ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਤ੍ਤਰਂ ਮਾਨਸਂ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਨਾਨਮਾਚਰੇਤ੍। ਉਤ੍ਤਰੇ ਮਾਨਸੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕਰੋਮ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ ।। ੪੯.

ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।'

ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਲੋਕਾਦਿਸਂਸਿਦ੍ਧਿਸਿਦ੍ਧਯੇ ਪਿਤृਮੁਕ੍ਤਯੇ। ਦੇਵਾਦੀਂਸ੍ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾਥ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਪਿਣ੍ਡਕਮ੍ ।। ੪੯.

ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨਸਂ ਹਿ ਸਰੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਰਮਾਨਸਮ੍। ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਂ ਨਤ੍ਵਾਰ੍ਚ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾਥ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੯.

ਇੱਥੇ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਭਰ੍ਤ੍ਰੇ ਸੋਮਭੌਮਜ੍ਞਰੂਪਿਣੇ। ਜੀਵਭਾਰ੍ਗਵਸੌਰੇਯਰਾਹੁਕੇਤੁਸ੍ਵਰੂਪਿਣੇ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸੋਮ, ਭੂਮ, ਗਿਆਨ, ਜੀਵ, ਭਰਗਵ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਰਾਹੂ ਤੇ ਕੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਰਾਨ੍ਮਾਨਸਾਨ੍ਮੌਨੀ ਵ੍ਰਜੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਨਸਮ੍। ਉਦੀਚੀਤੀਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰੌਦੀਚ੍ਯਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍ । ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤੋ ਦਿਵਂ ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇਣ ਮਾਨਵਃ ।। ੪੯.

ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਤੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਵੱਲ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਧ੍ਯੇ ਕਨਖਲਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿषੁਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਸ੍ਨਾਤਃ ਕਨਕਵਦ੍ਭਾਤਿ ਨਰੋ ਯਾਤਿ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾਮ੍ ।। ੪੯.

ਵਿਚਕਾਰ ਕਨਖਲ ਨਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਭਾਗੇ ਚ ਤੀਰ੍ਥਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਨਸਮ੍। ਅਤਃ ਕਨਖਲਂ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤਂ ਤੀਰ੍ਥਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੪੯.

ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਨਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਨਖਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਮਾਨਸੇ ਚੈਵ ਤੀਰ੍ਥਤ੍ਰਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍। ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤੇषੁ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕੁਯ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ।। ੪੯.

ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤੀਰਥ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਮਾਨਸੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕਰੋਮ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ। ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਲੋਕਾਦਿਸਂਸਿਦ੍ਧਿਸਿਦ੍ਧਯੇ ਪਿਤृਮੁਕ੍ਤਯੇ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਦਿਪਾਪੌਘ ਯਾਤਨਾਯਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ। ਦਿਵਾਕਰ ਕਰੋਮੀਹ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਨਸੇ ।। ੪੯.

ਹੇ ਸੂਰਜ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਆਦਿਕ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲੇ।

ਨਮਾਮਿ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤृਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਾਰਣਾਯ ਚ। ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਧਨੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਾਯਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯ ਵृਦ੍ਧਯੇ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ, ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ, ਧਨ, ਰਾਜ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਅਨੇਨ ਸ੍ਨਾਨਪੂਜਾਦਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਪਿਣ੍ਡਕਮ੍। ਕृਤ੍ਵਾ ਨਤ੍ਵਾ ਚ ਮੌਨ੍ਯਰ੍ਕਮਿਮਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪੂਜਾ ਆਦਿਕ ਕਰਕੇ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਤੇ ਮੌਨ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੀਰ੍ਥੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍। ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤॄਣਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਤਃ ਸਦਾ ।। ੪੯.

ਉਥੋਂ ਫਿਰ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਫਲ੍ਗੁਕੋ ਹ੍ਯਭਵਤ੍ਪੁਰਾ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨੌ ਹੁਤਂ ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ਰਜਃ ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਕਮ੍ ।। ੪੯.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਫਲਗੂ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਦੱਖਣੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਥਾਂ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਫਲਤਿ ਫਲ੍ਗ੍ਵਾ ਗੌਃ ਕਾਮਧੇਨੁਰ੍ਜਲਂ ਮਹੀ। ਦृष੍ਟੇਰਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਂ ਨ ਨਿष੍ਫਲਮ੍ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਫਲਗੂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਣਿ ਭੁਵਨੇष੍ਵਖਿਲੇष੍ਵਪਿ। ਤਾਨਿ ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਂ ਸੁਰੈਃ ਸਹ ।। ੪੯.

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਥੇ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਗਙ੍ਗਾ ਪਾਦੋਦਕਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਫਲ੍ਗੁਰ੍ਹ੍ਯਾਦਿਗਦਾਧਰਃ। ਸ੍ਵਯਂ ਹਿ ਦ੍ਰਵਰੂਪੇਣ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗਙ੍ਗਾਧਿਕਂ ਵਿਦੁਃ ।। ੪੯.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਗੰਗਾ ਹੈ। ਫਲਗੂ ਵਿੱਚ ਗਦਾਧਾਰੀ ਆਪ ਹੀ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਥਾਂ ਗੰਗਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਯਃ ਸਮਾਚਰੇਤ੍। ਨਾਸੌ ਤਤ੍ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥੇ ਯਦਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੪੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਜੋ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥੇ ਵਿष੍ਣੁਜਲੇ ਕਰੋਮਿ ਸ੍ਨਾਨਮਾਦृਤਃ। ਪਿਤॄਣਾਂ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਾਯ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯੇ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤਰ੍ਪਣਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਾਚਰੇਤ੍। ਸਪਿਣ੍ਡਕਂ ਸ੍ਵਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਮੇਦਥ ਪਿਤਾਮਹਮ੍ ।। ੪੯.

ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਤੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।

ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ ਦੇਵਾਯ ਈਸ਼ਾਯ ਪੁਰੁषਾਯ ਵੈ। ਅਘੋਰਵਾਮਦੇਵਾਯ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤਾਯ ਸ਼ਮ੍ਭਵੇ ।। ੪੯.

ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਦੇਵਤਾ, ਮਾਲਕ, ਸੱਚੇ ਪੁਰਖ, ਅਘੋਰ, ਵਾਮਦੇਵ, ਸਦਿਓਜਾਤ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਗਦਾਧਰਮ੍। ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਤਾਰਯੇਤ੍ਸਦ੍ਯੋ ਦਸ਼ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਦਸ਼ਾਪਰਾਨ੍ ।। ੪੯.

ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਗਦਾਧਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਦੱਸ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਦੱਸ ਅਗਲੇ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਾਰ ਕਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨਤ੍ਵਾ ਗਦਾਧਰਂ ਦੇਵਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ਓਂ ਨਮੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਨਮਃ ਸਙ੍ਕਰ੍षਣਾਯ ਚ ।। ੪੯.

ਗਦਾਧਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਨਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾਯਾਨਿਰੁਦ੍ਧਾਯ ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਯ ਚ ਵਿष੍ਣਵੇ । ਪਞ੍ਚਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੯.

ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਅਨੀਰੁੱਧ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ—ਪੰਜ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਮृਤੈਃ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਪੁष੍ਪਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਲਂਕृਤਮ੍। ਨ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਯੋ ਗਦਾਪਾਣੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਸਾਰ੍ਥਕਮ੍ ।। ੪੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਗਦਾਪਾਣੀ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਨਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸ੍ਰਾਧ ਵਿਅਰਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਗਕੂਟਾਦ੍ਗृਧ੍ਰਕੂਟਾਦ੍ਯੁਪਾਦੁਤ੍ਤਰਮਾਨਸਾਤ੍। ਏਤਦ੍ਗਯਾਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਨ੍ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਨਾਗਕੂਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਧਰਕੂਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਯਾ ਦਾ ਸਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਨਗਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਅਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਪਿਤਰੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ ।। ੪੯.

ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਨਗਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ੍ਰਾਧ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਥਮੇऽਹ੍ਨਿ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਵ੍ਰਜੇਤ੍। ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਰਣ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮ੍ਮੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜ੍ਞਮਕਾਰਯਤ੍ ।। ੪੯.

ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਧਰਮਾਰਣਯ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਨੇ ਯਗ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਗਮਨਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਪ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਨਾਰਦ। ਮਤਙ੍ਗ ਵਾਪ੍ਯਾਂ ਯਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤਰ੍ਪਣਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਾਚਰੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ! ਜੋ ਮਤੰਗ ਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤਰਪਣ ਤੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।