ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਨਾਰ੍ਦਨੋ ਭਸ੍ਮਕੂਟੇ ਤਸ੍ਯ ਹਸ੍ਤੇ ਤੁ ਪਿਣ੍ਡਦਃ। ਆਤ੍ਮਨੋऽਪ੍ਯਥਵਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਸਵ੍ਯੇਨਾਪਿ ਤਿਲੈਰ੍ਵਿਨਾ। ਜੀਵਤਾਂ ਦਧਿਸਂਮਿਸ਼੍ਰਂ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਗਾਃ ।। ੪੬.

ਭਸਮ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਰੱਖ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ; ਜੇ ਜੀਵਤ ਮਨੁੱਖ ਦੁਧ ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਤਿਲ ਨਾ ਵੀ ਹੋਣ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਸ੍ਤੁ ਪਿਣ੍ਡੋ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਸ੍ਤਵ ਹਸ੍ਤੇ ਜਨਾਰ੍ਦਨ। ਯਦੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਯਾ ਦੇਯਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪਿਣ੍ਡੋ ਮृਤੇ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੪੬.

ਜੋ ਪਿੰਡ ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਨਾਰਦਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਏष ਪਿਣ੍ਡੋ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਸ੍ਤਵ ਹਸ੍ਤੇ ਜਨਾਰ੍ਦਨ। ਅਨ੍ਤਕਾਲੇ ਗਤੇ ਮਹ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਦੇਯੋ ਗਯਾਸ਼ਿਰੇ ।। ੪੬.

ਇਹ ਪਿੰਡ ਜੋ ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੈ; ਜਦ ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਗਯਾ ਸ਼ਿਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜਰੂਰ ਦੇਣਾ।

ਜਨਾਰ੍ਦਨ ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪਿਤृਮੋਕ੍ਸ਼ਦ। ਪਿਤृਪਤੇ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪਿਤृਰੂਪਿਣੇ ।। ੪੬.

ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਗਯਾਯਾਂ ਪਿਤृਰੂਪੇਣ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ। ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਚ ऋਣਤ੍ਰਯਾਤ੍ ।। ੪੬.

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਮਸ੍ਤੇ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ऋਣਤ੍ਰਯਵਿਮੋਚਕ। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਕਾਨ੍ਤ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਪਿਤॄਣਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦੋ ਭਵ ।। ੪੬.

ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ; ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾ।

ਵਾਮਜਾਨੁ ਸੁਸਂਪਾਤ੍ਯ ਨਤ੍ਵਾ ਭੀਮੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਪਿਣ੍ਡਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਤृਭਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਭਾਕ੍। ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਕੁਲਾਨਾਞ੍ਚ ਸ਼ਤੇਨ ਚ ।। ੪੬.

ਭੀਮ ਨੇ ਖੱਬਾ ਘੁੱਟ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਤੇ ਸਪੀੰਡਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਧਰਮੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕੁਲਾਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਸ਼ਿਲਾਯਾਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਾ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼ੋ ਵਿਭੁਧੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਮਯੀ ਸ਼ਿਲਾ ।। ੪੬.

ਉਸ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪਤੀ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਖੜਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੱਥਰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਹੈ।

.ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ।। ਕਥਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚਾਦਿਗਦਾਧਰਃ। ਕਥਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਾ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੪੭.

ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਆਦਿ ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਵੇਂ ਸਵਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਇਆ?

ਕਥਂ ਗਦਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯਥਾ ਹ੍ਯਾਦਿਗਦਾਧਰਃ। ਗਦਾਲੋਲਂ ਕਥਂ ਚਾਸੀਤ੍ ਸਰ੍ਵ੍ਵਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯਙ੍ਕਰਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਹ ਗਦਾ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਆਦਿ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ?

ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰ ਉਵਾਚ।। ਗਦੋ ਨਾਮਾਸੁਰੋ ਹ੍ਯਾਸੀਦ੍ਵਜ੍ਰਾਦ੍ਵਜ੍ਰਤਰੋ ਦृਢਃ। ਤਪਸਾ ਦਾਰੁਣੇਨਾਸੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲਬ੍ਧਵਰਃ ਪੁਰਾ। ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਪ੍ਰਾਦਾਤ੍ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾਸ੍ਥਿ ਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਮ੍ ।। ੪੭.

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗਦਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਜੋ ਵਜਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਰ ਮੰਗਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਛੱਡਣੀ ਔਖੀ ਸੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮ੍ਮਾਪਿ ਗਦਾਂ ਚਕ੍ਰੇऽਦ੍ਭੁਤਾਂ ਤਦਾ। ਤਦਸ੍ਥਿ ਵਜ੍ਰਨਿष੍ਪੇषੈਃ ਕੁਨ੍ਦੈਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਹ੍ਯਧਾਰਯਤ੍ ।। ੪੭.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਗਦਾ ਬਣਾਈ; ਉਹ ਹੱਡੀ ਵਜਰ ਵਾਲੇ ਹਥੌੜਿਆਂ ਤੇ ਅੰਵਿਲਾਂ ਨਾਲ ਘੜ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ।

ਅਥ ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਮਨੌ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ਕ੍ਵਚਿਤ। ਹੇਤੀ ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਃ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ।। ੪੭.

ਫਿਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਸਵਾਇੰਭਵ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹੇਤੀ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਖਸ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਂ ਵਾਯੁਮਭਕ੍ਸ਼ਯਤ੍। ਉਨ੍ਮੁਖਸ਼੍ਚੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁष੍ਠਭਰੇਣ ਹ ।। ੪੭.

ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

ਏਕੇਨਾਤਿष੍ਠਦਵ੍ਯਗ੍ਰਃ ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਾਨਿਲਾਸ਼ਨਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਂਸ੍ਤਪਸਾ ਤੁष੍ਟਾਨ੍ਵਰਂ ਵਵ੍ਰੇ ਵਰਪ੍ਰਦਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਉਹ ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਹਵਾ ਖਾਂਦਾ; ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਵਰ ਮੰਗਿਆ।

ਦੇਵੈਰ੍ਦੈਤ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਮਨੁਜਾਦਿਭਿਃ। ਕृष੍ਣੇਸ਼ਾਨਾਦਿਚਕ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰਵਧ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਂ ਮਹਾਬਲਃ ।। ੪੭.

ਉਸ ਨੇ ਮੰਗਿਆ: 'ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਆਦਿ ਚੱਕਰਧਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅਜੈ ਹੋ ਜਾਵਾਂ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇ।'

ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਸ੍ਤੇ ਹੇਤਿਰ੍ਦੇਵਾਨਥਾਜਯਤ੍। ਇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਮਕਰੋਦ੍ਧੇਤਿਰ੍ਭੀਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਰਾਦਯਃ ।। ੪੭.

ਉਹਨਾਂ ਨੇ 'ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਹੇਤੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪਦ ਲੈ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕ ਡਰ ਗਏ।

ਹਰਿਂ ਤੇ ਸ਼ਰਣਂ ਜਗ੍ਮੁਰੂਚੁਰ੍ਹੇਤਿਂ ਜਹੀਤਿ ਤਾਨ੍ । ਊਚੇ ਹਰਿਰਵਧ੍ਯੋऽਯਂ ਹੇਤਿਰ੍ਦੇਵਾਸੁਰੈਃ ਸੁਰਾਃ ।। ੪੭.

ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਹਥਿਆਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾ।' ਹਰਿ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਏਹ ਹਥਿਆਰ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਅਜੇਤ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ।'

ਮਹਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਧ੍ਵਂ ਹੇਤਿਂ ਹਨ੍ਮਿ ਹਿ ਯੇਨ ਤਮ੍। ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਤਤੋ ਦੇਵਾ ਗਦਾਂ ਤਾਂ ਹਰਯੇ ਦਦੁਃ ।। ੪੭.

'ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਦਿਓ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਾਂ,' ਹਰਿ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਹ ਗਦਾ ਹਰਿ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

ਦਧਾਰ ਤਾਂ ਗਦਾਮਾਦੌ ਦੇਵੈਰੁਕ੍ਤੋ ਗਦਾਧਰਃ । ਗਦਯਾ ਹੇਤਿਮਾਹਤ੍ਯ ਦੇਵੈਃ ਸ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਯਯੌ ।। ੪੭.

ਗਦਾਧਾਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਗਦਾ ਫੜੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ।

ਗਦਾਮਾਦਾਵਵष੍ਟਭ੍ਯ ਗਯਾਸੁਰਸ਼ਿਰਃਸ਼ਿਲਾਮ੍। ਨਿਸ਼੍ਚਲਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦਾਦਿਗਦਾਧਰਃ ।। ੪੭.

ਪਹਿਲਾਂ, ਗਦਾਧਾਰੀ ਨੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਗਯਾਸੁਰ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ। ਉਹ ਉਥੇ ਇਸ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਚੱਟਾਨ ਹਿਲੇ ਨਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਦਿ ਗਦਾਧਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਲਾਪਰ੍ਵਤਰੂਪੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਆਦਿਗਦਾਧਰਃ । ਸ਼ਿਲਾਸੌ ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਾਦ੍ਰਿਃ ਪ੍ਰਭਾਸੋ ਨਾਮਪਰ੍ਵ੍ਵਤਃ ।। ੪੭.

ਆਦਿ ਗਦਾਧਾਰੀ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਚੱਟਾਨ ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਉਦ੍ਯਨ੍ਤੋ ਗੀਤਨਾਦਸ਼੍ਚ ਭਸ੍ਮਕੂਟੋ ਗਿਰਿਰ੍ਮ੍ਮਹਾਨ੍। ਗृਧ੍ਰ ਕੂਟਃ ਪ੍ਰੇਤਕੂਟਸ਼੍ਚਾਦਿਪਾਲੋऽਰਵਿਨ੍ਦਕਃ ।। ੪੭.

ਉਦਯੰਤ, ਗੀਤਨਾਦ, ਭਸਮਕੂਟ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰਕੂਟ, ਪ੍ਰੇਤਕੂਟ, ਆਦਿਪਾਲ ਤੇ ਅਰਵਿੰਦਕ—

ਪਞ੍ਚਲੋਕਃ ਸਪ੍ਤਲੋਕੋ ਵੈਕੁਣ੍ਠੋ ਲੋਹਦਣ੍ਡਕਃ । ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਪਾਦੋऽਕ੍ਸ਼ਯਵਟਃ ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਂ ਮਧੁਸ਼੍ਰਵਾਃ ।। ੪੭.

ਪੰਜਲੋਕ, ਸਤਲੋਕ, ਵੈਕੁੰਠ, ਲੋਹਦੰਡਕ, ਕ੍ਰੌਂਚਪਾਦ, ਅਕ੍ਸ਼ਯਵਟ, ਫਲਗੁਤੀਰਥ ਤੇ ਮਧੁਸ਼੍ਰਵਾ—

ਦਧਿਕੁਲ੍ਯਾ ਮਧੁਕੁਲ੍ਯਾ ਦੇਵਿਕਾ ਚ ਮਹਾਨਦੀ। ਵੈਤਰਣ੍ਯਾਦਿਰੂਪੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਆਦਿਗਦਾਧਰਃ ।। ੪੭.

ਦਧਿਕੁਲਿਆ, ਮਧੁਕੁਲਿਆ, ਦੇਵਿਕਾ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਵੈਤਰਨੀ—ਇਹਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗਦਾਧਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।

ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਦਂ ਰੁਦ੍ਰਪਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਪਦਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਦ੍ਵੌ ਹਸ੍ਤੌ ਯਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਗਤੌ ।। ੪੭.

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਥਾਂ, ਰੁਦਰ ਦਾ ਥਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ, ਕਾਸ਼ਯਪ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਹੱਥ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਹਨ—

ਪਞ੍ਚਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਪਦਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਗਸ੍ਤ੍ਯਪਦੇ ਪਰੇ। ਰਵੇਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯਸ੍ਯ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਮਾਤਙ੍ਗਯੋਰਪਿ ।। ੪੭.

ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਹਨ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਅਗਸਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ, ਤੇ ਸੂਰਜ, ਕਾਰਤਿਕੇ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੇ ਮਾਤੰਗ ਦੇ ਥਾਂ ਵੀ ਹਨ।

ਮੁਖ੍ਯਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਣਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਾ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਆਦ੍ਯੋ ਗਦਾਧਰਸ਼੍ਚੈਵ ਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਗਦਾਧਰਃ ।। ੪੭.

ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਲਿੰਗ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਗਦਾਧਾਰੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।

ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਚੈਵ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਚੈਵ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਗਯਾਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਾਰ੍ਕੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਰ੍ਕੋऽਪਿ ਨੈਮਿषਃ ।। ੪੭.

ਗਾਇਤਰੀ, ਸਾਵਿਤਰੀ, ਸੰਧਿਆ, ਸਰਸਵਤੀ, ਗਯਾਦਿਤਯ, ਉੱਤਰਾਰਕ, ਦੱਖਣਾਰਕ ਅਤੇ ਨੈਮਿਸ਼—