ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਤਾਮਹਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯਾਵਦੁਤ੍ਤਰਮਾਨਸਮ੍। ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਨ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੪੯.

ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਤੱਕ, ਇਹ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਪਾਦਾਤ੍ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਂ ਯਾਵਤ੍ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਗਯਾਸ਼ਿਰਃ। ਮੁਖਂ ਗਯਾਸੁਰਸ੍ਯੈਤਤ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਮਿਹਾਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ।। ੪੯.

ਕ੍ਰੌਂਚ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਤੇ ਗਯਾ ਦੇ ਸਿਰ ਤੱਕ, ਇਹ ਗਯਾਸੁਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਸਦਾ ਲਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਾਨ੍ਨਗਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤਤ੍ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥ ਕਮ੍। ਆਦ੍ਯੋ ਗਦਾਧਰੋ ਦੇਵੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਾ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੪੯.

ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਹੇਠਾਂ ਜਿੱਥੇ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਸਾਫ ਤੇ ਓਝਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਦਿਪਦਰੂਪੇਣ ਪਿਤॄਣਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਹੇਤਵੇ। ਏਤਦ੍ਵਿष੍ਣੁਪਦਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੪੯.

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਪੂਜਨਾਦ੍ਵਾਪਿ ਪਿਤॄਣਾਂ ਦਤ੍ਤਮਕ੍ਸ਼ਯਮ੍। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਪਿਣ੍ਡਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕੁਲਸਾਹਸ੍ਰਮਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੪੯.

ਇੱਥੇ ਛੂਹਣ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸਭ ਕੁਝ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹਜ਼ਾਰ ਖਾਨਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਣੁਪਦਂ ਦਿਵ੍ਯਮਨਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵਮਵ੍ਯਯਮ੍। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੁਦ੍ਰਪਦੇ ਨਯੇਤ੍ਕੁਲਸ਼ਤਂ ਨਰਃ ।। ੪੯.

ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਨੰਤ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਟੱਲ ਥਾਂ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਸੌ ਖਾਨਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਹਾਤ੍ਮਨਾ ਸ਼ਿਵਪੁਰਂ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਦੇ ਨਰਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਕੁਲਸ਼ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੯.

ਆਪਣੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਖਾਨਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਪਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨਿਪਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੀ ਪਿਤॄਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੱਖਣੀ ਅੱਗ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯਪਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੀ ਵਾਜਪੇਯਫਲਂ ਲਭੇਤ੍। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕृਤ੍ਵਾਹਵਨੀਯੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਆਹਵਨੀਅ ਅੱਗ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਭ੍ਯਪਦੇ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਟੋਮਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । ਆਵਸਥ੍ਯਪਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੀ ਪਿਤॄਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਸਭਾ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਜੋਤੀਸ਼ਟੋਮ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਆਵਸਥੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਰਪਦੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍। ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੀ ਪਿਤॄਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਸ਼ਕਰ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰਲੋਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਗਸਤ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਮਾਤਙ੍ਗਯੋਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੀ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਪਦੇ ਪਞ੍ਚ ਪਾਪਿਨੋऽਰ੍ਕ੍ਕਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੇ ਮਾਤੰਗ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੰਜ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਅਰਕਪੁਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਪਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੀ ਸ਼ਿਵਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍। ਗਣੇਸ਼ਸ੍ਯ ਪਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੀ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੯.

ਕਾਰਤਿਕੇ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਜਕਰ੍ਣਤਰ੍ਪਣਕृਨ੍ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਸ੍ਵਰ੍ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍। ਅਨ੍ਯੇषਾਞ੍ਚ ਪਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੀ ਪਿਤॄਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਗਜਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚਾ ਸੁਰਗ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषਾਂ ਕਾਸ਼੍ਯਪਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਵਿष੍ਣੋ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵੈ ਪਦਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਪਦਂ ਚਾਪਿ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੪੯.

ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਥਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭੇ ਚ ਸਮਾਪ੍ਤੌ ਚ ਤੇषਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕਰਂ ਭਵੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਤ੍ਤੁਸ਼੍ਚ ਨਾਰਦ ।। ੪੯.

ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਵੀ ਥਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ।

ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਪਦੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਮੁਨਿਃ ਪੁਰਾ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕृਤ੍ਵੋਦ੍ਯਤੋ ਦਾਤੁਂ ਪਿਤ੍ਰਾਦਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਿਣ੍ਡਕਮ੍ ।। ੪੯.

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣੌ ਤਤੋ ਹਸ੍ਤੌ ਪਦਮੁਦ੍ਭਿਦ੍ਯ ਨਿਰ੍ਗਤੌ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤਦ੍ਵਯਂ ਤਤ੍ਰ ਮੁਨਿਃ ਸਂਸ਼ਯਮਾਗਤਃ ।। ੪੯.

ਫਿਰ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਹੱਥ ਨਿਕਲੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਸੰਦੇਹ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।

ਤਤਃ ਸ੍ਵਮਾਤਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸ ਮਹਾਮੁਨਿਃ। ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਪਦੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਕृष੍ਣੇऽਥ ਵਾ ਕਰੇ ।। ੪੯.

ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਕਾਲਾ ਹੱਥ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ?'

ਪਿਣ੍ਡੋ ਦੇਯੋ ਮਯਾ ਮਾਤਰ੍ਜਾਨਾਸਿ ਪਿਤਰਂ ਵਦ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋਵਾਚ ੪੯.

'ਮਾਂ, ਕੀ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦੇਵਾਂ? ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ? ਦੱਸ,' ਸ਼ਾਂਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ।

ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਤਤਃ ਪਿਣ੍ਡਂ ਦਾਤੁਂ ਕृष੍ਣਾਯ ਚੋਦ੍ਯਤਃ। ਸ਼੍ਵੇਤੋऽਦृਸ਼੍ਯੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਮਮੌਰਸਃ ।। ੪੯.

ਫਿਰ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਕਾਲੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਚਿੱਟਾ ਹੱਥ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ।'

ਕृष੍ਣੋऽਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਮ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਤੋ ਮੇ ਦੇਹਿ ਪਿਣ੍ਡਕਮ੍। ਸ੍ਵੈਰਿਣ੍ਯਥਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਦਾਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਿਣੇ ਬੀਜਿਨੇ ਤਤਃ ।। ੪੯.

ਕਾਲੇ ਹੱਥ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਖੇਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ।' ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਮਹਿਲਾ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, 'ਪਿੰਡ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਖੇਤ ਤੇ ਬੀਜ ਦੋਵੇਂ ਹੋਵੇ।'

ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਤਤਃ ਪਿਣ੍ਡਂ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਪਦੇ ਦਦੌ । ਹਂਸਯੁਕ੍ਤਵਿਮਾਨੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਮੁਭੌ ਗਤੌ ।। ੪੯.

ਫਿਰ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਹੰਸਾਂ ਵਾਲੀ ਰਥੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

ਰਾਮੋ ਰੁਦ੍ਰਪਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਾਯ ਚੋਦ੍ਯਤਃ। ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਤ੍ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ੍ਯ ਕਰਮਾਗਤਃ ।। ੪੯.

ਰਾਮ ਨੇ ਰੁਦਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਹੱਥ ਫੈਲਾ ਕੇ ਆ ਗਿਆ।

ਨਾਦਾਤ੍ਪਿਣ੍ਡਂ ਕਰੇ ਰਾਮੋ ਦਦੌ ਰੁਦ੍ਰਪਦੇ ਤਤਃ। ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਤਿਕ੍ਰਮਾਦ੍ਭੀਤਂ ਰਾਮਂ ਦਸ਼ਰਥੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੪੯.

ਰਾਮ ਨੇ ਪਿੰਡ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ, ਸਗੋਂ ਰੁਦਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਲੰਘਣ ਕਰਕੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਖਿਆ।

ਤਾਰਿਤੋऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾ ਪੁਤ੍ਰ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਮ੍। ਹਸ੍ਤੇ ਪਿਣ੍ਡਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਿਰ੍ਨ ਹਿ ਮੇ ਭਵੇਤ੍ ।। ੪੯.

'ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤਾਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਹੱਥ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।'

ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚਿਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਪ੍ਰਜਾਃ। ਯਜ੍ਞਾਨ੍ਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਵ੍ਰਜਿष੍ਯਸਿ ।। ੪੯.

'ਤੂੰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਾਜ ਕਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਯੱਗ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਖਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇਂਗਾ।'

ਪੁਰ੍ਯ੍ਯਯੋਧ੍ਯਾਜਨੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕृਮਿਕੀਟਾਦਿਭਿਃ ਸਹ। ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਸੌ ਦਸ਼ਰਥੋ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਂ ਪਰਂ ਯਯੌ ।। ੪੯.

ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਕੀੜਿਆਂ, ਕੀਟਾਂ ਆਦਿਕ ਨਾਲ, ਦਸ਼ਰਥ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

ਭੀष੍ਮੋ ਵਿष੍ਣੁਪਦੇ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਆਹੂਯ ਪਿਤਰਂ ਸ੍ਵਕਮ੍। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕृਤ੍ਵੋਦ੍ਯਤੋ ਦਾਤੁਂ ਪਿਤ੍ਰਾਦਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਿਣ੍ਡਕਮ੍ ।। ੪੯.

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਉੱਤਮ ਥਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।