ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਕਾਰਣਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍। ਕੇਚਿਚ੍ਛਿਵਂ ਪਰਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਤਥਾऽਪਰੇ। ਅਵਿਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਂਸਕ੍ਤਾਃ ਸਕ੍ਤਾ ਰਤ੍ਯਾਦਿਚੇਤਸਾ ।। ੫.

ਕੁਝ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ। ਇਹ ਲੋਕ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਮਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕਾਲਞ੍ਚ ਦੇਸ਼ਞ੍ਚ ਕਾਰ੍ਯਾਣ੍ਯਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ। ਕਾਰਣਞ੍ਚ ਸ੍ਮृਤਾ ਹ੍ਯੇਤਾ ਨਾਨਾਰ੍ਥੇष੍ਵਿਹ ਦੇਵਤਾਃ ।। ੫.

ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ, ਸਮਾਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਹੈ।

ਏਕਂ ਨਿਨ੍ਦਤਿ ਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਾਨੇਨ ਸ ਨਿਨ੍ਦਤਿ। ਏਕਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸਮਾਨਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਤਿ। ਏਕਂ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਂ ਤਮਾਹੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਮ੍ ।। ੫.

ਜੇਹੜਾ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਇਕ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਇਕ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਦ੍ਵੇषਸ੍ਤੁ ਸਦਾ ਕਾਰ੍ਯੋ ਦੇਵਤਾਸੁ ਵਿਜਾਨਤਾ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਮੀਸ਼੍ਵਰਂ ਜ੍ਞਾਤੁਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੫.

ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।

ਏਕਾਤ੍ਮਾ ਸ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਂਮੋਹਯਤਿ ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਏਤੇषਾਞ੍ਚ ਤ੍ਰਯਾਣਾਨ੍ਤੁ ਵਿਚਰਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਜਨਾਃ ।। ੫.

ਉਹ ਇਕ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਬਣ ਕੇ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜਿਜ੍ਞਾਸਨ੍ਤਃ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਃ ਸਕ੍ਤਾ ਰੂਪਾਵਿਚੇਤਸਃ। ਇਦਂ ਪਰਮਿਦਂ ਨੇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਭਿਨ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ।। ੫.

ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਜਾਂਚਦੇ ਹੋਏ, ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਤੇ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ'।

ਯਾਤੁਧਾਨਾਨ੍ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਨ੍ਨਰਾਨ੍ । ਏਕਤ੍ਵੇਨ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ਵ੍ਯਵਤਿष੍ਠਤੇ ।। ੫.

ਇਹ ਜਿੰਦਾਂ ਯਾਤੁਧਾਨ ਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ। ਇਕਤਾ ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਵਿੱਚ, ਆਪੋਂ-ਆਪ ਖੁਦ-ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਭੂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਣਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਭਿਸ੍ਤੁ ਤਨੁਭਿਰ੍ਮੋਹਯਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਤੇष੍ਵੇਕਂ ਯਜਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਤਦਾ ਯਜਤੇ ਤ੍ਰਯਮ੍ ।। ੫.

ਸਿਰਫ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾ ਪਾ ਕੇ, ਜੇਹੜਾ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਨੈਰਨ੍ਤਰ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵਮੇਕਤ੍ਵਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਗਤਾਗਤਮ੍। ਏਕਤ੍ਵਂ ਵਾ ਬਹੁਤ੍ਵਂ ਵਾ ਤੇषੁ ਕੋ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ।। ੫.

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਕਤਾ ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸृष੍ਟ੍ਵਾਨੁਗृਹ੍ਣੀਤੇ ਗ੍ਰਸਤੇ ਚੈਵ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਗੁਣਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਤ੍ਰ੍ਤ੍ਰੈਕਾਲ੍ਯੇ ਤਸ੍ਮਾਦੇਕਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੫.

ਜੋ ਇਹ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ, ਪਾਲਦਾ ਤੇ ਮੁੜ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹੀ ਇਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰੁਦ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍‌ਮਾਣਮਿਨ੍ਦ੍ਰਞ੍ਚ ਲੋਕ ਪਾਲਾਨ੍ ऋषੀਨ੍ ਦਨੂਨ੍। ਦੇਵਂ ਤਮੇਕਂ ਬਹੁਧਾ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।। ੫.

ਰੁਦਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦਾਨਵ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਉਹ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾ ਤਨੁਰ੍ਯਾ ਚ ਤਨੁਰ੍ਯਾ ਚੈਵ ਵੈष੍ਣਵੀ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਚ ਕਲ੍ਪੇ ਚ ਆਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੫.

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਲਾ ਰੂਪ, ਹਰ ਇਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਤੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੇਜਸਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਚ ਬਲੇਨ ਚ । ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਸਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਨਪੀਹ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੫.

ਤੇਜ, ਯਸ਼, ਅਕਲ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਾਕਤ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਰਾਜਸ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਂऽਸ਼ੇਨ ਮਰੀਚਿਃ ਕਸ਼੍ਯਪੋऽਭਵਤ੍। ਤਾਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਂਸ਼ੇਨ ਕਾਲਾਤ੍ਮਾ ਰੁਦ੍ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕ੍ਯਾਃ ਪੁਰੁषਾਂਸ਼ੇਨ ਯਜ੍ਞੇ ਵਿष੍ਣੁਰਭੂਤ੍ਤਦਾ ।। ੫.

ਰਜਸ ਗੁਣ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ ਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਤਮਸ ਗੁਣ ਤੋਂ, ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਕਾਲ ਰੂਪ ਰੁਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਤੋਂ, ਯਜਨ ਵਿਚ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਤ੍ਰਿषੁ ਕਾਲੇषੁ ਤਸ੍ਯੈਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਨਵੋਂऽਸ਼ਜਾਃ। ਕਾਲੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਸੌ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਂਹਰਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੫.

ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੜ ਕਾਲ ਬਣ ਕੇ, ਰੁਦਰ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚੈਵ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਦ੍ਦਿਵਾਕਰਃ। ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾਦਿਤ੍ਯੋ ਲੋਕਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਸ ਤਦਾਦਹਤ੍ ।। ੫.

ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਦਿਤਿਆ ਬਣ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਜਾਨੁਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਨਾਮਰੁਪਵਿਪਰ੍ਯਯੇ । ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਤਤ੍ਤਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਮ੍ ।। ੫.

ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਆਖਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਪ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾ ਤੁ ਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੌਰੁषੀ ਤਨੁਃ। ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ੇਨ ਵਿਜਜ੍ਞੇ ਸ ਇਹ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਆਕੂਤ੍ਯਾਂ ਮਨਸੋ ਦੇਵ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਿਭੁਃ ।. ੫.

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੌਰੁਸ਼ੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ, ਇੱਥੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਆਕੂਤੀ ਦੇ ਮਨੁ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ, ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਜਨਮਿਆ।

ਤਤਃ ਪੁਨਃ ਸ ਵੈ ਦੇਵੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਤੁषਿਤਾਯਾਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹ੍ਯਤੀਤਸ੍ਤੁषਿਤੈਃ ਸਹ ।। ੫.

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਆਇਆ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਤੁਸ਼ਿਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ।

ਔਤ੍ਤਮੇ ਚਾਨ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਤੁषਿਤਸ੍ਤੁ ਵਿਦੁਃ ਸ ਵੈ। ਵਸ਼ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਭਿਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਸ਼ਵਰ੍ਤ੍ਤੀ ਹਰਿਃ ਪੁਨਃ ।। ੫.

ਉੱਤਮ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਸ਼ਵਰਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਫਿਰ, ਹਰੀ ਵਸ਼ਵਰਤੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ।

ਸਤ੍ਯਾਯਾਮਭਵਤ੍ਸਤ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮੈਃ। ਤਾਮਸਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਚਾਪਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੁਨਰੇਵ ਹਿ। ਭਾਰ੍ਯਾਯਾਂ ਹਰਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਹਰਿਰੇਵ ਬਭੂਵ ਹ ।। ੫.

ਸਤਿਆ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਤਿਆ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਸਤਿਆ ਦੇ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰ ਆਇਆ, ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ, ਹਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਆਪ ਜਨਮਿਆ।

ਚਾਰਿष੍ਣਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਚਾਪਿ ਹਰਿਰ੍ਦਵਃ ਪੁਨਸ੍ਤੁ ਸਃ। ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਯਾਮਸੌ ਜਜ੍ਞੇ ਹ੍ਯਾਭੂਤਰਜਸੈਃ ਸਹ। ਵੈਕੁਣ੍ਠਃ ਸ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਦੇਵਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੫.

ਚਾਰਿਸ਼ਣਵ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹਰੀ ਦੇਵ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਵੈਕੁੰਠਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਭੂਤਰਜਸਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ; ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਵੈਕੁੰਠਾ ਫਿਰ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਆਇਆ।

ਧਰ੍ਮੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸਾਧ੍ਯਃ ਸਾਧ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸੁਰੈਰਭੂਤ੍ । ਸ ਤੁ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸਾਧ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੫.

ਧਰਮ, ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਸਾਧਿਆ, ਸਾਧਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਏ; ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਸਾਧਿਆ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਆਉਣ ਤੇ ਆਇਆ।

ਮਾਰੀਚਾਤ੍ ਕਸ਼੍ਯਪਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰਦਿਤ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਬਮੂਵ ਹ। ਤ੍ਰਿਸ੍ਤ੍ਰਿਃ ਕ੍ਰਮੈਰਿਮਾਨ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਰੁਰੁਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੫.

ਮਾਰੀਚ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵੱਡੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਯਦਿਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਦੇਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਇਤ੍ਯੇਤਾਸਤਨਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਤੀਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਸੁ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਤੀਤੇषੁ ਯਾਭਿਃ ਸਂਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੫.

ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਸੱਤ ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿष੍ਟਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਮਨੇਨੇਹ ਜਾਯਤਾ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇਰ੍ਧਾਤੋਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਾਤ੍ ।। ੫.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਾਮਨ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਵਿਸ਼' ਧਾਤ ਤੋਂ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ'।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਮਨਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਏਕਤ੍ਵਞ੍ਚ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਤ੍ਵਞ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਇਕਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆਪਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਦੇਵਤਾਨਾਮਿਹਾਂਸ਼ੇਨ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਯਾਸ੍ਤੁ ਦੇਵਤਾਃ। ਤਾਸਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤੇਜਸਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਚ ਬਲੇਨ ਚ। ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਸਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾ ਵੈ ਤੇषਾਮਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍ ।। ੫.

ਜੋ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਤੇਜ, ਬੁੱਧੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਯਦ੍ਯਦ੍ਵਿਭੂਤਿਮਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦੂਰ੍ਜਿਤਮੇਵ ਵਾ। ਤਤ੍ਤਦੇਵਾਵਗਚ੍ਛਘ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤੇਜੋਂऽਸ਼ਸਮ੍ਭਵਮ੍ ।। ੫.

ਜੋ ਵੀ ਜੀਵ ਤਾਕਤ, ਸੋਭਾ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣੋ।