ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏषਾਞ੍ਚ ऋषਿਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪ੍ਰਤਿ ਧੀਮਤਾਮ੍। ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਸ੍ਤਿ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਤਚ੍ਛ੍ਰਾਵਯਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ

ਇਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹੋ।

ਸਰ੍ਵੇ ਹੀਮੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਾਨਾ ਗੋਤ੍ਰਾਃ ਸਮਾਗਤਾਃ। ਸ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਵਂਸ਼ਾਨ੍ ਪੁਰਾਣੈਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰृਣੁਯੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ

ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੋ।

ਸਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਦੀਰ੍ਘਸਤ੍ਰੇऽਸ੍ਮਿਞ੍ਛ੍ਰਵਯੇਥਾ ਮੁਨੀਨਥ। ਦੀਕ੍ਸ਼ਿष੍ਯਮਾਣੈਰਸ੍ਮਾਭਿ ਸ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਗਸਿ ਸਂਸ੍ਮृਤਃ

ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਲੰਮੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਾਓ; ਅਸੀਂ, ਜੋ ਦীক্ষਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇਤਿ ਸਨ੍ਨੋਦਿਤਃ ਸੂਤਸ੍ਤੈਰੇਵ ਮੁਨਿਭਿਃ ਪੁਰਾ। ਪੁਰਾਣਾਰ੍ਥਂ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞੈਃ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਪਰਾਯਣੈਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਰਥ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।

ਸ੍ਵਧਰ੍ਮ ਏष ਸੂਤਸ੍ਯ ਸਦ੍ਭਿਰ੍ਦृष੍ਟਃ ਪੁਰਾਤਨੈਃ। ਦੇਵਤਾਨਾਮृषੀਣਾਞ੍ਚ ਰਾਜ੍ਞਾਞ੍ਚਾਮਿਤਤੇਜਸਾਮ੍

ਇਹ ਸੂਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ: ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਾਉਣਾ।

ਵਂਸ਼ਾਨਾਂ ਧਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾਨਾਞ੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣੇषੁ ਦਿष੍ਟਾ ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ

ਵੱਡੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਨ ਹਿ ਵੇਦੇष੍ਵਧਿਕਾਰਃ ਕਸ਼੍ਵਿਤ੍ ਸੂਤਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ। ਵੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਹਿ ਪृਥੋਰ੍ਯਜ੍ਞੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਸੁਤ੍ਯਾਯਾਮਭਵਤ੍ ਸੂਤਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਰ੍ਣਵੈਕृਤਃ

ਸੂਤ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਵੈਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਥੂ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ, ਸੋਮਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਮੇਂ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੂਤ ਵੱਖਰੀ ਜਾਤੀ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ।

ਐਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਹਵਿषਾ ਤਤ੍ਰ ਹਵਿਃ ਪृਕ੍ਤਂ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ। ਜੁਹਾਵੇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਦੇਵਾਯ ਤਤਃ ਸੂਤੋ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਞ੍ਜਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮਸੁ

ਉਥੇ, ਇੰਦਰ ਲਈ ਹਵਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਘੀ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਲਈ ਸੀ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਸੂਤ ਜਨਮਿਆ—ਇਹ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਕਰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਸ਼ਿष੍ਯਹਵ੍ਯੇਨ ਯਤ੍ ਪृਕ੍ਤਮਭਿਭੂਤਂ ਗੁਰੋਰ੍ਹਵਿਃ। ਅਧਰੋਤ੍ਤਰਚਾਰੇਣ ਜਜ੍ਞੇ ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਵੈਕृਤਃ

ਜਦੋਂ ਚੇਲੇ ਦੇ ਹਵਨ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹਵਨ ਮਿਲ ਗਿਆ ਤੇ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਉਲਟ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਾਤੀ ਦਾ ਫਰਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਯਚ੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਮਭਵਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾऽਵਰਯੋਨਿਤਃ। ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਤੁਲ੍ਯਧਰ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਡਿਊਟੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਮਧ੍ਯਮੋ ਹ੍ਯੇष ਸੂਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੋਪਜੀਵਨਮ੍। ਰਥਨਾਗਾਸ਼੍ਵਚਰਿਤਂ ਜਘਨ੍ਯਞ੍ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍

ਸੂਤ ਦੀ ਮੱਧਮ ਡਿਊਟੀ ਇਹ ਹੈ: ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣਾ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ, ਤੇ ਆਖਰੀ ਵਿਚ ਦਵਾਈ ਦਾ ਗਿਆਨ।

ਤਤ੍ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਹਂ ਪृष੍ਟੋ ਭਵਦ੍ਭਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ। ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨ ਵਿਬ੍ਰੂਯਾਂ ਪੁਰਾਣਮृषਿਪੂਜਿਤਮ੍

ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਆ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂ?

ਪਿਤॄਣਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਵਾਸਵੀ ਸਮਪਦ੍ਯਤ। ਅਪਧ੍ਯਾਤਾ ਚ ਪਿਤृਭਿਰ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਯੋਨੌ ਬਭੂਵ ਸਾ

ਪਿਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਕੁੜੀ ਵਾਸਵੀ ਬਣ ਗਈ; ਪਿਤਾ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ।

ਅਰਣੀਵ ਹੁਤਾਸ਼ਸ੍ਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਯਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਨਃ। ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਾਤੋ ਮਹਾਯੋਗੀ ਵ੍ਯਾਸੋ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਰਃ

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੇਠਲੀ ਲੱਕੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਵਿਆਸ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਨਮਿਆ।

ਤਸ੍ਮੈ ਭਗਵਤੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਮੋ ਵ੍ਯਾਸਾਯ ਵੇਧਸੇ।। ਪੁਰੁषਾਯ ਪੁਰਾਣਾਯ ਭृਗੁਵਾਕ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨੇ। ਮਾਨੁषਚ੍ਛਦ੍ਮਰੂਪਾਯ ਵਿष੍ਣਵੇ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣਵੇ

ਉਸ ਭਗਵਾਨ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹਨ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪੁਰਾਣਾ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਞ੍ਚ ਯਂ ਵੇਦ ਉਪਤਸ੍ਥੇ ਸਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ। ਧਰ੍ਮਮੇਵ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਜਾਤੂਕਰ੍ਣਾਦਵਾਪ ਤਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਮਿਆ, ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਆ ਗਿਆ; ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਾਤੂਕਰਨ ਤੋਂ ਵੇਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਮਤਿਂ ਮਨ੍ਥਾਨਮਾਵਿਧ੍ਯ ਯੇਨਾਸੌ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਾਗਰਾਤ੍। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਜਨਿਤੋ ਲੋਕੇ ਮਹਾਭਾਰਤਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮਥਣ ਵਾਲੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਮਥ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਚਾਂਦਨੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿਆਈ।

ਵੇਦਦ੍ਰੁਮਸ਼੍ਚ ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਸ਼ਾਖਃ ਸਮਪਦ੍ਯਤ। ਭੂਮਿਕਾਲਗੁਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬਹੁਸ਼ਾਖੋ ਯਥਾ ਦ੍ਰੁਮਃ

ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੁਣ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁ-ਟਾਹਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦਹਮੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਪੁਰਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ। ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਤ੍ਸਰ੍ਵਵੇਦੇषੁ ਪੂਜਿਤਾਦ੍ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਃ

ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਿਆ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਆ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ।

ਪੁਰਾਣਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਾ। ਪृष੍ਟੇਨ ਮੁਨਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨੈਮਿषੀਯੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨੈਮੀਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ।

ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪਰੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ। ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਮੇਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ਹੇਤੁਰੀਸ਼੍ਵਰਃ

ਮਹਾਂ-ਈਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਣਮਾਪਣਯੋਗ, ਆਪ ਹੀ ਜਨਮਿਆ, ਕਾਰਨ ਤੇ ਸਵੈ-ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਯਦ੍ਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਮ੍। ਮਹਦਾਦਿਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਂ ਸृਜਤੀਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ

ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਜੋ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੁਰਤ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਹੱਤ ਤੱਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ — ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਮਤ ਹੈ।

ਅਣ੍ਡਂ ਹਿਰਣ੍ਮਯਞ੍ਚੈਵ ਬਭੂਵਾਪ੍ਰਤਿਮਂ ਤਤਃ। ਅਣ੍ਡਸ੍ਯਾਵਰਣਞ੍ਚਾਦ੍ਭਿਰਪਾਮਪਿ ਚ ਤੇਜਸਾ

ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਅੰਡਾ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਅੰਡੇ ਦੀ ਢਕਾਈ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਹੋਈ।

ਵਾਯੁਨਾ ਤਸ੍ਯ ਨਭਸਾ ਨਭੋ ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਵृਤਮ੍। ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਮਹਤਾ ਚੈਵ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਨਾਵृਤੋ ਮਹਾਨ੍

ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਭੂਤ-ਤੱਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਢਕਿਆ ਗਿਆ; ਭੂਤ-ਤੱਤ ਮਹੱਤ ਨਾਲ ਢਕਿਆ, ਤੇ ਮਹੱਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਗਿਆ।

ਅਤੋऽਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਨਾਮृषੀਣਾਞ੍ਚੋਪਵਰ੍ਣਿਤਮ੍। ਨਦੀਨਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋऽਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ

ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਲ੍ਪਾਨਾਞ੍ਚੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਨ੍ਮ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ

ਇਥੇ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਤੇ ਕਲਪਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੋਪਵਰ੍ਣਨਮ੍। ਅਵਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ

ਇਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਵਤ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਗਤਃ ਸ੍ਥਾਪਨਨ੍ਤਥਾ। ਸ਼ਯਨਞ੍ਚ ਹਰੇਰਤ੍ਰ ਪृਥਿਵ੍ਯੁਦ੍ਧਰਣਨ੍ਤਥਾ

ਇਥੇ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਸਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਹਰੀ ਦੀ ਨੀਂਦ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਠਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ।

ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਃ ਪੁਰਾਦੀਨਾਂ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵਿਭਾਗਸ਼ਃ। ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਗृਹਸਂਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਞ੍ਚਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍

ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਵੰਡ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਨਾਸ।