿਃ ਪਰ੍ਵਤੈਸ੍ਤਥਾ। ਭੂਤੈਸ਼੍ਚੋਪਨਿਵਿष੍ਟਾਨਿ ਗਤਿਮਦ੍ਭਿਰ੍ਧ੍ਰੁਵੈਸ੍ਤਥਾ

ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਦੇਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ, ਪਹਾੜ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਅਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਤਾਰੇ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਾਦਯੋ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਵृਤਾਃ। ਤਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਮ੍ਮਯੀ ਭੂਮਿਰ੍ਲੋਕਾਲੋਕਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ, ਜੋ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।