ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਣ੍ਡਪਾਤ੍ਰੇ ਤਿਲਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਭੋਦਕੈਃ। ਪਰਿषਿਚ੍ਯ ਤ੍ਰਿਧਾ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਸਮਾਪਯੇਤ੍ ।। ੪੮.

ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਪਾ ਕੇ, ਚੰਗਾ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤॄਨ੍ਵਿਸृਜ੍ਯ ਚਾਚਮ੍ਯ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਸੁਰਾਨ੍ । ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸਨ੍ਤੁ ਮੇ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਸ਼ਾਨਾਦਯਸ੍ਤਥਾ। ਮਯਾ ਗਯਾਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪਿਤॄਣਾਂ ਨਿष੍ਕृਤਿਃ ਕृਤਾ ।। ੪੮.

ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗਵਾਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖੋ: 'ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼ਾਨ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੇ ਗਵਾਹ ਹਨ; ਮੈਂ ਗਿਆ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।'

ਆਗਤੋऽਸ੍ਮਿ ਗਯਾਂ ਦੇਵ ਪਿਤृਕਾਰ੍ਯ੍ਯੇ ਗਦਾਧਰ। ਤ੍ਵਮੇਵ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਭਗਵਨ੍ਨਨृਣੋऽਹਮृਣਤ੍ਰਯਾਤ੍ ।। ੪੮.

'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਲਈ ਗਿਆ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਤੂੰ ਆਪ ਗਵਾਹ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।'

ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਚੈਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਨ੍ਤੁ ਨਾਰਦ। ਪ੍ਰੇਤਪਰ੍ਵ੍ਵਤਮਾਰਭ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੪੮.

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੇਟ ਇੰਝ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਤ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ।

ਤਿਲਮਿਸ਼੍ਰਾਂਸ੍ਤਤਃ ਸਕ੍ਤੂਨ੍ਨਿਃਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਪ੍ਰੇਤਪਰ੍ਵ੍ਵਤੇ। ਅਪਸਵ੍ਯੇਨ ਦੇਵਰ੍षੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਭਿਮੁਖੇਨ ਚ ।। ੪੮.

ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸੱਤੂ ਰੱਖੋ, ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਘੁੰਮ ਕੇ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ।

ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਪ੍ਰੇਤਰੂਪੇਣ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪਿਤਰੋ ਮਮ। ਤੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਤृਪ੍ਤਿਮਾਯਾਨ੍ਤੁ ਸਕ੍ਤੁਭਿਸ੍ਤਿਲਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ ।। ੪੮.

ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖ ਜਿਹੜੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਆਟੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਣ।

ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਚਰਾਚਰਮ੍। ਮਯਾ ਦਤ੍ਤੇਨ ਤੋਯੇਨ ਤृਪ੍ਤਿਮਾਯਾਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪੮.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਟਿੱਪ ਤੱਕ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਿਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਰਦ। ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਕੁਲੇ ਚਾਪਿ ਨ ਜਾਯਤੇ ।। ੪੮.

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

ਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਿਲਾ ਖ੍ਯਾਤਾ ਗਯਾਸ਼ਿਰਸਿ ਮੁਕ੍ਤਯੇ। ਤੀਰ੍ਥਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਰੂਪੇਣ ਸ੍ਥਿਤ ਸ਼੍ਚਾਦਿਗਦਾਧਰਃ ।। ੪੮.

ਗਯਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਿਲਾ ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਥਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਗਦਾ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੀਰਥ, ਮੰਤਰ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਆਦੌ ਤੁ ਪਞ੍ਚਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਮਾਨਸੇ ਵਿਧਿਃ। ਆਚਮ੍ਯ ਕੁਸ਼ਹਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਾਰਿਣਾ ।। ੪੯.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਉੱਤੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਰਂ ਮਾਨਸਂ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਨਾਨਮਾਚਰੇਤ੍। ਉਤ੍ਤਰੇ ਮਾਨਸੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕਰੋਮ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ ।। ੪੯.

ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।'

ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਲੋਕਾਦਿਸਂਸਿਦ੍ਧਿਸਿਦ੍ਧਯੇ ਪਿਤृਮੁਕ੍ਤਯੇ। ਦੇਵਾਦੀਂਸ੍ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾਥ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਪਿਣ੍ਡਕਮ੍ ।। ੪੯.

ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨਸਂ ਹਿ ਸਰੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਰਮਾਨਸਮ੍। ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਂ ਨਤ੍ਵਾਰ੍ਚ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾਥ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੯.

ਇੱਥੇ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਭਰ੍ਤ੍ਰੇ ਸੋਮਭੌਮਜ੍ਞਰੂਪਿਣੇ। ਜੀਵਭਾਰ੍ਗਵਸੌਰੇਯਰਾਹੁਕੇਤੁਸ੍ਵਰੂਪਿਣੇ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸੋਮ, ਭੂਮ, ਗਿਆਨ, ਜੀਵ, ਭਰਗਵ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਰਾਹੂ ਤੇ ਕੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਰਾਨ੍ਮਾਨਸਾਨ੍ਮੌਨੀ ਵ੍ਰਜੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਨਸਮ੍। ਉਦੀਚੀਤੀਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰੌਦੀਚ੍ਯਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍ । ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤੋ ਦਿਵਂ ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇਣ ਮਾਨਵਃ ।। ੪੯.

ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਤੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਵੱਲ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਧ੍ਯੇ ਕਨਖਲਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿषੁਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਸ੍ਨਾਤਃ ਕਨਕਵਦ੍ਭਾਤਿ ਨਰੋ ਯਾਤਿ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾਮ੍ ।। ੪੯.

ਵਿਚਕਾਰ ਕਨਖਲ ਨਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਭਾਗੇ ਚ ਤੀਰ੍ਥਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਨਸਮ੍। ਅਤਃ ਕਨਖਲਂ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤਂ ਤੀਰ੍ਥਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੪੯.

ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਨਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਨਖਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਮਾਨਸੇ ਚੈਵ ਤੀਰ੍ਥਤ੍ਰਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍। ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤੇषੁ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕੁਯ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ।। ੪੯.

ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤੀਰਥ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਮਾਨਸੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕਰੋਮ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ। ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਲੋਕਾਦਿਸਂਸਿਦ੍ਧਿਸਿਦ੍ਧਯੇ ਪਿਤृਮੁਕ੍ਤਯੇ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਦਿਪਾਪੌਘ ਯਾਤਨਾਯਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ। ਦਿਵਾਕਰ ਕਰੋਮੀਹ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਨਸੇ ।। ੪੯.

ਹੇ ਸੂਰਜ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਆਦਿਕ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲੇ।

ਨਮਾਮਿ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤृਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਾਰਣਾਯ ਚ। ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਧਨੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਾਯਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯ ਵृਦ੍ਧਯੇ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ, ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ, ਧਨ, ਰਾਜ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਅਨੇਨ ਸ੍ਨਾਨਪੂਜਾਦਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਪਿਣ੍ਡਕਮ੍। ਕृਤ੍ਵਾ ਨਤ੍ਵਾ ਚ ਮੌਨ੍ਯਰ੍ਕਮਿਮਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ ।। ੪੯.

ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪੂਜਾ ਆਦਿਕ ਕਰਕੇ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਤੇ ਮੌਨ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੀਰ੍ਥੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍। ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤॄਣਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਤਃ ਸਦਾ ।। ੪੯.

ਉਥੋਂ ਫਿਰ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਫਲ੍ਗੁਕੋ ਹ੍ਯਭਵਤ੍ਪੁਰਾ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨੌ ਹੁਤਂ ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ਰਜਃ ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਕਮ੍ ।। ੪੯.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਫਲਗੂ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਦੱਖਣੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਥਾਂ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਫਲਤਿ ਫਲ੍ਗ੍ਵਾ ਗੌਃ ਕਾਮਧੇਨੁਰ੍ਜਲਂ ਮਹੀ। ਦृष੍ਟੇਰਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਂ ਨ ਨਿष੍ਫਲਮ੍ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਫਲਗੂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਣਿ ਭੁਵਨੇष੍ਵਖਿਲੇष੍ਵਪਿ। ਤਾਨਿ ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਂ ਸੁਰੈਃ ਸਹ ।। ੪੯.

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਥੇ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਗਙ੍ਗਾ ਪਾਦੋਦਕਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਫਲ੍ਗੁਰ੍ਹ੍ਯਾਦਿਗਦਾਧਰਃ। ਸ੍ਵਯਂ ਹਿ ਦ੍ਰਵਰੂਪੇਣ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗਙ੍ਗਾਧਿਕਂ ਵਿਦੁਃ ।। ੪੯.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਗੰਗਾ ਹੈ। ਫਲਗੂ ਵਿੱਚ ਗਦਾਧਾਰੀ ਆਪ ਹੀ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਥਾਂ ਗੰਗਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਯਃ ਸਮਾਚਰੇਤ੍। ਨਾਸੌ ਤਤ੍ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥੇ ਯਦਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੪੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਜੋ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥੇ ਵਿष੍ਣੁਜਲੇ ਕਰੋਮਿ ਸ੍ਨਾਨਮਾਦृਤਃ। ਪਿਤॄਣਾਂ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਾਯ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯੇ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।