ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ ਦੇਵਾਯ ਈਸ਼ਾਯ ਪੁਰੁषਾਯ ਵੈ। ਅਘੋਰਵਾਮਦੇਵਾਯ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤਾਯ ਸ਼ਮ੍ਭਵੇ ।। ੪੯.

ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਦੇਵਤਾ, ਮਾਲਕ, ਸੱਚੇ ਪੁਰਖ, ਅਘੋਰ, ਵਾਮਦੇਵ, ਸਦਿਓਜਾਤ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਗਦਾਧਰਮ੍। ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਤਾਰਯੇਤ੍ਸਦ੍ਯੋ ਦਸ਼ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਦਸ਼ਾਪਰਾਨ੍ ।। ੪੯.

ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਗਦਾਧਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਦੱਸ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਦੱਸ ਅਗਲੇ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਾਰ ਕਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨਤ੍ਵਾ ਗਦਾਧਰਂ ਦੇਵਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ਓਂ ਨਮੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਨਮਃ ਸਙ੍ਕਰ੍षਣਾਯ ਚ ।। ੪੯.

ਗਦਾਧਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਨਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾਯਾਨਿਰੁਦ੍ਧਾਯ ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਯ ਚ ਵਿष੍ਣਵੇ । ਪਞ੍ਚਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੯.

ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਅਨੀਰੁੱਧ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ—ਪੰਜ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਮृਤੈਃ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਪੁष੍ਪਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਲਂਕृਤਮ੍। ਨ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਯੋ ਗਦਾਪਾਣੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਸਾਰ੍ਥਕਮ੍ ।। ੪੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਗਦਾਪਾਣੀ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਨਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸ੍ਰਾਧ ਵਿਅਰਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਗਕੂਟਾਦ੍ਗृਧ੍ਰਕੂਟਾਦ੍ਯੁਪਾਦੁਤ੍ਤਰਮਾਨਸਾਤ੍। ਏਤਦ੍ਗਯਾਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਨ੍ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਨਾਗਕੂਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਧਰਕੂਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਯਾ ਦਾ ਸਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਨਗਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਅਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਪਿਤਰੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ ।। ੪੯.

ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਨਗਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ੍ਰਾਧ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਥਮੇऽਹ੍ਨਿ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਵ੍ਰਜੇਤ੍। ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਰਣ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮ੍ਮੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜ੍ਞਮਕਾਰਯਤ੍ ।। ੪੯.

ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਧਰਮਾਰਣਯ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਨੇ ਯਗ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਗਮਨਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਪ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਨਾਰਦ। ਮਤਙ੍ਗ ਵਾਪ੍ਯਾਂ ਯਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤਰ੍ਪਣਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਾਚਰੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ! ਜੋ ਮਤੰਗ ਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤਰਪਣ ਤੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗਤ੍ਵਾ ਨਤ੍ਵਾ ਮਤਙ੍ਗੇਸ਼ਮਿਮਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਦੀਰਯੇਤ੍। ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਦੇਵਤਾਃ ਸਨ੍ਤੁ ਲੋਕਪਾਲਾਸ਼੍ਚ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮਤੰਗੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ: ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹੋਣ।

ਮਯਾਗਤ੍ਯਮਤਙ੍ਗੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪਿਤॄਣਾਂ ਨਿष੍ਕृਤਿਃ ਕृਤਾ। ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਂ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੀਰ੍ਥਂ ਚ ਕੂਪੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਤੰਗ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗ ਲਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ ਦੇ ਕੁਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਾਧ ਆਦਿ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਕੂਪਯੂਪਯੋਰ੍ਮ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਰਯਤੇ ਪਿਤॄਨ੍। ਧਰ੍ਮ੍ਮਂ ਧਰ੍ਮ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰਂ ਨਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬੋਧਿਤਰੁਂ ਨਮੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਉਸ ਕੂਏ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਬੋਧੀ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ਼੍ਵਤ੍ਥਰਾਜਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਨੇ। ਬੋਧਿਦ੍ਰਮਾਯ ਕਰ੍ਤॄਣਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਾਰਣਾਯ ਚ ।। ੪੯.

ਅਸ਼ਵੱਥ ਰੁੱਖ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਬੋਧੀ ਰੁੱਖ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

ਯੇऽਸ੍ਮਤ੍ਕੁਲੇ ਮਾਤृਵਂਸ਼ੇ ਬਾਨ੍ਧਵਾ ਦੁਰ੍ਗਤਿਂ ਗਤਾਃ। ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤੁ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਮ੍ ।। ੪੯.

ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਵੱਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਸਦਾ ਲਈ ਚੰਗੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ।

ऋਣਤ੍ਰਯਂ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਂ ਗਯਾਮਾਗਤ੍ਯ ਵृਕ੍ਸ਼ਰਾਟ੍। ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮਹਾਪਾਪਾਦ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤੋऽਹਂ ਭਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍ ।। ੪੯.

ਗਯਾ ਆ ਕੇ, ਹੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।

ਤृਤੀਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਰਸਿ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਪਿਣ੍ਡਕਮ੍। ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸੁਤਃ ।। ੪੯.

ਤੀਜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੇ ਕਰੇ।

ਸ੍ਨਾਨਂ ਕਰੋਮਿ ਤੀਰ੍ਥੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ऋਣਤ੍ਰਯਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ। ਤਤ੍ਕੂਪਯੂਪਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਇਥੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ। ਉਸ ਕੂਏ ਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਾਗਂ ਕृਤ੍ਵੋਤ੍ਥਿਯੋ ਯੂਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਯੂਪ ਇਤ੍ਯਸੌ। ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਰਃਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਰਯਤੇ ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੯.

ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਲੱਕੜ ਦਾ ਥੰਮ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ 'ਯੂਪ' ਆਖਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਰੋਵਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯੂਪਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਕृਤ੍ਯ ਵਾਜਪੇਯਫਲਂ ਲਭੇਤ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਚ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੯.

ਯੂਪ ਥੰਮ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇऽਜਾਯ ਜਗਜ੍ਜਨ੍ਮਾਦਿਰੂਪਿਣੇ । ਭਕ੍ਤਾਨਾਞ੍ਚ ਪਿਤॄਣਾਞ੍ਚ ਤਾਰਕਾਯ ਨਮੋ ਨਮਃ ।। ੪੯.

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਗੋਪ੍ਰਚਾਰਸਮੀਪਸ੍ਥਾ ਆਮ੍ਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਃ। ਤੇषਾਂ ਸੇਚਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪਿਤਰੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਗਾਮਿਨਃ ।। ੪੯.

ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਕੋਲ ਜੋ ਅੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣ ਨਾਲ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਆਮ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਰੋਦ੍ਭੂਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਮਯਂ ਤਰੁਮ੍। ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਂ ਪ੍ਰਸਿਞ੍ਚਾਮਿ ਪਿਤॄਣਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਹੇਤਵੇ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਅੰਬ ਦੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਉੱਗਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦਾ ਹਾਂ।

ਏਕੋ ਮੁਨਿਃ ਕੁਮ੍ਭਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰਹਸ੍ਤ ਆਮ੍ਰਸ੍ਯ ਮੂਲੇ ਸਲਿਲਂ ਦਦਾਮਿ। ਆਮ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤृਪ੍ਤਾ ਏਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਵ੍ਯਰ੍ਥਕਰੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ।। ੪੯.

ਇੱਕਲਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਘੜਾ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਅੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਬ ਦਾ ਰੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਵਿਅਰਥ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ਯਮ ਬਲਿਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਸਂਯਤਃ। ਯਮਰਾਜਧਰ੍ਮ੍ਮਰਾਜੌ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ ।। ੪੯.

ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਏ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ। ਯਮ ਤੇ ਧਰਮਰਾਜ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਨਿਆਂ ਲਈ ਖੜੇ ਹਨ।

ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਬਲਿਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਪੁਤॄਣਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਹੇਤਵੇ। ਤਤਃ ਸ਼੍ਵਾਨਬਲਿਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਨਾਰਦ ।। ੪੯.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵੌ ਸ਼੍ਵਾਨੌ ਸ਼੍ਯਾਮਸ਼ਬਲੌ ਵੈਵਸ੍ਵਤਕੁਲੋਦ੍ਭਵੌ। ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਬਲਿਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਰਕ੍ਸ਼ੇਤਾਂ ਪਥਿ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਦਾ ।। ੪੯.

ਦੋ ਕੁੱਤੇ, ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ-ਕਾਲਾ, ਜੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਸਤੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

ਤਤਃ ਕਾਕਬਲਿਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਨਾਰਦ। ਐਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣਵਾਯਵ੍ਯਯਾਮ੍ਯਾ ਵੈ ਨੈऋਤਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੪੯.

ਫਿਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ, ਯਮ ਤੇ ਨੈਰਿਤ ਦੇ ਕਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।

ਵਾਯਸਾਃ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣਨ੍ਤੁ ਭੂਮੌ ਪਿਣ੍ਡਂ ਸਮਰ੍ਪਿਤਮ੍। ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥੇ ਚਤੁਰ੍ਥੇऽਹ੍ਨਿ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਕਮਥਾਚਰੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਕਾਂਵਾਂ ਜੇਹੜਾ ਪਿੰਡ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਬੂਲ ਕਰਨ। ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਤੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕਰਨ।

ਗਯਾਸ਼ਿਰਸ੍ਯਥ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਾਦੇ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਸਪਿਣ੍ਡਕਮ੍। ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਗਯਾਸ਼ਿਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਕृਤਮ੍ ।। ੪੯.

ਫਿਰ, ਗਯਾ-ਸ਼ਿਰਸ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਉੱਥੇ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਯਾ-ਸ਼ਿਰਸ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।