ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਵੈਤਰਣ੍ਯਾਂ ਘृਤਕੁਲ੍ਯਾਂ ਮਧੁਕੁਲ੍ਯਾਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਕੋਟਿਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕੋਟੀਸ਼੍ਵਰਞ੍ਚ ਯਃ ।। ੫੦.

ਵੈਤਰਨੀ, ਘ੍ਰਿਤਕੁਲੀ, ਮਧੁਕੁਲੀ ਤੇ ਕੋਟੀਤੀਰਥ ਉੱਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—

ਕੋਟਿਜਨ੍ਮ ਭਵੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਧਨਾਢ੍ਯੋ ਵੇਦਪਾਰਗਃ । ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੇਸ਼ਕੋਚੀਸ਼ੌ ਨਤ੍ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤृਤਾਰਕਃ ।। ੫੦.

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਈ ਕਰੋੜ ਜਨਮਾਂ ਚ ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕੰਡੇ ਤੇ ਕੋਚੀਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰੁਕ੍ਮ ਪਾਰਿਜਾਤਵਨੇ ਪਾਰ੍ਵ੍ਵਤ੍ਯਾ ਸਹ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ। ਰਹਸ੍ਯੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਰੇਮੇ ਯੁਗਾਨਾਮਯੁਤਂ ਪੁਰਾ ।। ੫੦.

ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਲੱਖ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ।

ਮਰੀਚਿਃ ਫਲਪੁष੍ਪਾਰ੍ਥਂ ਪਾਰਿਜਾਤਵਨਂ ਗਤਃ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਪ੍ਤੋ ਮਹੇਸ਼ੇਨ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਖਵਿਘਾਤਕਃ ।। ੫੦.

ਮਰੀਚੀ ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਲਈ ਪਾਰਿਜਾਤ ਬਾਗ ਗਿਆ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁਖ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਿਆ ਸੀ।

ਦੁਃਖੀ ਭਵੇਤਿ ਤਦ੍ਭੀਤੋ ਮਰਿਚਿਸ੍ਤੁष੍ਟੁਵੇ ਸ਼ਿਵਮ੍। ਤੁष੍ਟਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤਂ ਸ਼ਮ੍ਭੁਰ੍ਵृਣੀष੍ਵ ਵਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੫੦.

ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਮਰੀਚੀ ਨੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ 'ਤੂੰ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾ', ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੰਭੂ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।'

ਸ਼ਾਪਾਦ੍ ਭਵਤੁ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਮ੍ਮੇ ਮਰੀਚਿਃ ਪ੍ਰਾਹ ਸ਼ਙ੍ਕਰਮ੍। ਭਵੇਦ੍ਗਯਾਯਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਸ੍ਤੇ ਸ਼ਿਵੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯਯੌ ਗਯਾਮ੍ ।। ੫੦.

ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।' ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੈਨੂੰ ਗਿਆ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇਗੀ,' ਤੇ ਉਹ ਗਿਆ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।

ਸ਼ਿਲਾਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषਾਂ ਦੁष੍ਕਰਞ੍ਚ ਯਤ੍। ਮਰੀਚਿਰੀਸ਼੍ਵਰਾਚ੍ਛਪ੍ਤਃ ਕृष੍ਣਤ੍ਵਮਗਮਤ੍ਪੁਰਾ ।। ੫੦.

ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਤਪਸਾ ਦਾਰੁਣੇਨੇਹ ਸ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾਂ ਗਤਃ । ਹਰਿਰੂਚੇ ਮਰੀਚਿਞ੍ਚ ਵਰਂ ਵृਣੁਹਿ ਪੁਤ੍ਰਕ ।। ੫੦.

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਪਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਹਰਿ ਜੀ ਨੇ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਪੁੱਤਰ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ।'

ਕਿਮਲਭ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਿ ਤੁष੍ਟੇ ਮਰੀਚਿਃ ਪ੍ਰਾਹ ਮਾਧਵਮ੍। ਹਰਸ਼ਾਪਾਦ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤੋऽਹਂ ਸ਼ਿਲਾ ਭਵਤੁ ਪਾਵਨੀ ।। ੫੦.

ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਮਾਧਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜਦ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਂ ਤਾਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਰਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਾਂ, ਇਹ ਪੱਥਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।'

ਪਿਤृਮੁਕ੍ਤਿਕਰੀ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਿਵਂ ਗਤਃ। ਦਿਵੌਕਸਾਂ ਪੁष੍ਕਰਿਣੀਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਨਰਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ।। ੫੦.

'ਇਹ ਪੱਥਰ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਵੇ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦਿਵਿਆ ਝੀਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ—

ਯਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤਂ ਪਿਤृਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਭਵਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਮਿਤ੍ਯੁਤ। ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤੋ ਦਿਵਂ ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇਣ ਮਾਨਵਃ ।। ੫੦.

ਉਥੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਜਹਾਤ੍ਯੇष ਜੀਰ੍ਣਤ੍ਵਚਮਿਵੋਰਗਃ। ਤਤ੍ਪਙ੍ਗਜਵਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਕृਦ੍ਭਿਰ੍ਨਿषੇਵਿਤਮ੍ ।। ੫੦.

ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਇਉਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਾਂਪ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਰਿਜਾਤ ਬਾਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ਿਲਾ ਵੈ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਭਵੇਤ੍। ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਂ ਹਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਯਯੌ ਮੁਨੇ ।। ੫੦.

ਉਥੇ ਪਾਂਡੂ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਰਾਧ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੀ ਉਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਮੁਨੀ।

ਤਤ੍ਰ ਕਾਲੇ ਪਾਣ੍ਡੁਨੋਕ੍ਤਂ ਮਦ੍ਧਸ੍ਤੇ ਦੇਹਿ ਪਿਣ੍ਡਕਮ੍। ਹਸ੍ਤਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਲਾਯਾਞ੍ਚ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਞ੍ਚਕਾਰ ਸਃ ।। ੫੦.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਰੱਖ।' ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਛੱਡ ਕੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ਿਲਾਯਾਂ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੋ ਵ੍ਯਾਸਨਨ੍ਦਨਃ। ਵਰਂ ਦਦੌ ਸ੍ਵਪੁਤ੍ਰਾਯ ਰਾਜ੍ਯਂ ਕੁਰੁ ਮਹੀਤਲੇ ।। ੫੦.

ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਕਣ੍ਟਕਨ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਤ੍ਰਾਤਾ ਹਿ ਪੁਤ੍ਰਕ। ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਵ੍ਰਜ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।। ੫੦.

'ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ, ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਸੁਖੀ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।'

ਦृष੍ਟਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਮ੍ਪੂਤਾਨ੍ਨਰਕਸ੍ਥਾਨ੍ਦਿਵਂ ਨਯ। ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਯੌ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਪਦਮਵ੍ਯਯਮ੍ ।। ੫੦.

'ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਨਰਕ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਸੁਰਗ ਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਪਾਂਡੂ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।

ਉਦ੍ਭਿਜ੍ਜਾਃ ਸ੍ਵੇਦਜਾ ਵਾਪਿ ਹ੍ਯਣ੍ਡਜਾ ਯੇ ਜਰਾਯੁਜਾਃ। ਮਧੁਸ੍ਰਵਾਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮृਤਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪੁਰਂ ਯਯੁਃ ।। ੫੦.

ਜੋ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ ਚਾਹੇ ਨਮੀ ਤੋਂ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ, ਅੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਗਰਭ ਤੋਂ, ਜੇ ਉਹ ਮਧੁਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਸੁਰਗ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਸ਼ਾਸ਼੍ਵਮੇਧਿਕੇ ਹਂਸਤੀਰ੍ਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦ੍ਦਿਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍। ਦਸ਼ਾਸ਼੍ਵਮੇਧਹਂਸੌ ਚ ਨਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਪੁਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੫੦.

ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੰਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਹੰਸਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਰਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨ੍ਨਯੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਲਯਂ ਪਿਤॄਨ੍। ਮਤਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੫੦.

ਭਰਤ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਲਯ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਤੰਗ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਥ੍ਯਾਗ੍ਨਿਂ ਸ਼ਮੀਗਰ੍ਭੇ ਵਿਧਿਰ੍ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸਹ। ਲੇਭੇ ਤੀਰ੍ਥਨ੍ਤੁ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੫੦.

ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵਿਚ ਅੱਗ ਮਥ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਯਜਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਮਖਸਂਜ੍ਞਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿ ਦਾਯਕਮ੍। ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਚ ਤਰ੍ਪਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਦੋ ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੫੦.

ਉਹ ਤੀਰਥ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਖ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤਰਪਣ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤॄਨ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਨਯੇਨ੍ਨਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਗਮੇऽਙ੍ਗਾਰਕੇਸ਼੍ਵਰੌ। ਗਯਾਕੂਟੇ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਾਦਸ਼੍ਵਮੇਧਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ ।। ੫੦.

ਸੰਗਮ ਤੇ ਅੰਗਾਰਕ ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਯਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਭਸ੍ਮਕੂਟੇ ਭਸ੍ਮਨਾਥਂ ਨਤ੍ਵਾ ਚ ਤਾਰਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਪਾਪੋ ਭਵੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਙ੍ਗਮੇ ਸ੍ਨਾਨਮਾਚਰੇਤ੍ ।। ੫੦.

ਭਸਮਕੂਟ ਤੇ ਭਸਮਨਾਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇष੍ਟਿਂ ਚਕ੍ਰੇऽਸ਼੍ਵਮੇਧਾਖ੍ਯਂ ਵਸਿष੍ਠੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ। ਇष੍ਟਿਤੋ ਨਿਰ੍ਗਤਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਰ੍ਵਰਂ ਵृਣੁ ਵਸਿष੍ਠਕਮ੍ ।। ੫੦.

ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਨਾਮਕ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਯਜਨ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।'

ਪ੍ਰਾਹੇਤਿ ਤਂ ਵਸਿष੍ਠੋऽਪਿ ਸ਼ਿਵ ਤੁष੍ਠੋऽਸਿ ਮੇ ਯਦਿ। ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਾਤ੍ਰ ਦੇਵੇਸ਼ ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੫੦.

ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਵੱਸੋ।' ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ 'ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਏ।

ਪਿਣ੍ਡਦੋ ਧੇਨੁਕਾਰਣ੍ਯੇ ਕਾਮਧੇਨੁਪਦੇषੁ ਚ। ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨਤ੍ਵਾਥ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੫੦.

ਧੇਨੁਕ ਅਰਣਯ ਤੇ ਕਾਮਧੇਨੂ ਦੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਰ੍ਦ੍ਦਮਾਲੇ ਗਯਾਨਾਭੌ ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਸਮੀਪਤਃ। ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਤॄਣਾਮਨृਣੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੫੦.

ਕਰਦਮ ਸਰੋਵਰ, ਗਯਾ ਨਾਭੀ ਤੇ ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਫਲ੍ਗੁਚਣ੍ਡੀਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਕ੍ਸ਼ੀਮਙ੍ਗਲਾਦ੍ਯਾਃ ਸਮਰ੍ਚ੍ਚਯੇਤ੍। ਗਯਾਯਾਞ੍ਚ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਰਿਃ ਸਪ੍ਤਕੁਲਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ।। ੫੦.

ਫਲਗੂ, ਚੰਡੀ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਅਕ੍ਸ਼ੀ, ਮੰਗਲਾ ਆਦਿਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਯਾ ਵਿਚ ਵੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸੱਤ ਕੁਲਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।