ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਤ੍ਯਾਯਾਮਭਵਤ੍ਸਤ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮੈਃ। ਤਾਮਸਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਚਾਪਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੁਨਰੇਵ ਹਿ। ਭਾਰ੍ਯਾਯਾਂ ਹਰਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਹਰਿਰੇਵ ਬਭੂਵ ਹ ।। ੫.

ਸਤਿਆ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਤਿਆ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਸਤਿਆ ਦੇ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰ ਆਇਆ, ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ, ਹਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਆਪ ਜਨਮਿਆ।

ਚਾਰਿष੍ਣਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਚਾਪਿ ਹਰਿਰ੍ਦਵਃ ਪੁਨਸ੍ਤੁ ਸਃ। ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਯਾਮਸੌ ਜਜ੍ਞੇ ਹ੍ਯਾਭੂਤਰਜਸੈਃ ਸਹ। ਵੈਕੁਣ੍ਠਃ ਸ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਦੇਵਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੫.

ਚਾਰਿਸ਼ਣਵ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹਰੀ ਦੇਵ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਵੈਕੁੰਠਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਭੂਤਰਜਸਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ; ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਵੈਕੁੰਠਾ ਫਿਰ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਆਇਆ।

ਧਰ੍ਮੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸਾਧ੍ਯਃ ਸਾਧ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸੁਰੈਰਭੂਤ੍ । ਸ ਤੁ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸਾਧ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੫.

ਧਰਮ, ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਸਾਧਿਆ, ਸਾਧਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਏ; ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਸਾਧਿਆ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਆਉਣ ਤੇ ਆਇਆ।

ਮਾਰੀਚਾਤ੍ ਕਸ਼੍ਯਪਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰਦਿਤ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਬਮੂਵ ਹ। ਤ੍ਰਿਸ੍ਤ੍ਰਿਃ ਕ੍ਰਮੈਰਿਮਾਨ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਰੁਰੁਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੫.

ਮਾਰੀਚ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵੱਡੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਯਦਿਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਦੇਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਇਤ੍ਯੇਤਾਸਤਨਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਤੀਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਸੁ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਤੀਤੇषੁ ਯਾਭਿਃ ਸਂਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੫.

ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਸੱਤ ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿष੍ਟਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਮਨੇਨੇਹ ਜਾਯਤਾ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇਰ੍ਧਾਤੋਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਾਤ੍ ।। ੫.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਾਮਨ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਵਿਸ਼' ਧਾਤ ਤੋਂ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ'।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਮਨਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਏਕਤ੍ਵਞ੍ਚ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਤ੍ਵਞ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਇਕਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆਪਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਦੇਵਤਾਨਾਮਿਹਾਂਸ਼ੇਨ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਯਾਸ੍ਤੁ ਦੇਵਤਾਃ। ਤਾਸਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤੇਜਸਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਚ ਬਲੇਨ ਚ। ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਸਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾ ਵੈ ਤੇषਾਮਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍ ।। ੫.

ਜੋ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਤੇਜ, ਬੁੱਧੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਯਦ੍ਯਦ੍ਵਿਭੂਤਿਮਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦੂਰ੍ਜਿਤਮੇਵ ਵਾ। ਤਤ੍ਤਦੇਵਾਵਗਚ੍ਛਘ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤੇਜੋਂऽਸ਼ਸਮ੍ਭਵਮ੍ ।। ੫.

ਜੋ ਵੀ ਜੀਵ ਤਾਕਤ, ਸੋਭਾ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣੋ।

ਸ ਏਵਂ ਜਾਯਤੇਂऽਸ਼ੇਨ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ। ਤਤੋऽਪਰੇ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੀਮਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਂਸ਼ੇਨ ਜਾਯਤੇ ।। ੫.

ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਵਿਵਦਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਨ੍ਵੈ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਹ। ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭੇਦੋ ਮਨਸਸ਼੍ਚੇਤਸਸ਼੍ਚ ਹ। ਤਸ੍ਮਾਦਨੁਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਸ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਤ ।। ੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਕਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਭੁਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵੈ ਬਹੁਧਾ ਭਵਤੀਸ਼੍ਵਰਃ। ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਬਹੁਧਾ ਭਵਨ੍ਯੇਕਃ ਪੁਨਸ੍ਤੁ ਸਃ ।। ੫.

ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਈ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਮਨਸੋ ਭੇਦਾਜ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤੇਜਸਸ਼੍ਚ ਹ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਃ। ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸਕृਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀਹ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਯਾ ।। ੫.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਅਤੇ ਤੇਜ ਦੇ ਵੰਡ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ — ਜੜ ਅਤੇ ਚਲ — ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤੁ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਂਹਰਤਿ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮੋਹਯਨ੍ਤੋऽਨ੍ਯਾਨੀਸ਼੍ਵਰਾ ਯੋਗਮਾਯਯਾ ।। ੫.

ਜਦੋਂ ਹਰ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਦਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ, ਜੋ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਟਕਾ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਚਰਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਮੋਹਯਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੋषਪ੍ਰਚਾਰੇषੁ ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ।। ੫.

ਉਹ ਲੋਕ ਇਸ਼ਵਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਓ ਵਿੱਚ, ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਭੂਤਾਪਵਾਦਿਨੋ ਦੁष੍ਟਾ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾ ਭੂਤਭਾਵਿਨਃ। ਭੂਤਾਪਵਾਦਿਨਃ ਸ਼ਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵੇਦਾਃ ਪ੍ਰਵਾਦਿਨਾਮ੍ ।। ੫.

ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੁਰੇ ਹਨ; ਜੋ ਮੱਧਭਾਵੀ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹਨ; ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਰਥ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਵੇਦ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ।

ਦृਢਪੂਰ੍ਵਸ਼੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਵਾਦਾਚ੍ਚੈਵ ਲੌਕਿਕਾਤ੍। ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਕਾਰਣੈਰੇਭਿਰ੍ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ।। ੫.

ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਚਾਰ ਕਾਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।

ਪੂਰ੍ਵਮਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਗਤਾ ਅਪਿ। ਤੇਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਸਨ੍ਤਮਪ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵੇषਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ ।। ੫.

ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਥ ਹੋਰ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਅਰਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।

ਦਰ੍ਸ਼ਾਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਭੂਤੋ ਯੋ ਗੁਣਭੂਤਸ੍ਤੁ ਤੇषੁ ਯਃ। ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਮਨਸਾਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਅਭਿਜਾਤ੍ਯਾ ਚ ਯੋ ਮਹਾਨ੍। ਸ਼੍ਰੁਤਜ੍ਞੈਃ ਕਾਰਣੈਰੇਤੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ।। ੫.

ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਪਦਾਰਥ ਹੈ, ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਗੁਣ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਕਾਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼ਕ੍ਤਰੁष੍ਟੋ ਜਾਨਾਤਿ ਦੇਵਤਾਃ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ਼ਃ। ਇਮੌ ਚੋਦਾਹਰਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੫.

ਜੋ ਅਸਮਰਥ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਯੋਗ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬਾਰੇ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਉਧਾਰਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪਾਣਿ ਪਰੇषਾਞ੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯੋਗਬਲਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਹਾਚਰੇਤ੍ ।। ੫.

ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ਵਿषਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥੈਵੋਗ੍ਰਤਪਸ਼੍ਚਰਨ੍ । ਸਂਹਰੇਚ੍ਚ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸੂਰ੍ਯਤੇਜੋ ਗੁਣਾਨਿਵ ।। ੫.

ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਗਰ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਗੁਣ।

ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨੈਮਿषੇਯਾਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ। ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁऋषਯਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਵਚਨਸ੍ਯ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੬.

ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਤਪਸੀਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ।

ਸਪ੍ਤਸ੍ਵਿਹ ਕਥਂ ਦੇਵਾ ਜਾਤਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਿਹ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਿष੍ਣੁਪ੍ਰਧਾਨਾਸ੍ਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਹੌਜਸਃ। ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਨਃ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਰੋਮਹਰ੍षਣ ।। ੬.

ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕਿਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ।

ਏਵ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਸੂਤੋ ਵਿਨਯੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ। ਉਵਾਚ ਵਦਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਯਥਾ ਪृष੍ਟੋ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ ।। ੬.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸੂਤ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰ ਸੀ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਵ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵੈ ਮੁਖਾਤ੍ ਸृष੍ਟਾ ਯਥਾ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਜੇਪ੍ਸਯਾ। ਸਰ੍ਵ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਮਨ੍ਵਤਰੇष੍ਵਿਹ ।। ੬.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ; ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸਸ਼੍ਚ ਬृਹਦ੍ਯਚ੍ਚ ਰਥਨ੍ਤਰਮ੍। ਆਕੂਤਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਾਕੂਤਿਰੇਵ ਚ ।। ੬.

ਦਰਸ਼, ਪੌਰਨਮਾਸ, ਬ੍ਰਿਹਤ ਅਤੇ ਰਥੰਤਰਾ; ਆਕੂਤ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਕੂਤੀ ਹੀ।

ਵਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਵਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਆਕੂਤਿਃ ਕੂਤਿਰੇਵ ਚ। ਅਧੀष੍ਟਸ੍ਤੁ ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਅਧੀਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ। ਵਿਜ੍ਞਾਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਜ੍ਞਾਤੋ ਮਾਨਵੋ ਯੇ ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ।। ੬.

ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੁਵਿੱਤੀ, ਆਕੂਤੀ ਅਤੇ ਕੂਤੀ; ਫਿਰ ਅਧੀਸ਼ਠ ਜਾਣੋ, ਅਤੇ ਅਧੀਤੀ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ; ਵਿਜ्ञਾਤੀ ਅਤੇ ਵਿਜ्ञਾਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਵਾਦਸ਼ ਮਨੁ।

ਜ੍ਞੇਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਯਸ਼੍ਚਾਬ੍ਦੇਨ ਸਮਾਜਯੇਤ੍। ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਜਯਾ ਦੇਵਾਨਸੂਯਤ ।। ੬.

ਦਵਾਦਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਜਾਣੋ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣ।'