ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਦਿਵ੍ਯਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਭੂਮਿष੍ਠਾਃ ਪਿਤਰੋ ਬਾਨ੍ਧਵਾਦਯਃ। ਮृਤਾ ਅਸਂਸ੍ਕृਤਾ ਯੇ ਚ ਤੇਬ੍ਯਃ ਪਿਣ੍ਡਂ ਦਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।। ੪੮.

ਜੋ ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਦੇਵ ਲੋਕ, ਅਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਪ੍ਰੇਤਰੂਪੇਣ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪਿਤਰੋ ਮਮ। ਤੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਤृਪ੍ਤਿਮਾਯਾਨ੍ਤੁ ਪਿਣ੍ਡੇਨਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵ੍ਵਦਾ ।। ੪੮.

ਮੇਰੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਪਿੰਡ ਰਾਹੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ।

ਯੇऽਬਾਨ੍ਧਵਾ ਬਾਨ੍ਧਵਾ ਵਾ ਯੇऽਨ੍ਯਜਨ੍ਮਨਿ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ। ਤੇषਾਂ ਪਿਣ੍ਡੋ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤੋ ਹ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਮੁਪਤਿष੍ਠਤਾਮ੍ ।। ੪੮.

ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਮੈਂ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਪਿਤृਵਂਸ਼ੇ ਮृਤਾ ਯੇ ਚ ਮਾਤृਵਂਸ਼ੇ ਚ ਯੇ ਮृਤਾਃ। ਗੁਰੁਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਬਨ੍ਧੂਨਾਂ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਬਾਨ੍ਧਵਾ ਮृਤਾਃ ।। ੪੮.

ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਪੱਖ, ਮਾਤਾ ਪੱਖ, ਅਧਿਆਪਕ, ਸੱਸੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮਰ ਗਏ ਹਨ—

ਯੇ ਮੇ ਕੁਲੇ ਲੁਪ੍ਤਪਿਣ੍ਡਾਃ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ। ਕ੍ਰਿਯਾਲੋਪਗਤਾ ਯੇ ਚ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧਾਃ ਪਙ੍ਗਵਸ੍ਤਥਾ ।। ੪੮.

ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨੇ ਜਾਂ ਲੰਗੜੇ ਹਨ—

ਵਿਰੂਪਾ ਆਮਗਰ੍ਭਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਤਾਜ੍ਞਾਤਾਃ ਕੁਲੇ ਮਮ। ਤੇषਾਂ ਪਿਣ੍ਡੋ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤੋ ਹ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਮੁਪਤਿष੍ਠਤਾਮ੍ ।। ੪੮.

ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਤੋਂ ਖੋਟੇ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਨਮ ਲਏ, ਜਾਣੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਉਹ ਕਦੇ ਘਟੇ ਨਾ।

ਆ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਯੇ ਪਿਤृਵਂਸ਼ਜਾਤਾ ਮਾਤੁਸ੍ਤਥਾ ਵਂਸ਼ਭਵਾ ਮਦੀਯਾਃ। ਕੁਲਦ੍ਵਯੇ ਯੇ ਮਮ ਦਾਸਭੂਤਾ ਭृਤ੍ਯਾ ਸ੍ਤਥੈਵਾਸ਼੍ਰਿਤਸੇਵਕਾਸ਼੍ਚ ।। ੪੮.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੱਕ ਪਿਤਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਜਨਮੇ, ਮਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਦੋਹਾਂ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਨੌਕਰ, ਸੇਵਕ ਜਾਂ ਆਸਰੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ—

ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਿष੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਦृष੍ਟਾ ਹ੍ਯਦृष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਕृਤੋਪਕਾਰਾਃ। ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ ਯੇ ਮਮ ਸਙ੍ਗਤਾਸ਼੍ਚ ਤੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਪਿਣ੍ਡਮਹਂ ਦਦਾਮਿ ।। ੪੮.

ਮਿੱਤਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਪਸ਼ੂ, ਰੁੱਖ, ਜਿਹੜੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਥ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲਈ ਮੈਂ ਸਵਧਾ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਏਤੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਤਂ ਸਮੂਹ੍ਯ ਚ। ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਪੂਰ੍ਵ੍ਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਕਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੪੮.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਿੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਗੋਤ੍ਰੇ ਪਰਗੋਤ੍ਰੇ ਵਾ ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਃ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਨਮ੍। ਅਪृਥਙ੍ ਨਿष੍ਫਲਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਿਣ੍ਡਞ੍ਚੋਦਕਤਰ੍ਪਣਮ੍ ।। ੪੮.

ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਪਰਾਏ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਦੋਵਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਲਈ ਪਿੰਡ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਤੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਜਲ ਦੀ ਭੇਟ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਿਣ੍ਡਪਾਤ੍ਰੇ ਤਿਲਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਭੋਦਕੈਃ। ਪਰਿषਿਚ੍ਯ ਤ੍ਰਿਧਾ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਸਮਾਪਯੇਤ੍ ।। ੪੮.

ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਪਾ ਕੇ, ਚੰਗਾ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤॄਨ੍ਵਿਸृਜ੍ਯ ਚਾਚਮ੍ਯ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਸੁਰਾਨ੍ । ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸਨ੍ਤੁ ਮੇ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਸ਼ਾਨਾਦਯਸ੍ਤਥਾ। ਮਯਾ ਗਯਾਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪਿਤॄਣਾਂ ਨਿष੍ਕृਤਿਃ ਕृਤਾ ।। ੪੮.

ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗਵਾਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖੋ: 'ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼ਾਨ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੇ ਗਵਾਹ ਹਨ; ਮੈਂ ਗਿਆ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।'

ਆਗਤੋऽਸ੍ਮਿ ਗਯਾਂ ਦੇਵ ਪਿਤृਕਾਰ੍ਯ੍ਯੇ ਗਦਾਧਰ। ਤ੍ਵਮੇਵ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਭਗਵਨ੍ਨਨृਣੋऽਹਮृਣਤ੍ਰਯਾਤ੍ ।। ੪੮.

'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਲਈ ਗਿਆ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਤੂੰ ਆਪ ਗਵਾਹ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।'

ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਚੈਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਨ੍ਤੁ ਨਾਰਦ। ਪ੍ਰੇਤਪਰ੍ਵ੍ਵਤਮਾਰਭ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੪੮.

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੇਟ ਇੰਝ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਤ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ।

ਤਿਲਮਿਸ਼੍ਰਾਂਸ੍ਤਤਃ ਸਕ੍ਤੂਨ੍ਨਿਃਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਪ੍ਰੇਤਪਰ੍ਵ੍ਵਤੇ। ਅਪਸਵ੍ਯੇਨ ਦੇਵਰ੍षੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਭਿਮੁਖੇਨ ਚ ।। ੪੮.

ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸੱਤੂ ਰੱਖੋ, ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਘੁੰਮ ਕੇ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ।

ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਪ੍ਰੇਤਰੂਪੇਣ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪਿਤਰੋ ਮਮ। ਤੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਤृਪ੍ਤਿਮਾਯਾਨ੍ਤੁ ਸਕ੍ਤੁਭਿਸ੍ਤਿਲਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ ।। ੪੮.

ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖ ਜਿਹੜੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਆਟੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਣ।

ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਚਰਾਚਰਮ੍। ਮਯਾ ਦਤ੍ਤੇਨ ਤੋਯੇਨ ਤृਪ੍ਤਿਮਾਯਾਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪੮.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਟਿੱਪ ਤੱਕ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਿਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਰਦ। ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਕੁਲੇ ਚਾਪਿ ਨ ਜਾਯਤੇ ।। ੪੮.

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

ਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਿਲਾ ਖ੍ਯਾਤਾ ਗਯਾਸ਼ਿਰਸਿ ਮੁਕ੍ਤਯੇ। ਤੀਰ੍ਥਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਰੂਪੇਣ ਸ੍ਥਿਤ ਸ਼੍ਚਾਦਿਗਦਾਧਰਃ ।। ੪੮.

ਗਯਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਿਲਾ ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਥਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਗਦਾ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੀਰਥ, ਮੰਤਰ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਆਦੌ ਤੁ ਪਞ੍ਚਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਮਾਨਸੇ ਵਿਧਿਃ। ਆਚਮ੍ਯ ਕੁਸ਼ਹਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਾਰਿਣਾ ।। ੪੯.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਉੱਤੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਰਂ ਮਾਨਸਂ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਨਾਨਮਾਚਰੇਤ੍। ਉਤ੍ਤਰੇ ਮਾਨਸੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕਰੋਮ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ ।। ੪੯.

ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।'

ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਲੋਕਾਦਿਸਂਸਿਦ੍ਧਿਸਿਦ੍ਧਯੇ ਪਿਤृਮੁਕ੍ਤਯੇ। ਦੇਵਾਦੀਂਸ੍ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾਥ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਪਿਣ੍ਡਕਮ੍ ।। ੪੯.

ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨਸਂ ਹਿ ਸਰੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਰਮਾਨਸਮ੍। ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਂ ਨਤ੍ਵਾਰ੍ਚ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾਥ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਲੋਕਂ ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੯.

ਇੱਥੇ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਭਰ੍ਤ੍ਰੇ ਸੋਮਭੌਮਜ੍ਞਰੂਪਿਣੇ। ਜੀਵਭਾਰ੍ਗਵਸੌਰੇਯਰਾਹੁਕੇਤੁਸ੍ਵਰੂਪਿਣੇ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸੋਮ, ਭੂਮ, ਗਿਆਨ, ਜੀਵ, ਭਰਗਵ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਰਾਹੂ ਤੇ ਕੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਰਾਨ੍ਮਾਨਸਾਨ੍ਮੌਨੀ ਵ੍ਰਜੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਨਸਮ੍। ਉਦੀਚੀਤੀਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰੌਦੀਚ੍ਯਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍ । ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤੋ ਦਿਵਂ ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇਣ ਮਾਨਵਃ ।। ੪੯.

ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਤੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਵੱਲ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਧ੍ਯੇ ਕਨਖਲਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿषੁਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਸ੍ਨਾਤਃ ਕਨਕਵਦ੍ਭਾਤਿ ਨਰੋ ਯਾਤਿ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾਮ੍ ।। ੪੯.

ਵਿਚਕਾਰ ਕਨਖਲ ਨਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਭਾਗੇ ਚ ਤੀਰ੍ਥਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਨਸਮ੍। ਅਤਃ ਕਨਖਲਂ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤਂ ਤੀਰ੍ਥਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੪੯.

ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਨਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਨਖਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਮਾਨਸੇ ਚੈਵ ਤੀਰ੍ਥਤ੍ਰਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍। ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤੇषੁ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕੁਯ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ।। ੪੯.

ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤੀਰਥ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਮਾਨਸੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕਰੋਮ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ। ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਲੋਕਾਦਿਸਂਸਿਦ੍ਧਿਸਿਦ੍ਧਯੇ ਪਿਤृਮੁਕ੍ਤਯੇ ।। ੪੯.

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।