ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਧ੍ਯਮੋ ਹ੍ਯੇष ਸੂਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੋਪਜੀਵਨਮ੍। ਰਥਨਾਗਾਸ਼੍ਵਚਰਿਤਂ ਜਘਨ੍ਯਞ੍ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍

ਸੂਤ ਦੀ ਮੱਧਮ ਡਿਊਟੀ ਇਹ ਹੈ: ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣਾ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ, ਤੇ ਆਖਰੀ ਵਿਚ ਦਵਾਈ ਦਾ ਗਿਆਨ।

ਤਤ੍ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਹਂ ਪृष੍ਟੋ ਭਵਦ੍ਭਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ। ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨ ਵਿਬ੍ਰੂਯਾਂ ਪੁਰਾਣਮृषਿਪੂਜਿਤਮ੍

ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਆ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂ?

ਪਿਤॄਣਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਵਾਸਵੀ ਸਮਪਦ੍ਯਤ। ਅਪਧ੍ਯਾਤਾ ਚ ਪਿਤृਭਿਰ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਯੋਨੌ ਬਭੂਵ ਸਾ

ਪਿਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਕੁੜੀ ਵਾਸਵੀ ਬਣ ਗਈ; ਪਿਤਾ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ।

ਅਰਣੀਵ ਹੁਤਾਸ਼ਸ੍ਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਯਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਨਃ। ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਾਤੋ ਮਹਾਯੋਗੀ ਵ੍ਯਾਸੋ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਰਃ

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੇਠਲੀ ਲੱਕੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਵਿਆਸ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਨਮਿਆ।

ਤਸ੍ਮੈ ਭਗਵਤੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਮੋ ਵ੍ਯਾਸਾਯ ਵੇਧਸੇ।। ਪੁਰੁषਾਯ ਪੁਰਾਣਾਯ ਭृਗੁਵਾਕ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨੇ। ਮਾਨੁषਚ੍ਛਦ੍ਮਰੂਪਾਯ ਵਿष੍ਣਵੇ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣਵੇ

ਉਸ ਭਗਵਾਨ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹਨ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪੁਰਾਣਾ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਞ੍ਚ ਯਂ ਵੇਦ ਉਪਤਸ੍ਥੇ ਸਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ। ਧਰ੍ਮਮੇਵ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਜਾਤੂਕਰ੍ਣਾਦਵਾਪ ਤਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਮਿਆ, ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਆ ਗਿਆ; ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਾਤੂਕਰਨ ਤੋਂ ਵੇਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਮਤਿਂ ਮਨ੍ਥਾਨਮਾਵਿਧ੍ਯ ਯੇਨਾਸੌ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਾਗਰਾਤ੍। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਜਨਿਤੋ ਲੋਕੇ ਮਹਾਭਾਰਤਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮਥਣ ਵਾਲੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਮਥ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਚਾਂਦਨੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿਆਈ।

ਵੇਦਦ੍ਰੁਮਸ਼੍ਚ ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਸ਼ਾਖਃ ਸਮਪਦ੍ਯਤ। ਭੂਮਿਕਾਲਗੁਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬਹੁਸ਼ਾਖੋ ਯਥਾ ਦ੍ਰੁਮਃ

ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੁਣ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁ-ਟਾਹਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦਹਮੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਪੁਰਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ। ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਤ੍ਸਰ੍ਵਵੇਦੇषੁ ਪੂਜਿਤਾਦ੍ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਃ

ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਿਆ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਆ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ।

ਪੁਰਾਣਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਾ। ਪृष੍ਟੇਨ ਮੁਨਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨੈਮਿषੀਯੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨੈਮੀਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ।

ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪਰੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ। ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਮੇਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ਹੇਤੁਰੀਸ਼੍ਵਰਃ

ਮਹਾਂ-ਈਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਣਮਾਪਣਯੋਗ, ਆਪ ਹੀ ਜਨਮਿਆ, ਕਾਰਨ ਤੇ ਸਵੈ-ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਯਦ੍ਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਮ੍। ਮਹਦਾਦਿਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਂ ਸृਜਤੀਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ

ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਜੋ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੁਰਤ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਹੱਤ ਤੱਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ — ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਮਤ ਹੈ।

ਅਣ੍ਡਂ ਹਿਰਣ੍ਮਯਞ੍ਚੈਵ ਬਭੂਵਾਪ੍ਰਤਿਮਂ ਤਤਃ। ਅਣ੍ਡਸ੍ਯਾਵਰਣਞ੍ਚਾਦ੍ਭਿਰਪਾਮਪਿ ਚ ਤੇਜਸਾ

ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਅੰਡਾ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਅੰਡੇ ਦੀ ਢਕਾਈ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਹੋਈ।

ਵਾਯੁਨਾ ਤਸ੍ਯ ਨਭਸਾ ਨਭੋ ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਵृਤਮ੍। ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਮਹਤਾ ਚੈਵ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਨਾਵृਤੋ ਮਹਾਨ੍

ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਭੂਤ-ਤੱਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਢਕਿਆ ਗਿਆ; ਭੂਤ-ਤੱਤ ਮਹੱਤ ਨਾਲ ਢਕਿਆ, ਤੇ ਮਹੱਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਗਿਆ।

ਅਤੋऽਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਨਾਮृषੀਣਾਞ੍ਚੋਪਵਰ੍ਣਿਤਮ੍। ਨਦੀਨਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋऽਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ

ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਲ੍ਪਾਨਾਞ੍ਚੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਨ੍ਮ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਇਥੇ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਤੇ ਕਲਪਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍। ਅਵਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ

ਇਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਵਤ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਗਤਃ ਸ੍ਥਾਪਨਨ੍ਤਥਾ। ਸ਼ਯਨਞ੍ਚ ਹਰੇਰਤ੍ਰ ਪृਥਿਵ੍ਯੁਦ੍ਧਰਣਨ੍ਤਥਾ

ਇਥੇ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਸਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਹਰੀ ਦੀ ਨੀਂਦ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਠਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ।

ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਃ ਪੁਰਾਦੀਨਾਂ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵਿਭਾਗਸ਼ਃ। ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਗृਹਸਂਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਞ੍ਚਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍

ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਵੰਡ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਨਾਸ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਪਥਾਞ੍ਚੈਵ ਸਞ੍ਚਰੋ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਃ। ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਸ੍ਥਾਨਵਿਭਾਗਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਭੁਵਿਚਾਰਿਣਾਮ੍

ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਜੋ ਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ — ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮੋषਧੀਨਾਞ੍ਚ ਵੀਰੁਧਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਵृਕ੍ਸ਼ਨਾਰਕਿਕੀਟਤ੍ਵਂ ਮਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍

ਦਰਖ਼ਤਾਂ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਦੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਕੀੜੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਤਾਨਾਮृषੀਣਾਞ੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਸृਤੀ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤੇ। ਅਨ੍ਨਾਦੀਨਾਂ ਤਨੂਨਾਞ੍ਚ ਸਰ੍ਜਨਨ੍ਤ੍ਯਜਨਨ੍ਤਥਾ

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਤੇ ਮੌਤ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪੁਰਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਅਨਨ੍ਤਰਞ੍ਚ ਵਕ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਵੇਦਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਿਃਸृਤਾਃ

ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਞ੍ਚ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਨਿਯਮਾਸ੍ਤਥਾ। ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਪੁਰੁषਾਣਾਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ

ਅੰਗ, ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਵਚਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਚ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ। ਨਵ ਸਰ੍ਗਾਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਾਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਲਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਨੌ ਪੈਦਾਇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋऽਨ੍ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਤਤੋ ਲੋਕਾਨਕਲ੍ਪਯਤ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵਯਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ

ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਪੈਦਾਇਸ਼ਾਂ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਧਰਮ ਆਦਿ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ।

ਯੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਲ੍ਪੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਕਲ੍ਪਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਨ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਤਯੋਃ

ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਤਮੋਮਾਤ੍ਰਾਵृਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਧਰ੍ਮਸਮ੍ਭਵਃ। ਤਥੈਵ ਸ਼ਤਰੂਪਾਯਾਃ ਸਮ੍ਭਵਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍

ਅੰਧਕਾਰ ਦੀ ਪਰਤ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਅਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋਤ੍ਤਾਨਪਾਦੌ ਪ੍ਰਸੂਤ੍ਯਾਕੂਤਯਸ਼੍ਚ ਤਾਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਧੂਤਪਾਪ੍ਮਾਨੋ ਯੇषੁ ਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ, ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਕੂਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।